Στήβεν Μενν: «Ο Πλάτων για τον Θεό ως νου» κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Το βιβλίο είναι πραγματική απόλαυση για όποιον ενδιαφέρεται για τη φιλοσοφία, αλλά και για κάθε αναγνώστη που του αρέσει η περιήγηση στην προγονική κληρονομιά.

Απόψεις σχετικές με το θέμα ο Πλάτων θα συζητήσει και σε άλλους διαλόγους και θα φτάσει στον Τίμαιο, που αναζητά την άριστη Πολιτεία και αφηγείται έναν μύθο που είχε παραλάβει «μέσω φανταστικής αλυσίδας» από τον Σόλωνα και εκείνος από τους Αιγύπτιους ιερείς, οι οποίοι τα είχαν καταγεγραμμένα. Εντέλει θα καταλήξει στο ότι «το θεϊκό αίτιο που περιγράφεται στους διαλόγους αυτούς, πρέπει όντως να ταυτιστεί με τον νου».

Στο δεύτερο κεφάλαιο, τίθεται το ερώτημα: «Ποιος είναι ο Δημιουργός;» Από τη μελέτη προκύπτει πως ο Πλάτων θέλει τον νου θεό και δημιουργό και με αφορμή πάλι τον Τίμαιο γεννάται το ερώτημα αν ο μύθος πρέπει να ερμηνευτεί ως μύθος ή εικώς μύθος. Οι μελετητές αναγνωρίζουν ότι η περιγραφή του Δημιουργού στον Τίμαιο ταιριάζει με την περιγραφή του νου στον Φίληβο ενώ, σύμφωνα με νεότερους μελετητές, ο Πλάτων θεωρεί πως ο νους «σημαίνει ένα είδος ψυχής».

Ο συγγραφέας ενδιαφέρεται να δείξει τι σημαίνει, τελικά, η λέξη «νους» στον Πλάτωνα. Υποστηρίζει πως ο Πλάτων πιστεύει πως ο νους σχετίζεται με άλλες ψυχές και προβαίνει σε συσχετισμούς των διαλόγων Τίμαιος, Πολιτικός και Φίληβος. Η συνδυαστική μελέτη απέδειξε ότι ο νους στον Τίμαιο θεωρείται Δημιουργός και καθιστά τον κόσμο ελεύθερο από γήρας και ασθένεια, ενώ στον Φίληβο θεωρείται βασιλεύς και κυβερνήτης, προσδίδει τάξη στον κόσμο, εξουδετερώνει τη διαμάχη και επιφέρει την υγεία. Με διαφοροποιήσεις από διάλογο σε διάλογο σχετικά με το πότε ο νους παρενέβη για να βάλει τάξη στο χάος, ή οι θεοί πήραν τον έλεγχο ενός τελματωμένου κόσμου και τον έβαλαν σε τάξη, και ο Δημιουργός του Τίμαιου και ο νους του Φίληβου ταυτίζονται. Και δεν είναι μύθος αλλά μεταφυσική υπόθεση αγαπητή στον Πλάτωνα, όπως η υπόθεση των ιδεών και των μορφών.

Στο τρίτο κεφάλαιο, τίθεται το ερώτημα: «Τι σημαίνει “νους”;» Ο συγγραφέας θα κάνει μεγάλη και πλατιά περιήγηση σε συγγραφείς της αρχαιότητας και των νεοτέρων χρόνων, θα επισημάνει ότι ο «νους» δεν πρέπει να μεταφραστεί ως mind αλλά reason (λόγος), ότι δεν είναι αίτιο, επιχείρημα ή εξήγηση αλλά ένα είδος κατανόησης ή γνώσης. Ο Πλάτων χρησιμοποιεί τη λέξη συνειδητά με τη σημασία της αρετής και τη συνδέει με τη φρόνηση ή με άλλες αρετές κατά ζεύγη.

Στο τέταρτο κεφάλαιο, τίθεται ένα ακόμη ερώτημα: «Μπορεί ο “νους” να υπάρχει χωριστά από την ψυχή;» Για να απαντήσει στο ερώτημα θα επικαλεστεί τρία χωρία από τον Τίμαιο, θα ανατρέξει και πάλι στον Φίληβο και θα σταθεί στον Σωκράτη, που είπε πως «η σοφία και ο νους δεν θα μπορούσαν να γεννηθούν χωρίς ψυχή».

Στο πέμπτο κεφάλαιο, «Ο “νους” στον Αναξαγόρα και σε άλλους Προσωκρατικούς», διευκρινίζει ότι είναι παραπλανητικό να πιστεύει κανείς ότι οι Προσωκρατικοί δεν πίστευαν στις ιδέες ή μορφές. Ο Πλάτων λέει γι’ αυτούς ότι «απέδιδαν την διακόσμησιν του κόσμου σε νουν και φρόνησιν». Ο Αναξαγόρας έλεγε ότι «πάντα διεκόσμησε νους» και ο Αριστοτέλης συμφωνούσε μαζί του. Όταν μάλιστα ο Αναξαγόρας υποστήριζε πως κάθε τι είναι μέρος του όλου, περιλαμβάνει όμως και άλλα στοιχεία πέραν εκείνων που φαίνονται, το νερό π.χ. δεν είναι μόνο νερό, το γλυκό έχει μέσα του και το πικρό (πράγμα που με έμφαση επαναλάμβανε ο Αριστόξενος Σικαδάς, στο 4ο Συνέδριο της ΠΕΦ), σημαίνει ότι ο νους είναι ένα μη «μετρήσιμο ουσιαστικό», ότι εξουσίασε ολόκληρη την περιφορά της κοσμικής δίνης (βλ. πώς αξιοποιείται η ιδέα στου Αντρέι Ταρκόφσκι την ταινία Σολάρις). Λέει ακόμα πως ο νους είναι η αιτία του καλώς και του ορθώς, πράγμα που είχε επισημάνει και ο Αριστοτέλης.

Στο έκτο κεφάλαιο, «Ο Πλάτων για την ψυχή ως μεσολαβητή», μεταξύ άλλων πολύ σημαντικών και γοητευτικών παρατηρήσεων ο συγγραφέας επικαλείται τον Πλάτωνα που υποστήριζε ότι «είναι αδύνατο για τον νουν να γεννηθεί σε κάτι άλλο πέρα από την ψυχή», ο αισθητός κόσμος για να είναι έλλογος πρέπει να έχει ψυχή.

Στο έβδομο κεφάλαιο, «Πώς ασκείται η αιτιώδης δράση του “νου”;», ο συγγραφέας μάς φέρνει σε επαφή με τη γοητευτική ιδέα ότι ο νους ενεργεί πάνω στα σώματα ως ποιητικό αίτιο ή αλλιώς ο νους ενεργεί πάνω στις ψυχές ως μορφικό αίτιο, οι οποίες με τη σειρά τους ενεργούν πάνω στα σώματα ως ποιητικά αίτια. Ο Τίμαιος παρουσιάζει τον Δημιουργό ως ποιητικό αίτιο και φτιάχνει το σώμα του Σύμπαντος σφαιρικό από φωτιά και γη, επειδή το σφαιρικό είναι το τέλειο σχήμα. Τελικώς, καταλήγει πως ο Τίμαιος δεν πληροί τα κριτήρια μιας επιστημονικής φυσικής, μεγάλο μέρος όμως της μεταγενέστερης ελληνικής φυσικής και θεολογίας αποτελεί ανάπτυξη των ιδεών που ο Τίμαιος έθεσε σε κίνηση.

Το βιβλίο είναι πραγματική απόλαυση για όποιον ενδιαφέρεται για τη φιλοσοφία, αλλά και για κάθε αναγνώστη που του αρέσει η περιήγηση στην προγονική κληρονομιά. Ενδιαφέρουσα βιβλιογραφία, πίνακες χωρίων και πολύ σημαντικό Επίμετρο.

Ο Πλάτων για τον Θεό ως νου
Στήβεν Μενν
μετάφραση: Παντελής Γκολίτσης
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
232 σελ.
Τιμή € 22,00

Βρείτε το εδώ.


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Χαράλαμπος Μ. Ανδρεόπουλος: «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974»

Ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος (Κοτσώνης) είναι η πιο σκοτεινή φυσιογνωμία στην ιστορία της ελληνικής Εκκλησίας τον εικοστό αιώνα. Προερχόμενος από τις παρεκκλησιαστικές οργανώσεις που είχαν καταστεί...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Κυριάκος Δ. Κεντρωτής: «Το ποδόσφαιρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

Στις 13 Ιουλίου 2017, κατακαλόκαιρο και εν μέσω του δεύτερου φετινού καύσωνα, ο Πανιώνιος έδωσε στη Νέα Σμύρνη έναν ποδοσφαιρικό αγώνα ενάντια στη σλοβενική Γκόριτσα στο πλαίσιο του δεύτερου...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Γεωργία Παπαδάκη: «Σοφοκλής: Η “μέλισσα” του αρχαίου ποιητικού λόγου»

Η Γεωργία Παπαδάκη, με τα εφόδια της φιλολόγου και αρχαιολόγου, πρωτίστως, και την αγάπη για ό,τι σπούδασε, μας παραδίδει τον Σοφοκλή της, έναν τόμο όπου παρουσιάζει τον μεγάλο τραγικό μέσα από...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER