A+ A A-

«Γκουαντάναμο 3» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Γκουαντάναμο 3» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Kατά κάποιον τρόπο πρόκειται για το ίδιο θέμα, το Γκουαντάναμο, που αναφερόταν στο περιοδικό «The New Yorker» της 1ης Αυγούστου, όταν είχα ήδη γράψει αρκετά γι’ αυτό, για μια προτίμηση του Φώντα Λάδη για τη μετάφραση κάποιων ποιημάτων εγκλείστων στις φυλακές του Γκουαντάναμο.

Η πρώτη σύμπτωση ήταν, αν υπήρχαν περισσότερες τις ανακαλύπτω τώρα, η έκδοσή τους σε μια «κομψή» έκδοση με λευκό χάρτινο περιτύλιγμα των κόκκινων σκληρών εξωφύλλων, όπου υπάρχει μια ολιγόλογη εισαγωγή:

π ο ι ή μ α τ α α π ό τ ο Γ κ ο υ α ν τ ά ν α μ ο

Οι άντρες που κρατούνται στον Κόλπο του Γκουαντάναμο περνούν τις μέρες τους στην απομόνωση, καταδικασμένοι χωρίς δίκαιη δίκη, ενώ πολλοί υφίστανται βασανιστήρια. Κι όμως, κάποιοι βρίσκουν καταφύγιο στην ποίηση κι έτσι, μέσα από αυτόν το μικρό τόμο, μπορούμε να ακούσουμε τις φωνές τους και να νιώσουμε τα βαθύτερα συναισθήματά τους.

Εκδόσεις Πύλη, Σειρά Γέφυρες/3.

Στην πρώτη εσωτερική σελίδα, όπου αναγράφονται οι σχετικές εκδοτικές πληροφορίες, η σχετική με το «μικρό τόμο» είναι: πρώτη έκδοση στα Ελληνικά, Πύλη 2008.

Ήταν η χρονιά που είχε ήδη ορκιστεί ως Πρόεδρος των ΗΠΑ ο Μπαράκ Ομπάμα, τον είχα ψηφήσει, για τις υποσχέσεις του, που μια από αυτές ήταν το κλείσιμο των φυλακών του Γκουαντάναμο.

Ποιήματα απο το Γκουαντάναμο
Πριν από κάθε ποίημα προηγείται το όνομα του ποιητή και ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα:

ΣΑΚΕΡ ΑΜΠΟΥΝΤΟΥΡΑΧΗΜ ΑΑΜΕΡ
Ο Σάκερ Αμπουντουραχήμ Ααμέρ είναι πολίτης της Σαουδικής Αραβίας και κάτοικος της Βρετανίας. Κρατείται στον Κόλπο του Γκουαντάναμο από τις αρχές του 2002.

ΑΓΩΝΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ
Τους βλέπω να μιλάνε, να διαφωνούν, να παλεύουν/ Για ποια ειρήνη ψάχνουν;/ Γιατί σκοτώνουν;/ Τι σχεδιάζουν;/ Μόνο λόγια;/ Γιατί διαφωνούν;/ Είναι τόσο απλό να σκοτώνεις;/ Αυτό είναι το σχέδιό τους; Μα, βέβαια!/ Μιλάνε, διαφωνούν/ σκοτώνουν/ Παλεύουν για την ειρήνη.

ΑΜΠΝΤΟΥΛΑΖΙΖ
Ο Αμπντουλαζίς δεν επιθυμεί να αποκαλύψει το επίθετό του. Μόλις είχε τελειώσει τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο της γενέθλιας πόλης του, Ριάντ στη Σαουδική Αραβία, όταν δυνάμεις των ΗΠΑ άρχισαν την επίθεσή τους στο Αφγανιστάν...

Ω ΣΚΟΤΑΔΙ ΦΥΛΑΚΗΣ
Ω σκοτάδι φυλακής πίσσα οι τέντες σου./ Το σκοτάδι μας αρέσει/ γιατί μετά τις σκοτεινές ώρες της νύχτας/ θ’ ανατείλει η αυγή της περηφάνιας/ Ο κόσμος με όλη του τη μακαριότητα θα ξεθωριάσει,/ όσο εμείς θα χαριζόμαστε στον Θεό./ Ένα αγόρι μπορεί ν’ απελπίζεται μπροστά σ’ ένα πρόβλημα,/ αλλά εμείς ξέρουμε πως ο Θεός έχει σχέδιο./ Ακόμα και αν τα δεσμά σφίγγουν και φαίνονται αδιάρρηκτα, θα συντριβούν,/ Εκείνοι που επιμένουν θα κερδίσουν το σκοπό τους,/ Εκείνοι που επιμένουν να χτυπούν την πόρτα θα μπουν μέσα./ Ω κρίση δυνάμωσε!/ Κοντεύει να ξημερώσει.

ΑΜΠΝΤΟΥΛΑ ΜΑΤΖΙΝΤ ΑΛ ΝΟΑΪΜΙ,/ Ο ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΣ ΤΗΣ ΑΞΙΟΠΡΈΠΕΙΑΣ
Ο Αμπντουλά Ματζίντ Αλ Νοαΐμι είναι είκοσι τεσσάρων χρόνων, πολίτης του Μπαχρέιν, πρώην φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Ολντ Ντομίνιο της Βιρτζίνια.

ΓΡΑΦΩ ΤΗΝ ΚΡΥΦΗ ΜΟΥ ΕΠΙΘΥΜΙΑ
Γράφω την κρυφή μου επιθυμία/ Προσπάθησα να τον υπερασπιστώ με τα μάτια,/ αλλά κοίταξα τριγύρω μου και είδα ότι ήμουν στριμωγμένος./ Με είχε βρει το πεπρωμένο./ Το πλευρό μου είναι σπασμένο/ και δεν βρίσκω κανέναν να με γιάνει./ Το κορμί μου είναι ρημαγμένο/ και δεν προβλέπω καμιά ανακούφιση. / Μπροστά μου απλώνεται μια ταραγμένη θάλασσα,/ Η γη εξακολουθεί να με καλεί,/ αλλά εγώ ανοίγω πανιά με τις σκέψεις μου./ Οι ασεβείς με σκότωσαν στην ίδια μου την πατρίδα,/ Μακάρι να με παρηγορούσε κάποιος./ Τη νύχτα καταπίνω χολή και δεν μπορώ να κοιμηθώ./ Τα δάκρυα της επιθυμίας κάποιου άλλου με ταράζουν./ Το στέρνο μου δεν χωράει το μέγεθος της συγκίνησης./ Μόνο το βιβλίο του Θεού με παρηγορεί/ και μαλακώνει τον πόνο που έχω υποφέρει./ Το βιβλίο του Θεού απαλύνει τη δυστυχία μου,/ κι ας του έχουν κηρύξει τον πόλεμο./ Στέκομαι όρθιος και χαμογελάω μπροστά στη δυστυχία.

Χαίρομαι./ Πατέρα πες σ’ αυτόν που κλαίει/ «Μη με ξεχνάς, όπως δεν σε ξεχνώ κι εγώ»./ Κι εκείνος θα καταλάβει την κατάστασή μου.

Η ΚΑΡΔΙΑ ΜΟΥ ΠΛΗΓΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΞΟΤΗΤΑ
Αυτό είναι ένα ποίημα που έγραψα για τον αδελφό μου και φίλο Σαλμάν αλ Χαλίφα στη φυλακή του Γκουαντάναμο μετά από ένα μακρύ χωρισμό ανάμεσά μας. Οι Αμερικανοί ήθελαν να μας κρατάνε χώρια. Τέσσερις μήνες αργότερα έστειλε προφορικά χαιρετίσματα με τ’ αδέλφια κι έλεγε: «Μακάρι η Ειρήνη, η Ευσπλαχνία του Θεού και οι Ευλογίες Του να σε ακολουθούν. Σ’ έχω επιθυμήσει πάρα πολύ και προσπαθώ να γράψω ένα ποίημα για σένα». Ένιωσα ένοχος. Αυτός θα γράψει για μένα ένα ποίημα, ενώ δεν είναι ποιητής, κι εγώ, που ισχυρίζομαι ότι είμαι ποιητής, δεν έχω γράψει τίποτε για εκείνον;

Τότε είπα: «Αν γράψει ένα ποίημα για μένα πριν γράψω εγώ ένα γι’ αυτόν, θα πρέπει να με κοροϊδεύουν μέχρι την Ημέρα της Μεγάλης Κρίσεως». Έτσι ξεκίνησα να γράφω, αλλά δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ στο ποίημα. Άφησα την ποίηση κατά μέρος και άρχισα να αποστηθίζω το Κοράνι. Αλλά και πάλι δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ στο Κοράνι, γιατί ο νους μου ήταν στο ποίημα. Ο καιρός περνούσε με το μυαλό μου μοιρασμένο. Και τότε εμπνεύστηκα.

Η καρδιά μου πληγώθηκε από την παραδοξότητα./ Η ποίηση τώρα σήκωσε τα μανίκια και έδειξε έναν μακρύ δρόμο./ Ο καιρός περνάει. Οι δείχτες του ρολογιού μας ξεγελάνε. Ο χρόνος είναι πολύτιμος και τα λεπτά της ώρας περιορισμένα./ Μην τα βάζετε με τον ποιητή που έρχεται στη χώρα σας εμπνευσμένος, βάζοντας ρίμες στη σειρά.

ΑΜΠΝΤΟΥΛΑ ΜΑΤΖΙΝΤ ΑΛ ΝΟΑΪΜΙ
Ω, αδελφέ, που δεν χρειάζεται να ειπωθεί τ’ όνομά σου/ σου στέλνω σαν δώρο τα χαιρετίσματά μου / Στέλνω δυνατές μπόρες βροχής,/ ..../ Τελειώνω το ποίημά μου με προσευχές κι ευχές. Στον αγγελιοφόρο του Αλλάχ, Άχμεντ, τον διαλεκτό του.

Και το τελευταίο ποίημα:

Ακόμα κι αν ο πόνος
Ακόμα κι αν ο πόνος της πληγής χειροτερεύει,

θα πρέπει να υπάρχει κάποιο φάρμακο να τον θεραπεύει.

Ακόμα κι αν οι μέρες στη φυλακή παρατείνονται,
θα πρέπει να υπάρχει μια μέρα που θα βγούμε απ’ αυτήν.

ΣΙΝΤΙΚ ΤΟΥΡΚΕΣΤΑΝΙ
33 χρόνων

 

Εμφανίσεις: 882

«Γκουαντάναμο 2» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Γκουαντάναμο 2» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Είχα ήδη τελειώσει το προηγούμενο κείμενο όταν κατέβηκα στο ισόγειο για να ανοίξω το γραμματοκιβώτιό μου, όπου βρήκα το πλέον σοβαρό περιοδικό «The New Yorker» της 1ης Αυγούστου 2016.

Ανέβηκα στο διαμέρισμά μου και, αφού διάβασα τους τίτλους που περιέχονταν, το ξεφύλλισα και ξαναγύρισα στη σελίδα με τον τίτλο: «The Guantanamo failure, η αποτυχία του Γκουαντάναμο, Ποιος πραγματικά φταίει», της Κόνι Μπρουκ, βραβευμένης δημοσιογράφου σε οικονομικά και πολιτικά θέματα.

«Τι σύμπτωση!», αναφώνησα βουβά μέσα μου, ενώ προετοιμαζόμουν για την παρουσίαση κάποιων ποιημάτων από το Γκουαντάναμο που μου είχε εμπιστευθεί ο Φώντας Λάδης να μεταφράσω.

Μέτρησα τις σελίδες που αναφέρονταν στο θέμα: έντεκα. Σε μια από αυτές υπήρχε ένα ολόσωμο σκίτσο φυλακισμένου/εξορισμένου με τη γνωστή πορτοκαλί φόρμα και κουκούλα ενώ τα χέρια του ήταν δεμένα με χειροπέδες στο πίσω μέρος του κορμιού του. Άρχισα αμέσως την ανάγνωση:

«Στη στρατιωτική φυλακή του Γκουαντάναμο –μια παντέρημη περιοχή στην ανατολική Κούβα– οι κρατούμενοι άρχισαν μια ψαλμωδία, που όλο και δυνάμωνε όσο απλωνόταν “Ομπάμα! Ομπάμα! Ομπάμα!”. Ήταν τη νύχτα των εκλογών του Νοέμβρη το 2008...
...Όταν ο Ομπάμα άρχισε την πρώτη του προεδρική εκλογική εκστρατεία, το 2007, η ιδέα να κλείσουν οι εγκαταστάσεις στο Γκουαντάναμο συγκέντρωνε πολιτική δύναμη...
...Παρ’ όλη την υποστήριξη που έλαβε από άλλους πολιτικούς οι οποίοι ήταν υποψήφιοι για την Προεδρία...
...ο Ομπάμα μιλούσε γι’ αυτό το θέμα με ιδιαίτερο πάθος...
...Για τον Ομπάμα το κλείσιμο του Γκουαντάναμο ήταν ένα ουσιαστικό τέλος της εποχής των Μπους και Τσένι. Στις 22 Ιανουαρίου 2008, δεύτερη μέρα στο γραφείο του, εξέδωσε μια προεδρική διαταγή να κλείσει η φυλακή εντός του έτους...
...Το Γκουαντάναμο, που είχε μέχρι εφτακόσιους εβδομήντα εννιά φυλακισμένους, τώρα έχει μόνο εβδομήντα έξι. Όμως παραμένει ανοιχτό, με ένα κόστος 445 εκατομμυρίων δολαρίων τον προηγούμενο χρόνο...».

Προσθέτοντας ότι κάποιοι μπορεί να έχουν καταδικαστεί σε ισόβια δεσμά χωρίς δίκη.

Μου ήταν αδύνατον να σταματήσω το διάβασμα ώσπου έφτασα σε μια γεωγραφική διευκρίνηση:

«Το Γκουαντάναμο ως κέντρο φυλάκισης χτίστηκε σε μια έκταση σαράντα πέντε τετραγωνικών μιλίων μιας ναυτικής βάσης των ΗΠΑ, που έχουν μισθώσει από την Κούβα το 1903...
...Οι φυλακισμένοι ήρθαν μετά την 11η Σεπτεμβρίου για να αποκλείσουν οποιαδήποτε απειλή...»

Διάβασα τις έντεκα σελίδες υπογραμμίζοντας –μανία μου– τα σημεία που ξεπερνούσαν το απλό ενδιαφέρον του αναγνώστη. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον μου βρισκόταν στον Ομπάμα και το Γκουαντάναμο. Τι είπαν, τι δήλωσαν, τι υπέφεραν, και τι ελπίζουν τώρα.

Πήρα ένα διαφορετικό χρώμα υπογράμμισης και τελικά το όνομα Ομπάμα αναφερόταν 48 φορές, ένας αριθμός ελλιπής, αφού μερικές φορές ο τίτλος ήταν the President, ο Πρόεδρος, και 66 φορές του Γκουαντάναμο.

Κάθε παράγραφος δυναμώνει και τα δυο ονόματα και η προσωπική μου προσέγγιση είναι να μεταδώσω όσες περισσότερες είναι δυνατόν για να διατηρηθεί το ενδιαφέρον.

...«Ίσως ο Ομπάμα προλάβει πριν πάψει να είναι Πρόεδρος να κλείσει το Γκουαντάναμο, αλλά η αποτυχία της πραγματοποίησης σχεδόν οχτώ χρόνων που είναι Πρόεδρος έχει προκαλέσει κριτική από ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων που τον έχουν υποστηρίξει: φιλελεύθεροι, κεντρώοι, αξιωματούχοι κατά τη δική του προεδρία...»

Το εκτεταμένο άρθρο της δημοσιογράφου Κόνι Μπρουκ τελειώνει:

«...Αλλά ίσως ο Ομπάμα τελικά να είναι απαλλαγμένος από την ανάγκη να αποφύγει πολιτικές συνέπειες. Όπως μου είπε κάποιος που διαπραγματεύεται συχνά με τον Λευκό Οίκο: “Μετά τις εκλογές βλέπω τον Ομπάμα να λέει –ΟΚ– εντάξει, πού θα τους βάλουμε; Θέλω εγχώριες και εξωτερικές επιλογές. Θέλω να το κλείσω αυτό το μέρος. Γιατί ακόμα και αν κερδίσει η Χίλαρι, θα ήθελε να το κάνει ο ίδιος”».

Η ίδια βρισκόμουν ακόμη στη Νέα Υόρκη την 31η Αυγούστου 2016, που θα μείνει ως ιστορική μέρα με την πρώτη «εμπορική πτήση» από τη Νέα Υόρκη στην Κούβα.

 

Εμφανίσεις: 950

«Γκουαντάναμο 1» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Γκουαντάναμο 1» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Μια μέρα πριν τελειώσει ο περασμένος Ιούλιος, ο Πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ, σε μια απάντησή του στον πρώην πρόεδρό της Νικολά Σαρκοζί, τον οποίο χαρακτήρισε, για τη δική του λεκτική στάση, ανυπόμονο, εξαιτίας των τρομοκρατικών επιθέσεων με ανθρώπινα θύματα στη χώρα τους, δήλωσε: «Η κυβέρνηση των Παρισίων δεν είναι αυτή που θα δημιουργήσει ένα γαλλικό Γκουαντάναμο...».

Αναρωτήθηκα αμέσως πόσα και τι ξέρουμε για το Γκουαντάναμο και τι αντιδράσεις υπήρξαν ή υπάρχουν για την ύπαρξή του.

Την προεκλογική περίοδο του 2007 στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο υποψήφιος για την προεδρία Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος κέρδισε τις εκλογές και ανακηρύχτηκε Πρόεδρος το 2008, είχε υποσχεθεί ότι θα καταργούσε τις φυλακές του Γκουαντάναμο, μια υπόσχεση που την επανέλαβε τώρα τελευταία. Θα προλάβει, όμως; Τον ερχόμενο Νοέμβρη θα γίνουν εκλογές και τον Ιανουάριο του 2017 οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν καινούριο Πρόεδρο.

Είχα διαβάσει αρκετές φορές κείμενα, όπως της Διεθνούς Αμνηστίας ή άλλων οργανώσεων, για τα βασανιστήρια στα οποία υποβάλλονταν οι έγκλειστοι και τις στερήσεις που τους επιβάλλονταν.

Όντας, οι περισσότεροι, νέοι άνδρες, υπέφεραν από πολλά βασανιστήρια, και επιπλέον τους έλειπαν και οι γυναίκες και επομένως η φυσική συνεύρεση μαζί τους. Σε μια αναφορά, κάποιος φυλακισμένος είχε δηλώσει ότι σχεδόν όλοι αναγκαστικά επιδίδονταν στον αυνανισμό, όπως και ο ίδιος συχνά στο κρεβάτι του, μέχρι που μάτωνε και βαφόταν ο τοίχος δίπλα στο ράντζο του κόκκινος.

Είχα δει ντοκιμαντέρ γύρω από το Γκουαντάναμο στον Κόλπο της Κούβας, που ανήκει στις ΗΠΑ, με συρματοπλέγματα και κτίσματα και κρατούμενους να φοράνε τις ίδιες πορτοκαλί στο χρώμα καλοκαιρινές φόρμες, ποτέ τα κεφάλια τους ή το πρόσωπό τους από καμιά οπτική γωνία, ώστε οι κρατούμενοι να μην είναι αναγνωρίσιμοι από συγγενείς ή φίλους.

Ο Ολάντ μού θύμισε ένα ξαφνικό τηλεφώνημα πριν χρόνια. Από την άλλη πλευρά του τηλεφώνου ακούστηκε ο Φώντας Λάδης, δημοσιογράφος, στιχουργός, ποιητής, συγγραφέας, ενεργός πολίτης, που τον είχα γνωρίσει νεαρό φοιτητή, σ’ ένα ταξίδι μου στη Ρώμη, τα χρόνια της χούντας. Είχαμε για πρώτη φορά ξανασυναντηθεί στην Αθήνα, μετά την πτώση της, στο σπίτι της Έλλης Αλεξίου και από τότε κρατούσαμε μια κατά καιρούς επαφή αναφορικά με την πολιτική κατάσταση και τα εκδοτικά στη χώρα μας.

Μετά από τις κοινές ερωτήσεις και απαντήσεις με ρώτησε: «Τι ξέρεις για το Γκουαντάναμο;».

«Τίποτα περισσότερο από αυτά που έχει τύχει να διαβάσω ή να δω στην τηλεόραση».

«Θα ήθελες να μεταφράσεις κάποια ποιήματα γραμμένα από τους έγκλειστους εκεί;».

Πώς θα μπορούσα να αρνηθώ; Την άλλη μέρα κρατούσα στα χέρια μου το Γκουαντάναμο σε δαχτυλογραφημένες σελίδες. Άρχισα αμέσως να τις διαβάζω, όπως κάνω πάντα, ακόμα και όταν πρόκειται να μεταφράσω ένα πολυσέλιδο βιβλίο.

Εντυπωσιάστηκα από την πρώτη σελίδα, με τίτλο «Ευχαριστίες», για όσους συνέβαλαν στην έρευνα και τις πληροφορίες και με τις τρεις αράδες της τρίτης παραγράφου: «Η συλλογή των ποιημάτων στον παρόντα τόμο δεν ήταν εύκολο εγχείρημα και χρειάστηκε τη βοήθεια πολλών εξαντλημένων δικηγόρων του habeas». Ακολουθούσε μια σειρά από ονόματα και κατέληγε σε: «Σημειώσεις».

Ακολουθούσε το κεφάλαιο:

«Παρατηρήσεις για το Γκουαντάναμο
Μαρκ Φάλκοφ

Τα είκοσι δύο ποιήματα αυτού του τόμου γράφτηκαν από άντρες κρατούμενους του στρατοπέδου αιχμαλώτων των Ηνωμένων Πολιτειών στον Κόλπο του Γκουαντάναμο στην Κούβα...»

Από την πρώτη αράδα άρχισα να διαβάζω και να υπογραμμίζω:

«Οι συνεργάτες μου κι εγώ, όλοι εθελοντές δικηγόροι, επισκεφτήκαμε για πρώτη φορά το Γκουαντάναμο τον Νοέμβριο του 2004, έχοντας πάρει από το FBI άδεια ασφαλείας σε επίπεδο απόρρητο... Αυτά που μάθαμε από τους πελάτες μας σ’ εκείνο το ταξίδι ήταν συγκλονιστικά... Ταπεινώνονταν σεξουαλικά, καθώς εισέβαλλαν στο χώρο τους γυναίκες ανακρίτριες που τους χλεύαζαν, γνωρίζοντας καλά ότι αυτό είναι προσβολή για τους αφοσιωμένους μουσουλμάνους...
...Πράγματι δεκάδες φυλακισμένων επιχείρησαν να αυτοκτονήσουν με απαγχονισμό...
...Καθώς δεν είχαν γραφική ύλη, χάρασσαν τις λέξεις ή ιχνογραφούσαν γράμματα με μικρή ποσότητα οδοντόπαστας και στη συνέχεια περνούσαν τα κύπελλα-ποιήματα από κελί σε κελί...
...και καθώς οι πολιτικοί φιλονικούν για το αν θα πρέπει να επεκτείνουν στους κρατούμενους τις προστασίες της Συνθήκης της Γενεύης, ίσως τα ποιήματα των κρατουμένων τους κεντρίσουν τη συνείδηση ενός έθνους...».

Ακολουθεί ένα κεφάλαιο αρκετών σελίδων: «Μορφές πόνου στη μουσουλμανική ποίηση της φυλακής», Φλαγκ Μίλερ.

Από τις πρώτες σειρές που άρχιζαν «Η ποίηση γεννιέται από τον πόνο, όπως λέει ένα αραβικό ρητό...», όσο προχωρούσα τόσο ένιωθα την επιθυμία να παραθέσω, αν ήταν δυνατόν, όλο το κείμενο, όπως:

«Οι ποιητές μπορούσαν επίσης να γίνουν φοβεροί αντίπαλοι...
...Σε ένα άλλο επίπεδο τα εθνικιστικά κινήματα προσέφεραν νέα εργαλεία για την προσέγγιση της καταπίεσης και των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων πληθυσμών. Η ποίηση ήταν καθοριστικής σημασίας, ιδίως τα ομοιοκατάληκτα δίστιχα...
...Οι μαρξιστές προώθησαν τη χρήση τοπικών διαλέκτων...
...Επιπλέον, αυτά τα επιχειρήματα διαψεύδουν τις ίδιες τις καταθέσεις των ποιητών του Γκουαντάναμο για τη λογοκρισία που τους εμποδίζει να εκφραστούν για όσα συμβαίνουν μέσα στο στρατόπεδο...
...Στο Γκουαντάναμο, οι κρατούμενοι προετοιμάζουν τα επιχειρήματά τους όχι σε εκλεπτυσμένη νομική ορολογία, την οποία άλλωστε οι περισσότεροι αγνοούν...
...Αν τα ποιήματα μάς ξαφνιάζουν με τη χρήση ενός πολιτικού λεξιλογίου του παρελθόντος, συγχρόνως μας θυμίζουν την παντοτινή ισχύ της διαπολιτισμικής αντίδρασης στις παγκόσμιες ανισότητες...
...Αν μη τι άλλο, τα ποιήματά τους δίνουν φωνή σε ένα νέο μουσουλμανικό κίνημα αντίδρασης στους ισχυρισμούς των ΗΠΑ περί παγκόσμιας κυριαρχίας του νόμου».

Σε αυτά τα εισαγωγικά, μάλλον διαφωτιστικά κείμενα, υπάρχει ακόμα ένα, το τελευταίο, με τίτλο: «Εκεί που καίει η θαμμένη φλόγα», Άριελ Ντόρφμαν. Ξαφνιάστηκα από την πρώτη παράγραφο:

«Πριν από τρεις δεκαετίες, όταν ήμουν στη χώρα μου, τη Χιλή, που ταλανιζόταν από τη δικτατορία, γνώρισα μια γυναίκα, η οποία είχε συλληφθεί από πράκτορες της μυστικής αστυνομίας του Πινοσέτ και η οποία βασανίστηκε ατέλειωτες ώρες σε ένα κελί στο Σαντιάγκο...
...Είναι επαίσχυντο, αλλά συγχρόνως εκπληκτικό το ότι αμέσως έφερα στο νου μου εκείνη τη γυναίκα μόλις άρχισα να διαβάζω τα ποιήματα των εγκλείστων του Γκουαντάναμο...
...Επαίσχυντο επειδή είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, μια δήθεν δημοκρατική χώρα, που μεταχειρίζεται τους κρατούμενούς της το ίδιο βάναυσα όπως η δικτατορική Χιλή και αναρίθμητες άλλες άθλιες κυβερνήσεις σε όλη τη γη...
...Εννοώ ότι η πρωταρχική πηγή αυτών των ποιημάτων από το Γκουαντάναμο είναι η απλούστερη, σχεδόν αρχέγονη, αριθμητική πράξη εισπνοής και εκπνοής...».

Και τα επεξηγηματικά, με πολλαπλές πληροφορίες κεφάλαια, τελειώνουν με την τελευταία παράγραφο:

«...Μέχρι τότε, αντί του επαίσχυντου κέντρου κράτησης στον Κόλπο του Γκουαντάναμο, το πραγματικό τους σπίτι θα είναι τα πικρά ποιήματα που έγραψαν ενάντια στη μοναξιά και το θάνατο».

Όσο διάβαζα τόσο δυνάμωνε και ο θαυμασμός μου για την υπέροχη μετάφραση των κειμένων, με την υπογραφή «Οδυσσέας Κακαβάκης», που δεν συνάντησα ποτέ.

 

Εμφανίσεις: 886

«Βήματα» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Βήματα» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Ο Ιούλιος που μόλις πέρασε έφερε στη μνήμη μου, με δημιουργίες άλλων, τις αιτίες ν’ αλλάξουν πορεία τα βήματά μου προς άλλες κατευθύνσεις.

Από τις 8 μέχρι τις 24 Ιουλίου 2016, πραγματοποιήθηκε στο Museum of the Moving Image - Μουσείο Kινηματογράφου, στην Αστόρια της Νέας Υόρκης, ένα φεστιβάλ με τίτλο «Αιωνιότητα και Ιστορία» για τον Θόδωρο Αγγελόπουλο.

Η 24η Ιουλίου υπήρξε για την πατρίδα μας μια ιστορική μέρα. Το 1974 στο Πανεπιστήμιο Λουντ της Σουηδίας, είχα κυριευθεί, για την προετοιμασία μιας διδακτορικής εργασίας, από την έρευνά μου γύρω από τη ζωή και το έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ, 1898-1956, θεατρικού συγγραφέα, σκηνοθέτη, και ποιητή, παρόλο ότι είχε σπουδάσει ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου 1917-1921. Στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είχε υπηρετήσει ως νοσοκόμος.

Εκτός απ’ όλα αυτά, είχε μελετήσει τον διαλεκτικό υλισμό, και, όπως είχε γράψει ο ίδιος, κρατούσε ένα ημερολόγιο για τις ημέρες και τις ώρες αυτών των μελετών και τα μάρκα που πλήρωνε με την ώρα. Το 1933 με την άνοδο του Χίτλερ αυτοεξορίστηκε στη Δανία, τη Φινλανδία και τις ΗΠΑ, στο Χόλιγουντ.

Εντυπωσιαζόμουν από κάθε του βήμα, ένα μπροστά και δύο πίσω, ή πιθανόν και αντίστροφα. Το Χόλιγουντ το εγκατέλειψε επειδή του φάνηκε πως λειτουργούσε με μια διαφορετική λογοκρισία, τον αριθμό των σελίδων, τους διαλόγους, τα γεγονότα –έπρεπε να προσαρμόζονται με τη δική του νοοτροπία–, οι χαρακτήρες και ό,τι συντελεί στη δημιουργία μιας κινηματογραφικής ταινίας, που ο Λένιν είχε χαρακτηρίσει ως πλατιά γλώσσα επικοινωνίας.

Εκείνα τα χρόνια, η αδελφή μου Σούλα, εγκατεστημένη στην Κοπεγχάγη της Δανίας –ο λόγος ήταν η υπηρεσία του συζύγου της– με οδήγησε σ’ ένα πολύ κοντινό προάστιο σαν την Πλάκα, όπου βρισκόταν το σπίτι του Μπρεχτ, τον οποίον είχαν κάποτε ρωτήσει γιατί το αγόρασε. Η απάντησή του ήταν: «Σε μια αστική κοινωνία, θέλω κι εγώ να έχω το σπιτάκι μου».

Ήμουν πραγματικά κατειλημμένη από τα γραπτά του, τη ζωή του και γενικά τη βιβλιογραφία του. Ώσπου κάποιο βράδυ, εντελώς αναπάντεχα, παρακολούθησα στην οθόνη της σουηδικής τηλεόρασης την ταινία Αναπαράσταση του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Παρόλο που δεν είχα κανέναν σύντροφο (κοινώς σύζυγο) που να ζούσε σε κάποια άλλη ξένη χώρα, ούτε είχα παραμείνει στην πατρίδα, και ακόμα περισσότερο να τον δολοφονήσω όταν θα επέστρεφε, βοηθούμενη από εκείνον που συζούσα στο χωριό μας, έκανα διάφορες ταυτίσεις με πολιτικές επεκτάσεις και ερμηνείες.

Είχα ταραχτεί, και όσο πιο πολύ προσπαθούσα να δικαιολογήσω, να αναλύσω και να εξηγήσω τις σκέψεις μου, τόσο πιο πολύ αυτές με συγκλόνιζαν. Την ερώτηση που έκανα στον εαυτό μου, αν είχα δει κάποιο άλλο έργο που το είχε σκηνοθετήσει ο ίδιος, μου την έδωσε η υποσημείωση ότι αυτή ήταν η πρώτη του μεγάλη μήκους ταινία που προβλήθηκε για πρώτη φορά το 1970.

Ένα άλλο βράδυ, και πάλι τυχαία, είδα στην ίδια τηλεόραση μια ταινία του 1973, με τίτλο Μέρες του ‘36 του Θόδωρου Αγγελόπουλου, με την πληροφορία ότι ήταν το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας, με πρώτο την Αναπαράσταση, που δεν είχε πάψει να επανέρχεται στο νου μου.

Εκείνη τη νύχτα έμεινα άγρυπνη, ενώ ένιωθα τα βήματά μου, φυσικά και νοητικά, να κλονίζονται ή τουλάχιστον να κάνουν με μια σκέψη ένα βήμα μπροστά και με κάποια άλλη δύο βήματα πίσω ή προς μια άλλη οποιαδήποτε κατεύθυνση.

Δεν θυμόμουν αν ήξερα τότε τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, όπως δεν θυμόμουν αν είχα δει κανένα παρόμοιο ελληνικό έργο, χωρίς αυτό να σήμαινε ότι τα είχα δει όλα. Ωστόσο, αυτά τα δυο έργα έγιναν ένα μέτρο και μια ζυγαριά για τις γνώσεις μου, που βρέθηκαν σε αρκετά χαμηλό επίπεδο. Ενώ μελετούσα τον Μπρεχτ, στο μυαλό μου στριφογύριζε ο Αγγελόπουλος, που δεν ήξερα τίποτα περισσότερο γι’ αυτόν.

Ωστόσο, τα διαβάσματά μου –σαν υποχρέωση για το πτυχιακό τους τέρμα– ήταν ο Μπρεχτ. Ανάμεσα σε όλα αυτά εξελισσόταν δραματικά η ιστορία στην πατρίδα, με τη χούντα της 21ης Απρίλη 1967, την ανατροπή της δημοκρατίας, τις συλλήψεις, τις εξορίες, την κατάργηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και ευρύτερα, τον πόλεμο του Βιετνάμ και των διάφορων δραστηριοτήτων στις οποίες έπαιρνα, κατά το δυνατόν, ενεργητικό μέρος, ενώ ταυτόχρονα μετέφραζα το βιβλίο της Μαργαρίτας Παπανδρέου Εφιάλτης στην Αθήνα, που μ’ έκανε να νοσταλγώ και να πονώ τον τόπο μου. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, αγνοώντας την επιρροή του πάνω μου, με κυνηγούσε και άλλαζε τα βήματά μου.

Ύστερα απ’ όλα αυτά, ζήτησα από τον καθηγητή Ίνγκβαρ Χολμ, που με καθοδηγούσε, να αλλάξω θέμα και να κάνω την εργασία μου πάνω στον ελληνικό πολιτικό κινηματογράφο. «Υπάρχει τέτοιος;» με ρώτησε με ορατό ενδιαφέρον, ενώ είχε κλείσει την πόρτα του γραφείου του, που είχε επικολλήσει σε όλη της την επιφάνεια τη γνωστή φωτογραφία του Λένιν με την τραγιάσκα και το λουλούδι στο πέτο, αιτία να του προσάψουν την προσωνυμία «ο Κόκκινος καθηγητής».

Την 24η Ιουλίου 1974, νωρίς το πρωί –η πτώση της χούντας είχε συμβεί την προηγούμενη– είχε ορκιστεί η καινούρια κυβέρνηση (την 24η Ιουλίου 2016 έληξε το φεστιβάλ του Θ.Α. στη Νέα Υόρκη). Η πτώση της με βρήκε στη Νέα Υόρκη. Την άλλη μέρα βρέθηκα στην Αθήνα, στην αγκαλιά της μαμάς μου. Τους επόμενους μήνες αναζήτησα όσους είχα συναντήσει σε διάφορα μέρη του εξωτερικού σε αντιχουντικές εκδηλώσεις και αλλού, όπως με είχαν αναζητήσει κι εμένα άλλοι, ανάμεσά τους ο Βλαδίμηρος Βερούχης, ηγετικό στέλεχος των τροτσκιστών, και κάποιος με εντελώς άγνωστό μου επίθετο, Μανώλης Ρασούλης.

Επιστρέφοντας στο Πανεπιστήμιο της Λουντ, έχοντας αφήσει σε εκκρεμότητα την εργασία μου, πήγα πάλι με την αδελφή μου σ’ έναν κινηματογράφο και παρακολουθήσαμε άφωνες και έκπληκτες την ταινία Ο θίασος του 1975 του Θόδωρου Αγγελόπουλου.

Βγήκαμε κλαμένες και λυπημένες, ενώ θυμήθηκα ότι από τις πρώτες ελληνικές ταινίες υπήρξε η Γκόλφω, με πρωταγωνίστρια την Αλίκη, κόρη της Κυβέλης και σύντροφο του Πολ Νορ, του οποίου η χούντα είχε αφαιρέσει την ελληνική ιθαγένεια, όπως είχε συμβεί και στις Μέρες του ‘36, με τη δικτατορία του Μεταξά, και είχαν εγκαταλείψει τη Νέα Υόρκη και εγκατασταθεί στη Στοκχόλμη. Η απόφασή μας να μετεγκατασταθούμε στη Σουηδία είχε κρατηθεί μυστική, ακόμα και ανάμεσά μας, έγινε γνωστή μετά την πραγματοποίησή της.

Όλα αυτά μ’ έκαναν να αλλάξω βήματα και να αφιερωθώ στη λογοτεχνία. Ωστόσο είχα την τύχη να παρακολουθήσω τρεις θεατρικές παραστάσεις στο Θέατρο Μπρεχτ στο Ανατολικό Βερολίνο. Ένιωθα ευτυχισμένη, αν και τον είχα προδώσει. Τις ταινίες του φεστιβάλ τις είδα όλες.

Υ.Γ. Υπάρχουν αναφορές από το αυτοβιογραφικό μου βιβλίο Ο τόπος μου είναι παντού.

 

Εμφανίσεις: 1606

«Το πάρτι» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Το πάρτι» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Ο Αύγουστος του 1974 είχε έρθει μια εβδομάδα μετά τις 24 Ιουλίου, σύμφωνα με το ημερολόγιό μας, κι εμένα μου είχε έρθει μια πρόσκληση που μου είχε φέρει μια ιδιαίτερη αναμονή.

Περπατώντας εκείνη την καθορισμένη ημερομηνία και αλλάζοντας βήμα μέχρι να φτάσω στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία», πολλαπλασιάζονταν στη μνήμη μου διάφορες εικόνες και συναντήσεις από το κοντινό παρελθόν, που τις υπέθετε η ανακοίνωσή της, που προσκαλούσε όσους είχαν αγωνιστεί ενάντια στη χούντα των συνταγματαρχών και είχαν επιστρέψει στην πατρίδα για την ενίσχυση της δημοκρατίας.

Ανέφερε επίσης ότι θα τιμούσε και κάποιους άλλους, από διαφορετικές εθνικότητες, οι οποίοι είχαν αγωνιστεί, σε όποια χώρα και αν βρίσκονταν, και συμπαρασταθεί στους αντιστασιακούς που είχαν δραπετεύσει από την Ελλάδα, μετά την 21η Απριλίου 1967, ή ήταν μόνιμοι μετανάστες σε διάφορες χώρες.

Όλοι καλεσμένοι του Ανδρέα Παπανδρέου, ιδρυτή του ΠΑΚ, Πανελλήνιου Απελευθερωτικού Κινήματος, που, προφανώς, δεν είχε περιοριστεί μόνο στα μέλη του, όπως επιβεβαιώθηκα όταν έφτασα στο ξενοδοχείο.

Οι αίθουσες υποδοχής ήταν γεμάτες, η ατμόσφαιρα γιορταστική και αισιόδοξη. Αρκετοί γνωριζόμασταν αναμεταξύ μας, χαιρόμασταν που συναντιόμασταν στην πατρίδα, κάνοντας ένα βήμα μπροστά, εγκαταλείποντας τις χώρες τις οποίες μας είχαν φιλοξενήσει και συμπαρασταθεί, δηλώνοντας τη βαθιά μας επιθυμία να συνεχίσουμε τον αγώνα μας για μια ελεύθερη και δημοκρατική ζωή.

Προσωπικά, οι περισσότεροι που γνώριζα ήταν από το Τορόντο και το Μόντρεαλ του Καναδά, μέσα από το εβδομαδιαίο «Ελληνικός Ταχυδρόμος», τη Νέα Υόρκη όπου κατοικούσα και από τις τοπικές μαζικές εκδηλώσεις, ακόμα και έξω από τα Ενωμένα Έθνη. Συνταξιδεύαμε με νοικιασμένα λεωφορεία στην Ουάσιγκτον, για να λάβουμε μέρος, με τη δική μας σημαία και τα δικά μας συνθήματα, στα μνημόνια κατά του πολέμου στο Βιετνάμ, και επιπλέον από τη Σουηδία, όπου είχα καταφύγει το 1971, και είχαμε καλέσει στο Πανεπιστήμιο της Λουντ τον Θόδωρο Πάγκαλο, του οποίου η ομιλία είχε προκαλέσει πολιτικές συζητήσεις εκτός της αίθουσας.

Στα χρόνια της χούντας στη Νέα Υόρκη, εκτός από τους ντόπιους που βρισκόμασταν σχεδόν καθημερινά στα γραφεία της Ελληνοαμερικανικής Επιτροπής για Δημοκρατία και Ελευθερία στην Ελλάδα, και υποδεχτήκαμε τον Μίκη Θεοδωράκη και άλλους αγωνιστές, ακόμα και τον διευθυντή ορχήστρας Μπολσόι Οδυσσέα Δημητριάδη, υπήρχε μια λίστα από περίπου χίλιους Έλληνες στα πανεπιστήμια της Αμερικής από τους οποίους πολλοί ήταν καθηγητές, ενώ οι περισσότεροι ήταν φοιτητές που σπούδαζαν πολιτικές και οικονομικές επιστήμες, δημόσιες σχέσεις ή εμπορική διοίκηση –general management– που ήταν σε μεγάλη ζήτηση καθώς αυξάνονταν σε αριθμό οι μεγάλες εταιρίες και τα κέρδη τους.

Ταξιδεύοντας, είχαμε συναντηθεί στο Παρίσι και σε άλλες πόλεις της Γαλλίας, στη Ρώμη και άλλες ιταλικές πόλεις, αποκομίζοντας ιδέες, απόψεις και εμπειρίες που ελπίζαμε ότι θα επιδιώκαμε την εφαρμογή τους ή θα βοηθούσαν στη μελλοντικά απελευθερωμένη Ελλάδα.

Φεύγοντας από τη συνάντηση στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία», η τσάντα μου βάραινε από την ανταλλαγή σημειωμάτων με τα σημεία επαφής των παλιών συντρόφων.

Ύστερα από κάποιο χρόνο, δεν θυμάμαι ακριβώς την ημερομηνία, διάβασα στις εφημερίδες ότι δόθηκε ένα πάρτι στο άλλοτε βασιλικό παλάτι, τιμώντας τη δημοκρατία.

Διάβασα τα ονόματα, είδα τις φωτογραφίες των κυριών, έμοιαζαν με την ακριβή τους εμφάνιση με Κυρίες της Αυλής, δεν αναγνώρισα κανένα όνομα, ακόμα και από τους πιο δυναμικούς αντιστασιακούς της χούντας ή και εξόριστους και φυλακισμένους, ίσως κάποια να μου ήταν άγνωστα, και τότε θυμήθηκα τον Μίκη Θεοδωράκη που είχε πει ότι αν το παλάτι δεν ανοίξει τις πόρτες του στο λαό για να το επισκέπτεται ελεύθερα, θα σημαίνει ότι η δημοκρατία δεν ολοκληρώθηκε.

Τώρα, η οδός Ηρώδου του Αττικού, όπου βρισκόταν το παλάτι και νυν το Προεδρικό Μέγαρο, όπου αναγγέλθηκε το επετειακό πάρτι, είναι κλειστή στην κυκλοφορία.

 

Εμφανίσεις: 1908

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr