«Πατρίσια Χάισμιθ, η βασίλισσα του σασπένς» του Φίλιππου Φιλίππου

«Πατρίσια Χάισμιθ, η βασίλισσα του σασπένς» του Φίλιππου Φιλίππου

H Πατρίσια Χάισμιθ γεννήθηκε στο Φορτ Ουόρθ του Τέξας στις 19 Ιανουαρίου του 1921. Ως συγγραφέας, έδωσε καινούρια κατεύθυνση στην αστυνομική λογοτεχνία, επιμένοντας να σκιαγραφήσει την προσωπικότητα των ηρώων της, ρίχνοντας το βάρος της αφήγησης στη συμπεριφορά και στον ψυχισμό τους. Επομένως, δεν την ενδιέφερε το έγκλημα αυτό καθαυτό, αλλά το πώς φθάνει κανείς στο σημείο να ξεπεράσει τις αναστολές του και να εγκληματήσει. Έτσι, προσπάθησε να ψυχογραφήσει τους ήρωές της, δείχνοντας τις σκοτεινές τους πλευρές, οι οποίες τους οδηγούν στον φόνο. Κύριο χαρακτηριστικό των ηρώων της είναι το αίσθημα της ενοχής, η ζωή τους σημαδεύεται από ενοχές. Αυτοί οι ήρωες χωρίζονται σε συμπαθητικούς και αντιπαθητικούς – για τους δεύτερους επιφυλάσσει κάτι κακό. Πάντως, η Χάισμιθ είχε μια κλίση προς το τρομακτικό και το μακάβριο, κι αυτό φαίνεται καθαρά κυρίως στα διηγήματά της που έχουν επιρροές από τον Έντγκαρ Άλαν Πόε (είχαν την ίδια μέρα γενεθλίων).

Όπως διαβάζουμε στη βιογραφία της, γραμμένη από τον Άντριου Γουίλσον (μετάφραση Ραλλού Θεοδωρίδου, Νεφέλη, 2004), «ήταν θιασώτρια του παράλογου, του χάους, της συναισθηματικής αναρχίας, και θεωρούσε τον εγκληματία ως την ιδανική ενσάρκωση του υπαρξιακού ήρωα του εικοστού αιώνα, ως έναν άνθρωπο που, όπως πίστευε, είναι δραστήριος και με ελεύθερο πνεύμα».

Συνήθως, οι ήρωες της Χάισμιθ ταξιδεύουν ή ζουν μακριά από τον τόπο τους και, γι’ αυτό, όπως γράφει ο Ανδρέας Αποστολίδης στο βιβλίο του Τα πολλά πρόσωπα του αστυνομικού μυθιστορήματος (εκδόσεις Άγρα, 2009) «είναι εν μέρει on the road, αλλά καθόλου ιδεολόγοι μπίτνικ, δεν είναι όμως και τουρίστες, αν και κάνουν τουρισμό, δεν είναι μετανάστες, αν και ζούνε σε άλλη χώρα, είναι κυρίως περαστικοί ή ξένοι – με μια έννοια κοντά στον Καμύ».

Στην εργογραφία της συγγραφέως (υπάρχει στο Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ, μετάφραση Ανδρέας Αποστολίδης, εκδόσεις Άγρα, 2009) διαβάζουμε πως το αγαπημένο ανάγνωσμά της από τη βιβλιοθήκη των γονιών της ήταν το Ανθρώπινο μυαλό του Καρλ Μέννιγκερ, ένα βιβλίο με μελέτες πάνω σε περιπτώσεις κλεπτομανών, πυρομανών, δολοφόνων κατ’ εξακολούθηση και γενικά πάνω στις ανωμαλίες του ανθρώπινου μυαλού. Η ίδια είπε πως αυτές οι περιπτώσεις ήταν γι’ αυτήν πιο ενδιαφέρουσες από τα παραμύθια και είχε την πεποίθηση ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι θα πρέπει να φαίνονταν εξωτερικά φυσιολογικοί και ότι θα μπορούσαν να ζουν και στο δικό της περιβάλλον. Ασφαλώς διάβαζε και λογοτεχνία: Ντίκενς, Ντοστογέφσκι (κυρίως το Έγκλημα και τιμωρία), Ουόλπολ, Κίπλινγκ, Χένρι Τζέιμς. Επίσης, διαβάζοντας ανακάλυψε τους Κίρκεγκορ, Πόε, Στίβενσον, Έλιοτ, Καμί.

Την περίοδο μετά το 1938 έκανε σπουδές λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, με βασικό μάθημα τα αγγλικά, ενώ έκανε λατινικά, ελληνικά και ζωολογία. Παράλληλα δημοσίευσε διηγήματα στο περιοδικό της σχολής της, όπου έγινε και αρχισυντάκτρια. Ένα διήγημά της που απορρίφθηκε από την εφημερίδα του πανεπιστημίου αγοράστηκε από ένα περιοδικό και περιελήφθη σε μια ανθολογία για τα καλύτερα διηγήματα του 1946.

Αφού έγραψε ποιήματα, το 1948, όταν εργαζόταν ως υπάλληλος στο τμήμα παιγνιδιών μεγάλου πολυκαταστήματος της Νέας Υόρκης, κι ενώ είχε τελειώσει τη συγγραφή του Ξένοι στο τρένο, η συνάντησή της με μια πελάτισσα την ώθησε ν’ αρχίσει το γράψιμο ενός αισθηματικού μυθιστορήματος με ηρωίδες δύο γυναίκες, την Τερέζα και την Κάρολ. Στην ουσία, επρόκειτο για μια ιστορία λεσβιακού έρωτα, κάτι τολμηρό και μάλλον επικίνδυνο για εκείνη τη συντηρητική εποχή.

Ως συγγραφέας ήταν τυχερή. Διότι το 1950, μερικές εβδομάδες μετά την έκδοση του Ξένοι στο τρένο, του πρώτου της βιβλίου, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ αγόρασε τα δικαιώματα του βιβλίου κι ο Ρέιμοντ Τσάντλερ ανέλαβε να γράψει το σενάριο. Η ταινία βγήκε στις αίθουσες το 1951 κι αμέσως η Χάισμιθ έγινε γνωστή σε όλο τον κόσμο: η λογοτεχνική πορεία της απογειώθηκε.

Το 1952 εξέδωσε το αισθηματικό μυθιστόρημα με το ψευδώνυμο Κλερ Μόργκαν και τίτλο Η τιμή του αλατιού. Πολύ αργότερα, το 1990, το επανέκδωσε με τον τίτλο Κάρολ (μετάφραση Θεόδωρος Τσαπακίδης, εκδόσεις Μεταίχμιο, 2015). Το ίδιο μυθιστόρημα εκδόθηκε για πρώτη φορά σε μετάφραση της Χρύσας Σπυροπούλου (εκδόσεις Πρόσπερος, 1993). Ήταν μια ιστορία που σημάδεψε τη συγγραφέα, η οποία ερωτεύτηκε την πελάτισσα, ένα αίσθημα που τη γέμισε ενοχές. Όπως διαβάζουμε στη βιογραφία της, η Χάισμιθ είχε πολλές ερωτικές συντρόφους στη ζωή της τις οποίες χρησιμοποιούσε ως μούσες, «δοκιμάζοντας πάνω τους τις αμφίθυμες συναισθηματικές αντιδράσεις της».

Με τα χρήματα που πήρε από τα δύο βιβλία της πραγματοποίησε ένα μεγάλο ταξίδι στην Ευρώπη – είχε προηγηθεί ένα άλλο τρία χρόνια πριν (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία), που διήρκεσε πάνω από δύο χρόνια, ακολουθώντας τα ίχνη του λογοτεχνικού της προτύπου, του Χένρι Τζέιμς: Λονδίνο, Παρίσι, Μόναχο, Σάλτσμπουργκ, Ασκόνα, Μαγιόρκα, Τεργέστη, Φλωρεντία, Ποζιτάνο της Κάτω Ιταλίας. Εκεί, σε αυτό το μέρος, κοντά στη Νάπολη, συνάντησε έναν άντρα, ο οποίος της ενέπνευσε τον Τομ Ρίπλεϊ, τον ήρωα-απατεώνα-φονιά που εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο Ο ταλαντούχος κύρος Ρίπλεϊ (1955) και άλλες τέσσερις φορές μέχρι τον θάνατό της – το πέμπτο μυθιστόρημα είναι το Ο Ρίπλεϊ σε βαθιά νερά (1991). O συμπαθητικός φονιάς, o πιο γνωστός ήρωάς της, τράβηξε την προσοχή του Ρενέ Κλεμάν, ο οποίος μετέφερε την ιστορία του στον κινηματογράφο με τίτλο Plein Soleil και πρωταγωνιστές τον Αλέν Ντελόν, τη Μαρί Λαφορέ και τον Μορίς Ρονέ.

To 1963 η Χάισμιθ εγκαταστάθηκε στην Ευρώπη και αγόρασε σπίτι στην Αγγλία, εγκαταλείποντας για πάντα την πατρίδα της. Ίσως αυτό συνέβη επειδή στην Ευρώπη ένιωθε πιο άνετα από την Αμερική, όπου είχε βιώσει τραυματικές εμπειρίες. Ίσως. Στη βιογραφία της αναφέρεται κάτι που ίσως επηρέασε τη ζωή της και στοίχειωσε τις αναμνήσεις της. Προς το τέλος της ζωής της, όταν επιχείρησε να αναδιφήσει τον εσωτερικό της κόσμο και να αναλύσει τον εαυτό της, ομολόγησε σε μια φίλη της πως την είχαν κακοποιήσει σεξουαλικά σε ηλικία τεσσάρων με πέντε χρονών. «Είμαι γεννημένη κάτω από δυσοίωνο άστρο, έγραψε σ’ ένα ποίημα το 1942.

Σε αρκετά μυθιστορήματά της πρωταγωνιστούν δύο άντρες, οι οποίοι βρίσκονται σε αντιπαλότητα για ποικίλους λόγους. Αυτό συμβαίνει τόσο στο Ξένοι στο τρένο, όσο και στο Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ Ειδικά στο δεύτερο οι αντίπαλοι είναι Αμερικανοί, κάτι που ισχύει για τα Δύο πρόσωπα του Ιανουαρίου. Αμερικανοί είναι επίσης, γαμπρός και πεθερός, οι ήρωες στο Those who walk away (1993) που μεταφράστηκε από τον Βασίλη Πουλάκο και εκδόθηκε στην Ελλάδα με τον τίτλο Κρυφτό με το θάνατο (εκδόσεις Ροές, 2003 και εκδόσεις Μίνωας, 2017). Το συγκεκριμένο διαδραματίζεται στη Βενετία, όπου οι πρωταγωνιστές προσπαθούν να εξοντώσουν ο ένας τον άλλο.

Αν και ήταν από νεαρή ηλικία πολιτικοποιημένη (είχε υποστηρίξει τους Δημοκρατικούς στον ισπανικό Εμφύλιο και δήλωνε κομμουνίστρια), στα βιβλία της δεν πολιτικολογεί. Στην προαναφερθείσα συνέντευξη και στην ερώτηση αν η λογοτεχνία μπορεί να είναι στρατευμένη απάντησε: «Κανονικά θα έπρεπε να είναι. Ο Καμί ίσως να τα είχε καταφέρει, εμένα όμως δεν με απασχολεί καθόλου το θέμα…».

Μπορεί στα βιβλία της να μιλάει για την ηθική των ανθρώπων ή για την απουσία της, αλλά στο Πώς να γράψετε ένα μυθιστόρημα αγωνίας (και δράσης) (μετάφραση Αγγελική Βασιλάκου, εκδόσεις Πατάκη, 2007), υποστηρίζει πως στις ιστορίες της υπάρχει το στοιχείο του παιγνιδιού που είναι απαραίτητο «γιατί απελευθερώνει τη φαντασία». Στο ίδιο λέει: «Οι μυθιστοριογράφοι είναι διασκεδαστές. Αρέσκονται να παρουσιάζουν πράγματα με τρόπο γοητευτικό και διασκεδαστικό, κάνοντας το κοινό ή τον αναγνώστη να ξαφνιαστεί, να τους προσέξει και να περάσει καλά».

Η Πατρίσια Χάισμιθ πέθανε στο Λοκάρνο της Ελβετίας στις 4 Φεβρουαρίου του 1995. Ήταν διάσημη και πλούσια.

 

«Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, o δημιουργός του Σέρλοκ Χολμς» του Φίλιππου Φιλίππου

«Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, o δημιουργός του Σέρλοκ Χολμς» του Φίλιππου Φιλίππου

Ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, χάρη στον διάσημο ήρωά του, τον Σέρλοκ Χολμς, είναι δημοφιλής σε όλο τον κόσμο και τα βιβλία του τυπώνονται και ανατυπώνονται με ταχείς ρυθμούς. Σε αυτό έχουν συμβάλει και οι μεταφορές τους στον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Ωστόσο, ο Ντόιλ δεν έγραψε μόνο ιστορίες με ήρωα τον Χολμς, αλλά και διηγήματα μυστηρίου και αστυνομικά χωρίς αυτόν. Πρόσφατα εκδόθηκαν από τον Gutenberg στη σειρά Aldina (στην υποσειρά «Μυστήριο») δύο σχετικά βιβλία σε μετάφραση του μελετητή του Ντόιλ, του εκλιπόντα Ερρίκου Μπαρτζινόπουλου: Ο ασημένιος καθρέφτης και άλλες ιστορίες και Ο βραζιλιάνικος αγριόγατος και άλλες ιστορίες. Από τον Μίνωα εκδόθηκαν Οι περιπέτειες του Σέρλοκ Χολμς (μετ. Ντ. Σάπκα – Γ. Μπαρουξής), ενώ από το Μεταίχμιο κυκλοφορεί η σειρά του Άντριου Λέιν Οι περιπέτειες του νεαρού Σέρλοκ Χολμς (μετ. Α. Μιχαηλίδης).

Ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ (1859-1930) είχε μια περιπετειώδη ζωή. Πήγε σε καθολικό σχολείο, δημοτικό και γυμνάσιο, αλλά το περιβάλλον δεν ήταν κατάλληλο γι’ αυτόν, με αποτέλεσμα να μην μπορέσει να αναπτύξει εκεί τις τεράστιες ικανότητές του, οι οποίες αποδείχτηκαν αργότερα. Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, όπου γνώρισε έναν σπουδαίο καθηγητή, τον δόκτορα Τζόζεφ Μπελ, του οποίου οι διαγνώσεις, οι σχετικές με το ιστορικό των ασθενών του, τον ενέπνευσαν στη δημιουργία του θρυλικού του ήρωα, του Σέρλοκ Χολμς. Στη διάρκεια των σπουδών του, ανακάλυψε την αγάπη του για το γράψιμο κι επειδή δεν ανήκε σε εύπορη οικογένεια αποφάσισε να γράψει διηγήματα για να τα πουλάει σε περιοδικά και να έχει ένα μικρό εισόδημα, όμως η συγκεκριμένη δουλειά δεν ήταν αποδοτική.

Με σκοπό την εξοικονόμηση χρημάτων, ταξίδεψε ως ναυτικός και με την ειδικότητα του γιατρού σε δύο καράβια: ένα φαλαινοθηρικό που πήγαινε στην Αρκτική κι ένα φορτηγό που μετέφερε εμπορεύματα στη δυτική Αφρική. Όταν επέστρεψε, εργάστηκε ως βοηθός γιατρού. Ήταν αθλητικός τύπος: ικανός πυγμάχος, καλός ποδοσφαιριστής και λάτρης του κρίκετ. Το 1885 παντρεύτηκε τη Λουίζ Χόκινς, με την οποία απέκτησε δύο παιδιά. Όταν η γυναίκα του πέθανε αργότερα από φυματίωση, παντρεύτηκε την Τζιν Λέκλι και απέκτησε τρία ακόμα παιδιά.

Και, ξαφνικά, συνάντησε την επιτυχία, χάρη στην ιδέα του να γράψει μια αστυνομική ιστορία. Βασισμένος στον πρώτο ήρωα-ανιχνευτή (detective) της παγκόσμιας λογοτεχνίας, τον Ογκίστ Ντιπέν του Έντγκαρ Άλαν Πόε, πρωταγωνιστή στο διήγημα «Οι φόνοι της οδού Μοργκ» (1841), ο Χολμς εμφανίστηκε στον λογοτεχνικό κόσμο της βικτωριανής Αγγλίας το 1887, στο μυθιστόρημα Σπουδή στο κόκκινο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The Strand –το ομότιτλο βιβλίο απορρίφθηκε από πολλούς εκδότες. Έκτοτε αυτός ο ευφυής, μα εκκεντρικός ντετέκτιβ, ο οποίος λύνει με τη λογική διάφορα προβλήματα, ιδίως φόνους και εγκλήματα, καθιερώθηκε ως ο εμβληματικότερος ήρωας της αστυνομικής λογοτεχνίας όλων των εποχών.

Ωστόσο, ο Ντόιλ δεν ενδιαφερόταν για τις αστυνομικές ιστορίες, θεωρούσε τον εαυτό του «σοβαρό» συγγραφέα, που έπρεπε να γράφει «σοβαρά» βιβλία. Έτσι, τον Δεκέμβριο του 1894, στο διήγημα «Το τελικό πρόβλημα» που περιλαμβάνεται στη συλλογή Τα απομνημονεύματα του Σέρλοκ Χολμς, «σκότωσε» τον Χολμς, ρίχνοντάς τον σ’ ένα καταρράκτη στην Ελβετία μαζί με τον θανάσιμο εχθρό του, τον πρώην καθηγητή Μοράιερτι, και νόμισε πως απαλλάχτηκε από έναν ενοχλητικό ήρωα.

Με τα «σοβαρά» βιβλία του ο Ντόιλ προσδοκούσε να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στα βρετανικά λογοτεχνικά πράγματα, ελπίζοντας ν’ αποκτήσει φήμη και δόξα που θα διευκόλυναν την είσοδό του στην πολιτική. Η πρώτη του εμπλοκή με τα δημόσια πράγματα έγινε το 1900 στον πόλεμο των Μπόερς, όταν βρέθηκε στη Νότια Αφρική ως γιατρός και παρείχε τις υπηρεσίες του σε μια νοσοκομειακή μονάδα. Για τον πόλεμο εκείνο έγραψε κι ένα βιβλίο, εκφράζοντας τις απόψεις του για τη διεξαγωγή του από τα αγγλικά στρατεύματα. Παρά τις άοκνες προσπάθειές του, δεν τα κατάφερε με την πολιτική. Στις γενικές εκλογές του 1900 απέτυχε να εκλεγεί στο Εδιμβούργο, απέτυχε και το 1906, μολονότι το 1902 είχε χριστεί ιππότης από τον βασιλιά Εδουάρδο για τις υπηρεσίες που προσέφερε στο Στέμμα και την πατρίδα του στον πόλεμο των Μπόερς.

Η πολιτική δεν του ταίριαζε, τη λογοτεχνία όμως δεν μπορούσε να την αφήσει. Ο θάνατος του Χολμς προκάλεσε τη δυναμική αντίδραση των πολυπληθών αναγνωστών του, μα και των εκδοτών του, οι οποίοι του έκαναν δελεαστικές οικονομικές προτάσεις, οπότε αναγκάστηκε να τον επαναφέρει στη ζωή. Το 1902 εξέδωσε και το τρίτο του μυθιστόρημα, το Σκυλί των Μπάσκερβιλ, μία ακόμα περιπέτεια του Σέρλοκ Χολμς, όπου ο ήρωας «ανασταίνεται εκ νεκρών» και λύνει τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει ένας υπερφυσικός θρύλος.

Η φήμη του Σέρλοκ Χολμς είχε εξαπλωθεί σε όλο τον αγγλοσαξονικό κόσμο και αλλού, κυρίως στην Αγγλία και την Αμερική, ερήμην του Ντόιλ. Ήδη το 1893 είχε δοθεί στο London Court Theatre μια παράσταση με θέμα αυτό τον δημοφιλή ήρωα, και στη συνέχεια πήραν τη σκυτάλη ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο και η τηλεόραση. Ο Χολμς ήταν ο πρώτος ιδιωτικός ντετέκτιβ του κινηματογράφου: πρωταγωνίστησε στην αμερικανική ταινία Sherlock Holms Baffled του 1903. Το 1915 εκδόθηκε το τέταρτο και τελευταίο μυθιστόρημά του με τον Χολμς, το Η Κοιλάδα του φόβου.

O θρύλος γύρω από το όνομα του Χολμς οδήγησε κι άλλους συγγραφείς να γράψουν τις δικές τους ιστορίες με αυτόν πρωταγωνιστή. Το 1954 ο γιος του Κόναν Ντόιλ, ο Άντριαν, έγραψε σε συνεργασία με τον Τζον Ντίξον Καρ δώδεκα διηγήματα με τον Χολμς που εκδόθηκαν με τον τίτλο Τα κατορθώματα του Σέρλοκ Χολμς. Ο Στίβεν Κινγκ το 1993 δημοσίευσε το διήγημα «Η υπόθεση του γιατρού» με ήρωες τον Χολμς και τον Γουάτσον. Επίσης έχουν γραφτεί παρωδίες των περιπετειών του Χολμς και γυρίστηκαν ταινίες με ανάλογο περιεχόμενο. Το 2009 η Λίντσεϊ Φέι εξέδωσε το μυθιστόρημα Σκόνη και σκιά, όπου ο Χολμς και ο Γουάτσον καταδιώκουν τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη. Ο κατάλογος με τις ιστορίες του Σέρλοκ Χομς που γράφτηκαν από νεότερους συγγραφείς είναι μακρύς. Θυμίζουμε πως τον Δεκέμβριο του 1913 το περιοδικό Ελλάς, κάτω από την επικεφαλίδα «Από τα νεότατα κατορθώματα του Σέρλοκ Χολμς», άρχισε να δημοσιεύει σε συνέχειες το μυθιστόρημα Ο Σέρλοκ Χολμς σώζων τον κ. Βενιζέλον με χώρο δράσης το Λονδίνο. Δεν υπήρχε όνομα συγγραφέα, πράγμα που σημαίνει πως γράφτηκε από κάποιον Έλληνα.

Σήμερα, το μουσείο που φέρει το όνομα του Χολμς στην Μπέικερ Στριτ 221Β στο Λονδίνο (υποτίθεται πως εκεί έζησε με τον Γουάτσον, τον αχώριστο σύντροφο και συνεργάτη του), το επισκέπτονται καθημερινά πλήθος τουρίστες. Επίσης, έξω από τον σταθμό του μετρό της Μπέικερ Στριτ βρίσκεται το άγαλμα του Χολμς, η γνωστή φιγούρα με το κυνηγετικό καπέλο και την πίπα. Έτσι, ένας ήρωας της αστυνομικής λογοτεχνίας που τον αρνήθηκε ο δημιουργός του επιβιώνει μέσα στον χρόνο: ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ που έκανε πειράματα με τα πνεύματα, προσπαθώντας ν’ αποδείξει ότι υπάρχει μετά θάνατον ζωή, και γι’ αυτό έγινε φίλος με τον μάγο-απατεώνα Χουντίνι, δεν μπόρεσε να προβλέψει το μέλλον του ιδιοφυούς ντετέκτιβ που έπλασε ο ίδιος και που έμεινε αθάνατος. Όπως σημειώνει ο Ερρίκος Μπαρτζινόπουλος στην Εισαγωγή του βιβλίου Ο βραζιλιάνικος αγριόγατος, ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ μέχρι τις τελευταίες μέρες του πίστευε αμετακίνητα στα μεταθανάτια ζωή και στο πνευματιστικό κίνημα· στο μεταξύ, οι επικριτές του αδυνατούσαν να καταλάβουν πώς ο δημιουργός του ρεαλιστή και λογικού Χολμς ήταν τόσο εύπιστος ως προς τα αποκαλούμενα «θαύματα» του πνευματισμού.

 

 

«Ο Χανς Φάλαντα και η κοινωνία του Βερολίνου» της Ιωάννας Αβραμίδου

«Ο Χανς Φάλαντα και η κοινωνία του Βερολίνου» της Ιωάννας Αβραμίδου

Τα πολιτικά γεγονότα που συντάραξαν τη Γερμανία τη δεκαετία του είκοσι, γνωστή και ως περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, και η αποτυχία της σοσιαλιστικής επανάστασης του Νοέμβρη του 1918 μετά το χάος του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου, δεν μπορούσαν να αφήσουν αμέτοχους και απαθείς τους καλλιτέχνες και τους συγγραφείς. Είναι γνωστό στους παροικούντες τη γερμανική λογοτεχνία ότι δύο καλλιτέχνες, ο Αυστριακός Χανς Άισλερ, συνθέτης μεταξύ άλλων και δημοφιλών αγωνιστικών τραγουδιών της εποχής και θεωρητικός της μουσικής, και ο δραματουργός Ερνστ Τόλερ, μετά τη συντριβή της επανάστασης του Νοέμβρη του 1918 υπέστησαν διώξεις, και ο μεν πρώτος δολοφονήθηκε, ο δε νεαρός Ερνστ Τόλερ καταδικάστηκε, φυλακίστηκε και το 1939 αυτοκτόνησε. Παράλληλα με τις κοινωνικές και τις πολιτικές έριδες, υπήρχαν και έντονες ζυμώσεις και λογοτεχνικές διαμάχες στον χώρο της λογοτεχνίας, που κορυφώθηκαν στην περίφημη «Διαμάχη για τον Εξπρεσσιονισμό», στους κόλπους κυρίως των μοντερνιστών και των αριστερών εκπροσώπων του κριτικού ρεαλισμού. Ουσιαστικά αυτό που καταλόγιζαν οι συγγραφείς του κριτικού ρεαλισμού στους μοντερνιστές ήταν ο έντονος ψυχολογισμός και η υποταγή τους στην καπιταλιστική αλλοτρίωση και στην αστική ιδεολογία, καθώς και ότι αγνοούσαν τις αντικειμενικές συνθήκες της κοινωνικής πραγματικότητας. Μέσα από τη διαμάχη αυτή, ξεπήδησε το κίνημα της Αντικειμενικής Πραγματικότητας στην οποίαν η ιστορία της λογοτεχνίας κατατάσσει και τον Χανς Φάλαντα. Η διαλεκτική σχέση μεταξύ πραγματικού και φανταστικού είναι αυτή που δημιουργεί τις μυθοπλαστικές φιγούρες του μυθιστορήματος κι όχι η πιστή απομίμηση της πραγματικότητας, που θα καταδείκνυε τη μονοσήμαντη πλευρά της ζωής τους, ενώ ο συγγραφέας, οργανώνοντας ευφυώς το υλικό του, μας δίνει ένα πολυσήμαντο έργο. Παίρνοντας αποστάσεις από τον εξπρεσιονισμό, επιδιώκει να αποτυπώσει με νηφάλιο βλέμμα και με μια ελευθερία απαλλαγμένη από κάθε εκστατικό συναισθηματισμό, τα καθημερινά γεγονότα της σύγχρονης ζωής σε μια γλώσσα λαϊκή, όπως το απαιτεί το πρόγραμμα ενός κοινωνικού μυθιστορήματος με ήρωες ανθρώπους από τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Λόγιος ο ίδιος, πλάθει τη γλωσσική του ύλη με ιδιολέκτους, κοινωνιολέκτους και διάλεκτο της Πομερανίας, με στόχο να επιτύχει την αυθεντικότητα της αφήγησης και των χαρακτήρων αλλά και τις ψυχικές τους παλινδρομήσεις.. Τα μυθιστορήματα που γράφονται από τους συγγραφείς του κινήματος είναι ευκολοδιάβαστα, γραμμένα σε απολύτως κατανοητή γλώσσα και δεν έχουν καμιά φιλοδοξία να εκφράσουν υψηλά νοήματα, ο συγγραφέας αρκείται μόνο να πληροφορήσει τον αναγνώστη «για τους πραγματικούς, χειροπιαστούς συσχετισμούς» και να λειτουργήσει κατά κάποιον τρόπο ως «το μάτι μιας κάμερας», που καταγράφει τα τεκταινόμενα της κοινωνίας αποστασιοποιημένα, ως ξένος μάρτυρας και δίχως συναισθηματική εμπλοκή.

 

Περισσότερα...
«Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: Ο ταπεινός των ταπεινών» της Νίκης Σαλπαδήμου

«Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: Ο ταπεινός των ταπεινών» της Νίκης Σαλπαδήμου

Ο Παύλος Νιρβάνας θυμάται τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη την περίοδο 1899-1902 που δούλεψε μαζί του στο Άστυ. Γράφει ο Νιρβάνας: «Μου μένει εντυπωμένη η πρώτη φορά, που είχε έρθει ν’ αναλάβει υπηρεσία στο γραφείο. Ο κ. Κακλαμάνος, αφού του μίλησε για τη δουλειά που είχε να κάνει, έφτασε με κάποια επιφύλαξη και στο ζήτημα του μισθού. “Ο μισθός σας θα είναι εκατόν πενήντα δραχμές…” του είπε. Ο Παπαδιαμάντης κοντοστάθηκε, σα να έκανε κάποιους υπολογισμούς με τον νου του. “Μήπως είναι λίγα;” του είπε δειλά ο Κακλαμάνος, έτοιμος ν’ αυξήσει το ποσό που είχε προτείνει. Τότε άκουσα απ’ τα χείλη του Παπαδιαμάντη τη μοναδικότερη απάντηση που θα μπορούσε να δώσει άνθρωπος σε τέτοια στιγμή. “Πολλές είναι 150… Με φτάνουν 100”. Και έφυγε βιαστικός και ντροπαλός χωρίς να προσθέσει λέξη».

 

Περισσότερα...
«Ο έρωτας και η ελληνική γλώσσα στους Αθλίους του Ουγκό» του Φάνη Κωστόπουλου

«Ο έρωτας και η ελληνική γλώσσα στους "Αθλίους" του Ουγκό» του Φάνη Κωστόπουλου

Αυτή τη φορά δεν θα μιλήσω για την πόλη του Παρισιού, αλλά για δυο παλιές Παριζιάνες. Δεν έχει σημασία αν είναι δημιουργήματα ιδιοφυούς φαντασίας. Σημασία έχει πόσο διαφορετικές είναι αυτές οι γυναίκες. Η μία –έτσι τουλάχιστον τη θέλει ο συγγραφέας του βιβλίου– είναι ομορφιά πολλών καρατιών, ηθικών αρχών και, για τους πολλούς στον κύκλο της, πνευματικά καλλιεργημένη, μιας και έμαθε γράμματα στις καλόγριες. Η άλλη φτάνει σε μας από τη φτώχεια και τον δρόμο. Όσο για μόρφωση, μόλις που ξέρει να διαβάζει. Και αυτό όσο χρειάζεται για ν’ ακονίζει την εξυπνάδα της και να κάνει πιο ενδιαφέρουσα τη θηλυκότητά της. Ας τις δούμε τώρα από πιο κοντά. Και λέω έτσι γιατί οι πιο πολλοί διαβάσαμε αυτό το βιβλίο, το «κοινωνικό ευαγγέλιο», όπως το έλεγαν αρκετοί αναγνώστες του, παιδιά και σε παιδικές εκδόσεις. Επομένως, ούτε η ηλικία ούτε και η έκδοση του βιβλίου μάς επέτρεπαν να προσέξουμε τις λεπτομέρειες αυτού του φημισμένου και πολυδιαβασμένου γαλλικού μυθιστορήματος που επισημαίνονται σε αυτό το σημείωμα.

 

Περισσότερα...
«Μενέλαος Λουντέμης (1906-1977)» του Φίλιππου Φιλίππου

«Μενέλαος Λουντέμης (1906-1977)» του Φίλιππου Φιλίππου

Το 2015 επανεκδόθηκαν αρκετά βιβλία του Μενέλαου Λουντέμη από τις εκδόσεις Πατάκη (πήραν τη σκυτάλη από τα Ελληνικά Γράμματα και τον Δωρικό), ανάμεσά τους τα κλασικά Οδός Αβύσσου αριθμός 0, Συννεφιάζει, Οι κερασιές θ' ανθίσουν και φέτος..., Τότε που κυνηγούσα τους ανέμους, Το ρολόι του κόσμου χτυπά μεσάνυχτα. Το 2016 επανεκδόθηκε το Άπαντα τα ποιητικά (περιλαμβάνει τις ποιητικές συλλογές Κραυγή στα πέρατα, Θρηνολόι και άσμα για το σταυρωμένονησί, Το σπαθί και το φιλί, Κοντσέρτο για δυο μυδράλια κι ένα αηδόνι, Πυρπολημένη μνήμη, Οι εφτά κύκλοι της μοναξιάς), ενώ για το 2017, την επέτειο των 40 χρόνων από το θάνατό του, πρόκειται να εκδοθεί το Θησέας, ένα βιβλίο για παιδιά και εφήβους.

 

Περισσότερα...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER