Επίκαιρα
Το πρόβλημα με τις ταινίες για τη ζωή μεγάλων συγγραφέων

Το πρόβλημα με τις ταινίες για τη ζωή μεγάλων συγγραφέων

Μία ακόμα ταινία για τη ζωή ενός διάσημου συγγραφέα θα δούμε σύντομα στους κινηματογράφους. Αυτή τη φορά πρόκειται για τον ΑΑ Milne, τον δημιουργό του συμπαθητικού αρκούδου Γουίνι και της παρέας του, τον οποίο υποδύεται ο Domhnall Gleeson στην ταινία Goodbye Christopher Robin, που βγαίνει στους βρετανικούς κινηματογράφους στις 29 Σεπτεμβρίου.

Ήδη κατά το παρελθόν έχουμε δει πολλές αντίστοιχες ταινίες για μεγάλους Βρετανούς συγγραφείς στον κινηματογράφο: η Αν Χάθαγουεϊ υποδύθηκε την Τζέιν Όστεν, η Ρενέ Ζελβέγκερ την Μπίτριξ Πότερ, η Έλενα Μπόναμ Κάρτερ την Ίνιντ Μπλάιτον, η Νικόλ Κίντμαν τη Βιρτζίνια Γουλφ, η Γκουίνεθ Πάλτροου τη Σίλβια Πλαθ.

Γιατί είναι τόσο ελκυστικές αυτού του είδους οι ταινίες; Όπως εξηγεί σε άρθρο του στον Guardian ο Στιβ Ρόουζ, «συνοδεύονται από μια ήδη υπάρχουσα αναγνώριση, μια καθιερωμένη βάση θαυμαστών και ένα αξιοζήλευτο μείγμα υψηλού σεβασμού και καλών πιθανοτήτων για βραβεία».

Ωστόσο, σημειώνει, «σχεδόν πάντα αυτές οι ταινίες καταλήγουν να είναι υπερβολικά μυθοποιημένες ιστορίες όπου η φαντασία θριαμβεύει έναντι των προσωπικών εχθροτήτων, αγνοώντας επιδεικτικά τα γεγονότα που ενέπνευσαν το έργο τους. Ακόμα καλύτερα αν είναι ένας συγγραφέας παιδικών βιβλίων, αφού μπορείς να ενσωματώσεις ένα χαριτωμένο παιδί και να ενισχύσεις την εικόνα με πινελιές φαντασίας».

 

Βραβείο για το βιβλίο που καταρρίπτει τον μύθο της τεστοστερόνης

Βραβείο για το βιβλίο που καταρρίπτει τον μύθο της τεστοστερόνης

Ένα βιβλίο που καταρρίπτει τον μύθο περί «θεμελιωδών» διαφορών ανάμεσα στους άντρες και τις γυναίκες κατέκτησε το βραβείο της βρετανικής Ακαδημίας των Επιστημών (Royal Society) για το καλύτερο επιστημονικό βιβλίο της χρονιάς.

Ο λόγος για το Testosterone Rex της ψυχολόγου Cordelia Fine, το οποίο ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, ο παλαιοντολόγος Richard Fortey, χαρακτήρισε «μια εξαιρετική πραγματεία για την υπόθεση “οι άντρες είναι από τον Άρη, οι γυναίκες από την Αφροδίτη”».

Στο βιβλίο της, η 42χρονη Cordelia Fine αναφέρεται στις ανθρώπινες ορμόνες. Όπως έγραψε πρόσφατα σε άρθρο της στον Guardian: «Δεν υπάρχουν ουσιαστικά αντρικά ή γυναικεία χαρακτηριστικά – ούτε καν όταν μιλάμε για την ανάληψη ρίσκου και την ανταγωνιστικότητα, τα χαρακτηριστικά που συχνά επικαλούνται ορισμένοι για να εξηγήσουν γιατί οι άντρες είναι πιο πιθανό να φτάσουν στην κορυφή».

Η τεστοστερόνη, εξηγεί, επηρεάζει τον εγκέφαλο, το σώμα και τη συμπεριφορά μας, όμως δεν είναι η ορμονική πεμπτουσία της «ανταγωνιστικής αρρενωπότητας και της ανάληψης ρίσκων που συχνά πιστεύεται ότι είναι».

Το βραβείο, που από πολλούς θεωρείται το «βραβείο Booker των επιστημονικών βιβλίων», συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 25.000 λιρών (περίπου 28.200 ευρώ).

 

Τρεις υποψήφιοι για το National Book Award μιλούν για τις εμπειρίες τους

Τρεις υποψήφιοι για το National Book Award μιλούν για τις εμπειρίες τους

Στην εκπομπή Newshour του τηλεοπτικού δικτύου PBS μίλησαν τρεις από τους φιναλίστ για το αμερικανικό βραβείο λογοτεχνίας National Book Award, καταγράφοντας προσωπικές εμπειρίες που τους έχουν επηρεάσει στη ζωή τους.

Η Σαρμέιν Κρεγκ, συγγραφέας του Miss Burma, που είναι και καθηγήτρια λογοτεχνίας σε πανεπιστήμιο, μίλησε για τη σημασία του να διαβάζουμε λογοτεχνία που προκαλεί τον τρόπο σκέψης μας και μας ωθεί πέρα από όσα γνωρίζουμε και αισθανόμαστε άνετα με αυτά. «Θα ήθελα στον κόσμο να αρέσει το μυθιστόρημά μου ή να τον αγγίξει, εν τέλει; Το να συγκινηθείς ή να επηρεαστείς από ένα λογοτεχνικό έργο δεν σημαίνει απαραίτητα να δούμε τον εαυτό μας να αντανακλάται σε αυτό ή να μας αρέσουν όλα σε αυτό. Αν ανοιχτούμε σε ένα τέτοιο λογοτεχνικό έργο, που περιγράφει αναλυτικά άλλους ανθρώπους με τα πάθη τους, τις αδυναμίες και τις σκέψεις τους, μπορεί να το δούμε με τη σειρά του να ανοίγεται σε μας. Μπορεί ακόμα και να νιώσουμε κάτι σαν αγάπη να εκπέμπεται από τις σελίδες» σημείωσε.

Ο Έλιοτ Άκερμαν, συγγραφέας του Dark at the Crossing, μιλά για την επιλογή του να ζει χωρίς φόβο στην Κωνσταντινούπολη, μια πόλη που έχει συγκλονιστεί από πολλές τρομοκρατικές επιθέσεις τα τελευταία χρόνια. «Όσο περισσότερο μένω στην Κωνσταντινούπολη, τόσο συνειδητοποιώ ότι η μόρφωση που δίνω στα παιδιά μου δεν είναι τόσο πολιτισμική, όσο ηθική. Τους διδάσκω να ζουν χωρίς φόβο. Και αυτό είναι επιλογή, αλλά όχι εύκολη» σημειώνει.

Η διηγηματογράφος Κάρμεν Μαρία Μασάδο, συγγραφέας της συλλογής Her Body and Other Parts, μιλά για το πώς αποφάσισε να αρραβωνιαστεί μετά το διαζύγιο των γονιών της μετά από 31 ολόκληρα χρόνια γάμου. «Συνειδητοποίησα ότι μου είχε δοθεί ένα δώρο. Ότι ο ενήλικος εαυτός μου είχε μια προοπτική που ο έφηβος εαυτός μου δεν θα μπορούσε ποτέ να φτάσει. Ότι πρέπει να έχεις μοντέλα επιτυχιών και αποτυχιών για να προσπαθήσεις να κάνεις κάτι να δουλέψει» ανέφερε.

 

«Γκάγκα Ρόσιτς: Στη σκάλα προς τον ουρανό» της Μαρίας Σκιαδαρέση

«Γκάγκα Ρόσιτς: Στη σκάλα προς τον ουρανό» της Μαρίας Σκιαδαρέση

Όταν κάποιος από τους κατοίκους της Μαργαριταρένιας Πόλης είχε ζήσει αρκετά χρόνια ώστε να βαρεθεί πια, γινόταν κι ο ίδιος ένα μικρό λαμπερό μαργαριτάρι. Της λίμνης, της νιφάδας, της παπαρούνας, των απόκρημνων βουνοπλαγιών... Η μαργαριταρένια του ψυχή διψούσε για την καινούργια της κατοικία, κι έτσι αυτό διαιωνιζόταν. Την ηλικία της Μαργαριταρένιας Πόλης κανείς δεν μπορούσε να την επιβεβαιώσει, το γνωρίζουμε εξαρχής, αλλά έμοιαζε να τείνει προς την αιωνιότητα. Η αρχαιότητα και η διάρκειά της συνδέονταν με τις αμέτρητες ανθρώπινες ζωές των κατοίκων που της χάριζαν τη μοίρα τους.

Απόσπασμα από το μυθιστόρημα της Γκάγκα Ρόσιτς Η Μαργαριταρένια Πόλη

Περιηγήτρια η Γκάγκα, πέρα από το τεράστιο πνευματικό της έργο, άφησε πίσω της το χνάρι του ανθρώπου του κόσμου. Παρότι δεμένη ακατάλυτα με τις δυο πατρίδες της, όπως θεωρούσε τη Σερβία και την Ελλάδα, η όλη της προσωπικότητα συνέθετε ένα πνεύμα ανοιχτό στον κόσμο, στις χώρες, στους απανταχού ανθρώπους, στους ήχους και στις μυρωδιές των τόπων, κυρίως δε στις γλώσσες –που ήταν και αντικείμενο των σπουδών της αλλά και της επαγγελματικής της σταδιοδρομίας.

Είχε ταξιδέψει σχεδόν σ’ όλη την υδρόγειο, είχε γνωρίσει όλες τις ηπείρους, είχε περάσει πάνω από ωκεανούς και είχε νιώσει το πεπερασμένο των συνόρων. Έτσι, στο βιβλίο της Η Μαργαριταρένια Πόλη στην ουσία διευρύνει τον συμβατικό ορίζοντα για να προσθέσει στον ήδη γνωστό κόσμο έναν καινούριο τόπο, τη δική της χώρα του Ποτέ• μια χώρα που την ονομάζει Αβαλονία, όπου και η περίφημη Μαργαριταρένια Πόλη,όχι ανύπαρκτηκατ’ ανάγκη, όπως μας λέει η συγγραφέας, γιατί, αν κλείσουμε τα μάτια μπορεί και να τηδούμε ολοζώντανη μπροστά μας. Όλη αυτή η αλληγορία συνθέτει τονονειρικό κόσμο της συγγραφέως δοσμένο με τρόπο που παραπέμπει στη μαγεία των παραμυθιών και στην ονειρική έκρηξη του σουρεαλισμού με στοιχεία νεωτερικήςγραφήςπου συνηθίζουν πολλοί σύγχρονοι συγγραφείς της πατρίδας της, της πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβίας. Εξάλλου Γιουγκοσλάβα ένιωθε πάντα• σ’ αυτήν γεννήθηκε και μεγάλωσε, όπως οι περισσότεροι σύγχρονοι λογοτέχνες της διαμελισμένης χώρας που τους γνωρίσαμε χάρη στην Γκάγκα.

Ήρθε στην Ελλάδα που αγαπούσε από παλιά κι έμεινε για πάντα γιατί ερωτεύτηκε έναν Έλληνα και μαζί μ’ αυτόν την ίδια τη χώρα, βαθιά, συνειδητά επιλέγοντας να τη θεωρεί πατρίδα της καρδιάς της δίπλα στη Σερβία που λάτρευε.

Θα μπορούσα να απαριθμήσω το έργο της. Υπάρχει όμως αναρτημένο όπου κι αν ψάξετε. Αυτό που θέλησα εγώ να γράψωήταν μια υπόμνηση με αφορμή τον θάνατό της που με λύπησε αφάνταστα –πολεμούσε επί χρόνια τον καρκίνο με δύναμη και χαμόγελο–, μια υπόμνηση προς τον καθένα από μας για το πώς μπορεί ένας άνθρωπος με ευγένεια, αγωγή, δυναμισμό και καλλιέργεια να ζήσει ως σημείο αναφοράς στον τομέα όπου εργάζεται και, φεύγοντας από τη ζωή, να μείνει στο συλλογικό ασυνείδητο ως υπόδειγμα επαγγελματία, συντρόφου, γονέα, φίλου, συνεργάτη, διανοούμενου και γενικότερα ανθρώπου που με την πολιτεία του συνέβαλε στο να εξελιχθεί κατά ένα σημαντικό μέρος ο πολιτισμός, όχι μόνο μιας χώρας αλλά δύο, στην περίπτωσή της. Γιατί η Γκάγκα, σ’ έναν τόπο σαν τα Βαλκάνια όπου συνήθως τα γεφύρια ολημερίς χτίζονται και το βράδυ γκρεμίζονται, κατόρθωσε να γίνει η ίδια το πιο στέρεο γεφύρι ανάμεσα σε δύο χώρες που, αν και όμορες, δεν ήξεραν σχεδόν τίποτα για τον σύγχρονο πολιτισμό η μια της άλλης.

Η Γκάγκα δεν ήταν μόνο μεταφράστρια, ήταν πρέσβειρα των γραμμάτων της Σερβίας στην Ελλάδα (όπως πολύ σωστά τιμήθηκε με τον τίτλο αυτό από τη μητρική της χώρα), αλλά και πρέσβειρα των ελληνικών γραμμάτων στη Σερβία. Κι αυτό γιατί μέλημά της δεν ήταν μόνο το να μεταφράσει αμφίδρομα Έλληνες και Σέρβους συγγραφείς αλλά μια ολοκληρωμένη μετάγγιση του πολιτισμού της μιας χώρας προς την άλλη. Πέρα από το ότι ήταν σπάνια περίπτωση μεταφραστή προς ξένη γλώσσα –είχε τέτοια ευχέρεια στην ελληνική, που διαβάζεις τον Σέρβο συγγραφέα με την αίσθηση πως έχει γράψει πρωτογενώς το έργο του στα ελληνικά–χάρη σ’ αυτήν το ελληνικό αναγνωστικό κοινό ευτύχησε να γνωρίσει όλο σχεδόν το νεότερο λογοτεχνικό στερέωμα της Γιουγκοσλαβίας! Πράγματι, ως τη δεκαετία του ’90 που άρχισε με επιμονή και υπομονή η Γκάγκα να μεταφράζει Σέρβους και άλλους πρώην Γιουγκοσλάβους συγγραφείς (την εποχή που η χώρα της κοβόταν σε κομμάτια), το ελληνικό αναγνωστικό κοινό δεν είχε διαβάσει ακόμα Πάβιτς, Σάβιτς, Κοβάσεβιτς, Στεπάνοβιτς, Αλμπαχάρι ή Ντανίλο Κις, για να θυμηθούμε τους ευρέως γνωστούς. Μιλάμε για 60 τίτλους μέσα σε μια εικοσαετία, έναν μεταφραστικό άθλο. Σέρβοι στα ελληνικά, Έλληνες στα σερβικά. Και δίπλα σ’ αυτούς οι μεγάλες τραγωδίες της αρχαιότητας –η ίδια θεωρούσε την Ορέστεια ως την καλύτερη μεταφραστική δουλειά της– αλλά και η στενή συνεργασία με Σέρβους σκηνοθέτες που ανέβασαν έργα μεταφρασμένα από την Γκάγκα σε ελληνικές θεατρικές σκηνές (δεν θα ξεχάσω τις παραστάσεις στο Αμόρε), όπου η ίδια συμμετείχε και στη σκηνοθετική δουλειά.Σίγουρα δενθα έβρισκαν καλύτερη συνεργάτιδα από αυτή τη θερμή ελληνίστρια και σπουδαία θεατράνθρωπο ήδη από τη φοιτητική της ζωή (η διδακτορική της διατριβή ήταν «Το αρχαίο ελληνικό θέατρο στη σύγχρονη σκηνή»).

Άνθρωπος με σπάνιο ήθος και εις βάθος παιδεία,σε όλες τις συνεργασίες αλλά και τις φιλίες της είχε ως γνώμονα την πίστη και τη συνέπεια. Γιατί πάνω απ’ όλα η Γκάγκα ήταν ένας άνθρωπος στοχαστικός και θαρρώ αυτό ήταν το κύριο γνώρισμά της, η υποδειγματική ισορροπία ανάμεσα στη λογική και το συναίσθημα. Νομίζω πως τα τρία αφηγήματά της –θα μπορούσε να μας έχει αφήσει κι άλλα δικά της έργα αν δεν ήταν τόσο αφιερωμένη στη μεταφραστική δουλειάτης–, αυτά τα τρία αφηγήματα τη χαρακτηρίζουν. Αναγνωρίσιμο και στα τρία –ιδιαίτερα στηΜαργαριταρένια Πόλη– αυτό το συναίσθημα που ανάβρυζε μέσα της και ήξερε καλά πώς να το τιθασεύει και να το αναδεικνύει συμβολικά ή αλληγορικά σε πανανθρώπινο μήνυμα σαν τους παλιούς παραμυθάδες.

Στο βιβλίο της Σκάλα στον ουρανό γράφει:

Να ταξιδέψω.Έτσι ξεκινά το ταξίδι. Με μια επιθυμία που γίνεται πράξη. Με μια πράξη που γίνεται συνήθεια. Με μια συνήθεια που γίνεται ανάγκη. Με μια ανάγκη που πολλές φορές γίνεται σκάλα σωτηρίας για να ξεφύγει κανείς από τους φόβους του, τα προσωπικά αδιέξοδα, την κακοδαιμονία των καιρών. Αρκεί ο καθένας να βρει το δικό του σκαλοπάτι.Να ταξιδέψω...

Καλό σου ταξίδι, Γκάγκα, στη μαργαριταρένια πόλη!

 

«Το ταξίδι του “Παιχνιδότοπου” στη Δανία» του Σέρεν Κριστόφερσεν

«Το ταξίδι του “Παιχνιδότοπου” στη Δανία» του Σέρεν Κριστόφερσεν

Πώς μοιάζει ένας ποιητής; Πώς μοιάζει ένας νέος, Έλληνας ποιητής, όταν στέκεται και διαβάζει καταμεσίς σε μια υπόγεια αίθουσα στο Νορεμπρό της Κοπεγχάγης, με ένα κοινό από Έλληνες και Δανούς φίλους της ποίησης, που έχει τεντώσει τα αυτιά του; Θα σας το πω εγώ, ήμουν ο ίδιος εκεί, όταν ο ποιητής Γιώργος Αλισάνογλου ήρθε στην πόλη μας να διαβάσει ποιήματα από τη μόλις μεταφρασμένη ποιητική συλλογή του Παιχνιδότοπος – Τραύμα για 8 μήνες και 3 εποχές. Η ανάγνωση έλαβε χώρα στον υπόγειο χώρο των εκδόσεων του «Ποιητικού Γραφείου» στην οδό Μοελεγκάδε στην Κοπεγχάγη, αφενός στα Ελληνικά (από τον ίδιο τον ποιητή) και στα Δανικά από τον μεταφραστή του, Σωτήρη Σουλιώτη. Η βραδιά μάς επέτρεψε να κατανοήσουμε σε βάθος ένα βιβλίο, αποτελούμενο από τέσσερις ενότητες: «Πόλεμος», «Μνήμη», «Λάφυρα» και «Όρια Άνοιξης», τέσσερις καταραμένες εποχές –μπαίνει κανείς στον πειρασμό να πει–, μιας και πρόκειται για μια ποίηση πολέμου και συγκρούσεων, μνήμης και επαναστάσεων, έτσι όπως τις ερμηνεύει και μας τις «κοινωνεί» ο ποιητής στις εκατό σελίδες του βιβλίου, που φαίνεται να έχει τις λυρικές του ρίζες βαθιά διακλαδισμένες στην ευρωπαϊκή παράδοση. Αυτό είναι το βιβλίο, όμως πώς μοιάζει ένας ποιητής από τον «νότο»; θα με ρωτούσατε και με το δίκιο σας.

Ο Γιώργος Αλισάνογλου είναι γύρω στα 40 (γεννήθηκε το 1975), χλωμός με έντονα χαρακτηριστικά προσώπου, με μαύρα μακριά μαλλιά. Εκείνο το βράδυ που διάβασε, ήρθε με μακρύ μαύρο παλτό, ίδιος και απαράλλαχτος με τον Αυστραλό ροκ ποιητή Νικ Κέιβ. Το σκούρο χρώμα, σαφώς ταιριαστό για τη βραδιά, μιας και το βιβλίο που παρουσιάζει ο ποιητής είναι ένα βιβλίο σκοτεινό, μιας και συνομιλεί με το βαθύ τραύμα της μνήμης και της ιστορίας – παρόλο που φέρει τον φαινομενικά αθώο τίτλο Παιχνιδότοπος. Αυτό ακριβώς είναι ο Παιχνιδότοπος. Ένας ή πολλοί «τόποι» όπου παίζονται παιχνίδια επικίνδυνα, ο τόπος της γλώσσας όπου το εσωτερικό αδιέξοδο (τραύμα) μετατρέπεται σε δυνάμει όνειρο. Ο Γιώργος Αλισάνογλου είναι αυτό που ακριβώς ορίζει η καθαρότητα της γραφής του: ένας ποιητής μιας σχολής που μετατρέπει τη μελαγολία σε ορατότητα, που δεν φοβάται να εκφράσει με λέξεις έναν κάτω κόσμο ουτοπικό, το Έρεβος, την Ιστορία, τη Μνήμη, το δυσοίωνο αύριο και τις μικρές ή μεγάλες ρωγμές απ’ όπου συχνά πυκνά εισέρχεται ένα λυτρωτικό φως που καθαγιάζει και ηρεμεί τα πάντα μέχρι την επόμενη μάχη και την περιδινούμενη –αποσπασματική– πορεία στον ατέρμονο αιμάτινο κύκλο της ιστορίας.

Το βάρος τού να είσαι Έλληνας

Κατά τη διάρκεια της βραδιάς σκέφτηκα πως το να είσαι Έλληνας ποιητής σήμερα αποτελεί μεγάλο βάρος, να κουβαλάς μια παράδοση που είναι θεμελιώδης για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, τόσο πρωτοευρωπαϊκή σχετικά με το πρότυπο και τη λογοτεχνική κληρονομιά. Ο Αλισάνογλου, ωστόσο, δεν δείχνει να σκιάζεται από αυτήν τη διαπίστωση, και αν διαβάσει κανείς τα ποιήματα του Παιχνιδότοπου, η συνδιαλλαγή του με την παράδοση παρουσιάζει μια απόσταση όσων αφορά στη θεματική. Ο ελληνικός χρυσός αιώνας ναι μεν αχνοφαίνεται διαισθητικά, όμως κυρίως ως σχόλιο σε μια σύγχρονη πραγματικότητα, πρβλ. το ποίημα: «Οδυσσέας/Κίρκη», που επιφανειακά είναι ποίημα για τη σχέση με τη μητέρα, όμως κατά βάθος φτάνει στον πυρήνα, τον κύριο θεματικό άξονα του βιβλίου: την εμβρυακή ζωή της ποίησης στη μήτρα του ποιητή και την τραυματική διαδικασία της γέννησης, που φέρνει τη ζωή και το φως πίσω στον κόσμο υπό μορφή ποιητικής γλώσσας. Το βιβλίο δεν είναι θεματικά τόσο ελληνικό, όσο πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο. Συναντάμε πολλές μορφές από τη λογοτεχνική Ευρώπη, συγγραφείς, ποιητές και φανταστικές διασημότητες: την Ελένη, την Οφηλία, την Ιουλιέτα, τον Ρωμαίο, τον Γέιτς, τον Σαίξπηρ, τον Μύλλερ, τον Κενό, τον Σιοράν, τον Ζέμπαλντ, τον Φιλόδημο, τον Όμηρο, τη Σαπφώ κλπ., καθώς και τους Έλληνες μοντερνιστές Νίκο Καρούζο και Δημήτρη Δημητριάδη. Και ταυτόχρονα περιδιαβαίνουμε πολλά σημεία της ευρωπαϊκής ηπείρου: Αθήνα, Κροστάνδη, Δούναβης, Βερολίνο, Γαλλία, Ισπανία, Ουκρανία, Μπιρκενάου, Βουδαπέστη, Δανία, αψινθοπωλεία της Βοημίας κλπ. Σε πολλά σημεία, ο αναγνώστης του βιβλίου διακατέχεται από έναν γλυκό ίλιγγο από όλο αυτό το λυρικό – διακειμενικό ευρωπαϊκό ταξίδι στην γηραιά ήπειρο, που είναι ταυτόχρονα μήτρα πολιτισμού όσο και νεκροταφείο με χρόνιες ωδίνες τοκετού.

Και ως ανατολικό όριο της γηραιάς Ευρώπης, η Ελλάδα είναι εκεί που ήταν πάντα. Υπάρχει πάντα αιχμή δόρατος για επανάσταση και δημιουργία εκ νέου. Στον Παιχνιδότοπο, περνάει αλληγορικά και το προσφυγικό, όπως στους στίχους από το ποίημα «Επίγραμμα Ι»: «...Κι εσύ Θρακήσιε Ζέφυρε, που είσαι ο ήπιος αγέρας / πέρασε μέσα σ’ αυτή την γη, μα να είσαι ευνοϊκός μαζί της / να οδηγήσεις σώα την εξαθλιωμένη της ψυχή / στο γλυκό ακρογιάλι του Πειραιά / να μπορέσει να βυζάξει της λύκαινας τα ραμμένα στήθη / στον συντελεσμένο ρυθμό της αποσύνθεσης» αλλά και σε άλλα σημεία του βιβλίου.

Η «μουσική» διάσταση του Παιχνιδότοπου

Σε όλο το εύρος του βιβλίου, εύκολα αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης ότι τα ποιήματα του Αλισάνογλου έχουν μέσα τους και το στοιχείο της μουσικής. Οι στροφές του σκάνε σαν κύματα πάνω στην ακτή των αναγνωστών και ξεβράζουν αρχετυπικούς ήχους πάνω στις απέραντες ακτογραμές της ευρώπης και του κόσμου. Κυρίως ξεβράζουν ένα πλήθος υπέροχων οξύμωρων διχοτομιών, δυισμών, κατασκευών μπαρόκ. Η γλώσσα των εικόνων είναι η υπερβολή, αλλά ταυτόχρονα μια σαγηνευτική υπερβολή, μετρημένη και μεστή. Είναι μοντερνισμός με σεβασμό για τις κλασικές αρετές της ποιητικής γλώσσας. Μία από τις σημαντικότερες διχοτομίες που διαφαίνεται στη συλλογή είναι η αρχέγονη σύγκρουση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση. μια αίσθηση συμμετρίας και σωστών αναλογιών, που συγχρόνως δείχνει τη μεγαλειώδη ισορροπία στην ποίηση του Αλισάνογλου, που βασίζεται στη διαίσθηση, αλλά και στην ακρίβεια, στο αφηρημένο όπως και στο συγκεκριμμένο. Η στροφή αυτή είναι από τα αγαπημένα μου αποσπάσματα του βιβλίου, από το ποίημα «Λάφυρο άνοιξης»: «Αυτή η ξαφνική ρωγμή στον ουρανό / η απειλητική εμφάνιση της φύσης / με έσπρωχναν στην ευφυΐα». Ίσως παρερμηνεύω το εν λόγω χωρίο, αλλά για μένα δεν είναι τίποτα λιγότερο από μια ανακεφαλαίωση της πνευματικής εξέλιξης του ανθρώπου, που μας παραθέτει εδώ ο Αλισάνογλου. Η απειλητική φύση που μας σπρώχνει προς την ευφυΐα, αλλά που αργά ή γρήγορα θα μας τα ξαναπάρει όλα. Ο Αλισάνογλου δείχνει γενικά να δυσκολεύεται με τη φύση, στα ποιήματά του νιώθεις μια επιθανάτια αγωνία, –έχοντας καλά αφομοιωμένο τον πατέρα της σύγχρονης ποίησης Σαρλ Μποντλέρ–, διαφαίνεται μια βαθιά αντίθεση ανάμεσα στην ποίηση και τη φύση, ανάμεσα στο τεχνητό και το φυσικό, όπου το ύφος του κλίνει σχεδόν εξ ολοκλήρου προς την τέχνη, κάτι που φαίνεται πολύ έντονα στα «Δίδυμα ποιήματα»: «Όταν η μνήμη μου καίει τα μάτια» και «Όταν η μνήμη μου καίει τα μάτια / παραλλαγή».

Το βιβλίο προσφέρει, όπως είπαμε, ένα πλήθος αντιθέσεων, που με τη σειρά τους καταργούνται με τον πιο ντελικάτο τρόπο πέρα από την αναφερόμενη σύγκρουση ανάμεσα στο τεχνητό και το φυσικό, βρίσκουμε ποιήματα που ενσωματώνουν τον πόλεμο απέναντι σε μια ιστορία αγάπης, ιδιαίτερα με το παράδειγμα του μύθου για την Τροία και το έργο του Σαίξπηρ: Ρωμαίος και Ιουλιέτα. Επίσης, ένα πολύ δυνατό σύμβολο στην ποίηση του Αλισάνογλου είναι το «παιδί» ή τα αγέννητα παιδιά – ενάντια στον «πόλεμο». Μια αλληγορική σύγκρουση που προχωράει σε βάθος, εκεί που το παιδί εκπροσωπεί το όνειρο και ο πόλεμος το τραύμα. Αυτή η διχοτομία φαίνεται ακόμα και στον ίδιο τον τίτλο του βιβλίου: Παιχνιδότοπος – Τραύμα για 9 μήνες και 3 εποχές.

Μετά το τέλος της παρουσίασης, κι ενώ απολάμβανα ένα ποτήρι κρασί μαζί με άλλους ποιητές και συνδαιτημόνες, ένιωσα πιο πλούσιος από τον βασιλιά Κροίσο. Η ανάγνωση στα Ελληνικά που καταλάβαινα και δεν καταλάβαινα (κοίταζα συγχρόνως τη μετάφραση), ήταν σαν μια εξωτική αύρα, που έπνεε μέσα από τον σκοτεινό παγωμένο Βορρά. Και αυτό συμβαίνει με την καλή ποίηση και τις καλές αναγνώσεις: ο λόγος γίνεται σάρκα και με αυτό τον τρόπο μια περισσότερο αισθησιακή εμπειρία που σε περιβάλλει σαν σώμα, γεμάτο μουσική και σαγήνη – ένα σώμα σίγουρο για τον εαυτό του που σε κερδίζει με την πρώτη.

Αυτή λοιπόν ήταν η ανταπόκριση από το Δανικό «Γραφείο του Ποιητή» μια παγωμένη χειμωνιάτικη βραδιά που τη ζέστανε ένας σύγχρονος νέος ποιητής από την Ελλάδα. Όμως τι γίνεται στο εσωτερικό ενός ποιητή, πώς μοιάζει ο ποιητής από μέσα; Για το τι κρύβει ο ποιητής στη σιωπή του, αυτό παραμένει πάντα ένα αίνιγμα. Το βιβλίο με τα ποιήματα πάντως είναι κάτι τελείως διαφορετικό, κρύβει λίγο απ’ όλα κι αυτό προσπάθησα να περιγράψω και να αποκρυπτογραφήσω. Θα σας πρότεινα να το διαβάσετε με το κεφάλι σκυφτό ως το στομάχι, αν βέβαια έχετε το σθένος να κάνετε ένα μεγάλο ταξίδι στην «ήπειρο» που βρίσκεται στον νότο.

Μετάφραση από τα δανικά: Σωτήρης Σουλιώτης

 

Το Diastixo.gr γιορτάζει τα 5 χρόνια λειτουργίας του

Το Diastixo.gr γιορτάζει τα 5 χρόνια λειτουργίας του

Το Diastixo.gr, το μεγαλύτερο ελληνικό ενημερωτικό site για το βιβλίο και τον πολιτισμό, γιορτάζει τα πέντε χρόνια λειτουργίας του και προσκαλεί όλους τους αναγνώστες του σε ένα μεγάλο πάρτι στο Polis Art Café, την Πέμπτη 28 Σεπτεμβρίου από τις 21:00, για ένα ποτήρι κρασί.

Είσοδος ελεύθερη
Μουσική επιμέλεια: Δημήτρης Μεϊδάνης, Δεύτερο Πρόγραμμα 103,7

Χορηγοί της εκδήλωσης: Κατώγι Αβέρωφ, ArtsPR, Angelakis digital, Gema, Gutenberg, Αιώρα, Δίαυλος, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Ζαχαρόπουλος, Ιωλκός, Καλειδοσκόπιο, Καλλιγράφος, Καστανιώτης, Κλειδάριθμος, Κυριακίδη, Μεταίχμιο, Παπαδόπουλος, Παρουσία, Πατάκης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Printa-Ροές, Σαββάλας, Στερέωμα, Ψυχογιός.

Polis Art Café
Αίθριο Στοάς Βιβλίου, Πεσμαζόγλου 5, Αθήνα,
Τηλ.: 210 3249588

 

 

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας και μάθετε πρώτοι τα τελευταία νέα για το βιβλίο και για τις τέχνες.

 

Το email σας: