Ορέστης Δ. Κουρέλης: «Σαρακατσαναίοι, οι φερέοικοι Έλληνες» κριτική του Απόστολου Σπυράκη

Ο Ορέστης Δ. Κουρέλης, με καταγωγή από τον κάμπο της Θεσσαλίας, ο οποίος έχει ασχοληθεί στο παρελθόν με τους βλαχόφωνους Έλληνες, παρουσιάζει εδώ μια από τις καλύτερες και πληρέστερες σύγχρονες εργασίες για τους Σαρακατσάνους, το αναπόσπαστο αυτό κομμάτι του σύνθετου μωσαϊκού των πληθυσμών που κατοίκησαν την Ελλάδα ανά τους αιώνες, εμπλουτίζοντάς τη με τα ιδιαίτερα στοιχεία της ταυτότητάς τους.

Βαθμιαία οι οικισμοί τους σχηματοποιούνται σε πιο σταθερή μορφή, μετακινούμενοι προς τον ορεινό όγκο της Πίνδου και ειδικά τη νότια απόληξή της, τα Άγραφα. Η περιοχή της Πίνδου, με 90% ορεινό ή ημιορεινό έδαφος, αποτέλεσε τον ιδανικό τόπο εγκατάστασης των νομάδων σε χώρους και περάσματα, όπου παλιότερα οι κυνηγοί της προϊστορικής εποχής έστηναν τα καρτέρια τους, ενώ κατόπιν οι βοσκοί χρησιμοποίησαν τα ίδια περάσματα και μονοπάτια για να μεταναστεύουν με τα κοπάδια τους. Παραδείγματα αυτού του νομαδικού τρόπου ζωής που εξαπλώθηκε βαθμιαία στην Ελλάδα βρίσκουμε παντού στην Οδύσσεια, η οποία βρίθει από περιγραφές κοπαδιών που ποτίζονται σε λίμνες και ποτάμια, ποιμένων που ιππεύουν άλογα γοργοπόδαρα, σκύλων που φρουρούν τα κοπάδια και μάχονται με λιοντάρια και άλλα άγρια θηρία, αλλά και στα κατάστιχα των Μυκηνών και της Κνωσού, όπου καταγράφονται κοπάδια πολυπληθή τα οποία ανήκαν στους πλούσιους βασιλιάδες.

Κατά τους μέσους χρόνους, οι Σαρακατσάνοι απομονώνονται όλο και περισσότερο σε περιοχές απρόσιτες για να αποφύγουν τις επιδρομές των Σλάβων, των Φράγκων και των Τούρκων, γεγονός που τους επέτρεψε να παραμείνουν σχετικά ανέγγιχτοι από προσμείξεις κι επιρροές, διατηρώντας σε μεγάλο βαθμό την καθαρότητα της φυλής τους, που θεωρείται από τις αρχαιότερες ινδοευρωπαϊκές. Η πτώση της Κωνσταντινούπολης αποτέλεσε το ορόσημο για μια έκρηξη μετακινήσεων των πληθυσμών, που είχε ως αποτέλεσμα τον διασκορπισμό των Σαρακατσάνων σε ολόκληρο τον χώρο των Βαλκανίων, αλλά και σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Οι Σαρακατσάνοι παρέμειναν νομάδες-σκηνίτες μέχρι τον δέκατο όγδοο αιώνα κι άρχισαν να καταγράφονται σε κοινοτικά μητρώα μόλις κατά το 1912-13 – και πάλι, όχι όλοι.

Η έλλειψη γραπτής παράδοσης αυτής της φυλής, που μεταβίβαζε προφορικά όλα τα στοιχεία της κουλτούρας της από γενιά σε γενιά, δυσχεραίνει το έργο των ερευνητών που ψάχνουν τις ρίζες της καταγωγής της. Μελετητές της ελληνικής υπαίθρου έχουν προσπαθήσει να αποκρυπτογραφήσουν τους κώδικες επικοινωνίας και τις βαθύτερες ιδιοτυπίες κι εθιμοτυπίες της μέχρι την έλευση του σύγχρονου πολιτισμού, που αλλοίωσε οριστικά τον τρόπο ζωής των Σαρακατσάνων. Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ, ο οποίος έζησε μαζί τους για μεγάλο διάστημα, θαυμάζοντας τις ικανότητες και την αντοχή τους, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους πιο διάσημους αυτούς μελετητές.

Ο Ορέστης Δ. Κουρέλης, με καταγωγή από τον κάμπο της Θεσσαλίας, ο οποίος έχει ασχοληθεί στο παρελθόν με τους βλαχόφωνους Έλληνες, παρουσιάζει εδώ μια από τις καλύτερες και πληρέστερες σύγχρονες εργασίες για τους Σαρακατσάνους, το αναπόσπαστο αυτό κομμάτι του σύνθετου μωσαϊκού των πληθυσμών που κατοίκησαν την Ελλάδα ανά τους αιώνες, εμπλουτίζοντάς τη με τα ιδιαίτερα στοιχεία της ταυτότητάς τους.

Όντας φερέοικοι, φερτικοί όπως οι ίδιοι αυτοαποκαλούνται, οι νομάδες αυτοί ήταν υποχρεωμένοι να μετακινούνται συνέχεια στις κορφές των βουνών, περνώντας πάνω από παγετώνες, μέσα σε βροχές και χιόνια, διασχίζοντας μονοπάτια επικίνδυνα –δεν ήταν λίγες οι φορές που άλογα κι αναβάτες γκρεμίζονταν στα αχανή βάραθρα, κατά τις διηγήσεις των γερόντων ποιμένων–, αναγκασμένοι να βόσκουν τα ζώα τους τις καλοκαιρινές νύχτες, αφού τις μέρες του καλοκαιριού τα πρόβατα δεν άντεχαν τις καυτές θερμοκρασίες της Μεσογείου, αναζητώντας συνεχώς καινούργιους βοσκότοπους πλούσιους σε χορτάρι και νερό, στήνοντας τα καλύβια τους σε μέρη με προσανατολισμό μεσημβρινό τον χειμώνα, για να τους ζεσταίνει ο ήλιος, ενώ το καλοκαίρι αποζητούσαν τους δροσερούς νοτιάδες, μαντεύοντας το μέλλον μέσα από την εξέταση των σπλάχνων, όπως οι αρχαίοι σπλαγχνοσκόποι, με τις γυναίκες να γεννούν τα παιδιά τους στις ερημιές μοναχές τους, διακινδυνεύοντας τη ζωή τους.

Εξαιρετικά ενδιαφέρον και αναλυτικό πόνημα για τους Σαρακατσάνους, μιας φυλής που αξίζει τον σεβασμό και την εκτίμηση όποιου αγαπά αληθινά αυτόν τον τόπο και την πολυμορφία του.

001 patakis eshopΣαρακατσαναίοι, οι φερέοικοι Έλληνες
Ορέστης Δ. Κουρέλης
Εκδόσεις Δέσποινα Κυριακίδη
480 σελ.
Τιμή € 23,80


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Θανάσης Αγάθος: «Η κινηματογραφική όψη του Γρηγορίου Ξενόπουλου»

Όλοι ξέρουμε ότι λογοτεχνία και κινηματογράφος είναι δύο τέχνες που έχουν μεταξύ τους μια συνεχή και δημιουργική συνομιλία. Από τότε που εμφανίστηκε η, τελικά, έβδομη τέχνη (στα τέλη του 19ου αι.,...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Τσαρλς Γκλας: «Η Συρία φλέγεται – Το Ισλαμικό Κράτος και ο θάνατος της Αραβικής Άνοιξης»

Ο Έλληνας ποιητής Μελέαγρος από τα Γάδαρα (αρχαία πόλη της Συρίας, σήμερα η Ουμ Καΐς της Ιορδανίας), ο οποίος έζησε τον 1ο π.Χ. αιώνα, αποκαλούσε τη Συρία «μια χώρα που είναι ολόκληρος ο κόσμος»,...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Σταύρος Λυγερός: «Η ισλαμική τρομοκρατία»

«Δεν είναι τυχαίο ότι κανείς Σέρβος δεν πραγματοποίησε τυφλή τρομοκρατική επίθεση σε κάποια δυτική μεγαλούπολη παρότι η χώρα του βομβαρδίσθηκε και ακρωτηριάστηκε από το ΝΑΤΟ». Αυτή είναι μία από τις...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 7
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER