John Boyne: «Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα».
John Boyne: «Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα».

John Boyne: «Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα».

«Στο κάτω κάτω, η μεγάλη χαρά της λογοτεχνίας, σε αντίθεση με την πολιτική ή τη θρησκεία, είναι ότι αγκαλιάζει διαφορετικές απόψεις, ενθαρρύνει τον διάλογο, μας επιτρέπει να έχουμε έντονες συζητήσεις με τους καλύτερους φίλους μας και τους αγαπημένους μας και μέσα απ’ όλα αυτά κανείς δεν πληγώνεται, κανείς δεν απομακρύνεται βίαια από το σπίτι του και κανείς δεν σκοτώνεται» διαβάζουμε στην Εισαγωγή του Τζον Μπόιν στο μυθιστόρημά του Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα.

Βιβλίο πασίγνωστο, κοσμαγάπητο· έχει μεταφραστεί σε 45 γλώσσες και έχουν πωληθεί περισσότερα από 7.000.000 αντίτυπα παγκοσμίως. Έχει γραφτεί και έχει διαβαστεί με ευλάβεια και πίστη. Η ευλάβεια για τον πόνο και τα δεινά του ανθρώπου και η πίστη γιατί βεβαιωνόμαστε, για μια ακόμη φορά, ότι οι αληθινοί ήρωες της ζωής δεν «ηττώνται ποτέ». Όπως, λ.χ., τα αγόρια ήρωες στα μυθιστορήματα του ξεχωριστού Ιρλανδού συγγραφέα Τζον Μπόιν (Ιρλανδία, 1971-). Εξάλλου, ο ίδιος ο συγγραφέας μιλά γι’ αυτό ακριβώς εξομολογητικά:

«Οι ήρωες των μυθιστορημάτων μου είναι, όπως ο Μπρούνο (σημ.: ο πρωταγωνιστής του παρόντος μυθιστορήματος), πάντα αισιόδοξοι, πολυμήχανοι και λίγο αφελείς, και δεν θέλουν να λύνουν τα προβλήματά τους οι ενήλικες, ακόμα κι αν δεν μπορούν πάντα να τα λύσουν μόνοι τους. Μεγαλώνουν σ’ ένα περιβάλλον σύγχυσης και προσπαθούν να το κατανοήσουν. Μερικές φορές τα καταφέρνουν, όμως άλλες φορές το χάος τους κατακλύζει. Αλλά δεν ηττώνται ποτέ».

Και, ναι, εδώ ας θυμηθούμε τη φράση του Άγγλου εκδότη του παρόντος έργου Ντέιβιντ Φέικλινγκ: «Είναι ένα βιβλίο για την αθωότητα που βαδίζει στο σκοτάδι».

Αλλά ο Μπρούνο, αγόρι εννιάχρονο, γιος ανώτερου αξιωματικού των ναζί, είναι η αθωότητα που βαδίζει στο σκοτάδι. Βαδίζει χαμογελώντας με ορθάνοιχτα μάτια που κοιτούν με αγάπη και απλωμένα χέρια για μεγάλες, τρυφερές αγκαλιές. Περπατά ανύποπτος και ας λυσσομανούν όλα γύρω του. Μπρούνο ο αμνός. Η αγαθή καρδιά του αγοριού ήταν όμοια με του αμνού· λαμπερή και αθώα σαν του αμνού που μόλις απογαλακτίστηκε. Αθωράκιστη όμως. Ανυπεράσπιστη. Γι αυτό και βάδισε στην θυσία σαν τον Αμνό…

Η διαφορά είναι ότι ο Ιησούς γνώριζε. Ο Μπρούνο όχι.

Ο Μπρούνο ζούσε στο Βερολίνο· με ευμάρεια. Σε σπίτι αρχοντικό. Μες στην αγάπη. Τρυφερή η ωραία μητέρα του, χαριτωμένη, εκπληκτικός τύπος, θα έλεγα, η γιαγιά του, παλιά τραγουδίστρια η αδελφή του, Γκρέτελ το όνομά της, υπηρετικό προσωπικό. Γειτονιά όμορφη, σπίτι ζεστό που με τα χρόνια αποκτούσε ψυχή. Και οι φίλοι του. Και το σχολείο του. Καλά περνούσε. Έως ότου… Απόγευμα ήταν και ο Μπρούνο ότι είχε επιστρέψει από το σχολείο, όταν αντίκρισε έκπληκτος τη Μαρία, τη νεαρή οικιακή βοηθό, να βγάζει τα ρούχα του από την ντουλάπα του δωματίου του και να τα τακτοποιεί σε μπαούλα. «Μητέρα, γιατί;» ρώτησε με στενοχώρια και έκπληξη το αγόρι. «Η δουλειά του πατέρα. Ξέρεις πόσο σημαντική είναι, ε;»

Ήξερε το παιδί. Κόσμος πολύς μαζευόταν στο σπίτι τους, άντρες με στολές αστραφτερές, γυναίκες με γραφομηχανές και όσοι από αυτούς μιλούσαν έλεγαν μεταξύ τους πως ο πατέρας ήταν ένας εξαιρετικός άνθρωπος και ο Φύρης τον προόριζε για μεγάλα αξιώματα. Τώρα ο Φύρης (σημ.: Φύρερ, εννοείται ο Χίτλερ· αλλά η λέξη, γερμ. «Fuhrer», προερχόμενη από το ρήμα «fuhren» που σημαίνει καθοδηγώ, στην πραγματικότητα χαρακτηρίζει άτομο που έχει ύψιστη θέση σε μια κοινωνία, δηλαδή είναι ο ηγέτης, καθοδηγητής), ο Φύρης, λοιπόν, τον ξεσπιτώνει, τον στέλνει αλλού, έχει να κάνει κάτι πολύ σοβαρό για την πατρίδα εκεί όπου θα εγκατασταθούν.  

ο Μπρούνο, αγόρι εννιάχρονο, γιος ανώτερου αξιωματικού των ναζί, είναι η αθωότητα που βαδίζει στο σκοτάδι. […] Περπατά ανύποπτος και ας λυσσομανούν όλα γύρω του. Μπρούνο ο αμνός.

«Και το σχολείο;» ρώτησε με αγωνία ο Μπρούνο. «Και ο Καρλ; Ο Ντάνιελ; Ο Μάρτιν;»

«Θα χρειαστεί να αποχαιρετήσεις προς το παρόν τους φίλους σου» είπε η μητέρα, «αν και είμαι σίγουρη πως θα τους ξαναδείς κάποτε…»

«Να τους αποχαιρετήσω;» ρώτησε με έκπληξη. Από την ταραχή ψεύδιζε. «Θα κάνεις άλλους φίλους» είπε η μητέρα και με το χέρι της του έκανε νόημα να φύγει.

Το καινούριο τους σπίτι τον απέλπισε. Έρημο, σ’ ένα παντέρημο τοπίο, ψυχρό και δεσποτικό, απειλητικό σχεδόν, δίχως άλλες κατοικίες και φωνές παιδιών τριγύρω, δίχως δρόμους να περπατήσεις, χωρίς ζωντάνια. Του φάνηκε ότι έφτασαν στο τελευταίο μέρος του κόσμου. Στο πιο μοναχικό.

«Η άποψή μου είναι πως ήταν κακή ιδέα» ψιθύρισε δειλά ο Μπρούνο στη μητέρα.

«Δεν έχουμε την πολυτέλεια να έχουμε άποψη» απάντησε εκείνη, αλλά το παιδί δεν κατάλαβε πόσο τρομοκρατημένη ήταν.

«Πιστεύω πως το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να τα ξεχάσουμε όλα και να γυρίσουμε σπίτι μας…» επέμεινε το αγόρι. Και η απάντηση της μέχρι τότε τρυφερής και πρόσχαρης νέας γυναίκας: «Είμαστε εδώ, φτάσαμε, αυτό θα είναι το σπίτι μας για το προσεχές διάστημα… Το κατάλαβες;».

Ενόσω απομακρυνόταν, ο Μπρούνο προσπαθούσε να συγκρατήσει τα δάκρυά του.

«Αυτό δεν είναι σπίτι μου και ούτε πρόκειται ποτέ να γίνει» μουρμούρισε.

Και, ναι, σαν να ήταν μάντης το αγοράκι, σαν να διάβαζε μες στην καρδούλα του τα μελλούμενα, ναι, το σπίτι αυτό δεν έγινε ποτέ δικό του.

Εάν βεβαίως δεν σφάλλω, νομίζω ότι το μυθιστόρημα αυτό του Τζον Μπόιν ήταν το πρώτο για το Ολοκαύτωμα που γράφτηκε ποτέ για παιδιά και εφήβους και είναι αξιοσημείωτο ότι, παρά το οδυνηρό και αδιανόητο για ανήλικους –μα και για ενήλικες– θέμα του, το βιβλίο είναι κυρίως ένας αίνος στη φιλία και συγχρόνως καταγγελία κάθε μορφής ολοκληρωτισμού, βαρβαρότητας αλλά και συνένοχης εθελοτυφλίας. Η κτηνωδία του ναζισμού και η γενοκτονία των Εβραίων ξεδιπλώνονται μέσα από την ιστορία της πολύτιμης φιλίας δυο παιδιών. Η αθωότητά τους, τα ωραία τους όνειρα τα ταξιδεύουν σε ένα μέλλον γεμάτο προσδοκίες και φως. Το παρόν όμως είχε γι’ αυτά άλλα σχέδια.

Να εξηγήσουμε εν ολίγοις ότι ο Μπρούνο, ψάχνοντας για ίχνη ζωής στην «έρημη χώρα», αντίκρισε από ένα μισάνοιχτο παράθυρο της κάμαράς του μερικά πελώρια επίπεδα κτίρια, καλύβες χαμηλές και στο βάθος πανύψηλα φουγάρα. Γύρω μια αχανής, στέρφα έκταση η οποία περιβαλλόταν από συρματόπλεγμα ψηλό· στην κορυφή του συρματοπλέγματος κουβάρια από αγκαθωτό σύρμα. Στον ξερό και άνυδρο αύλειο χώρο πηγαινοέρχονταν πλήθη. «Μικρά αγόρια και μεγάλα αγόρια, πατεράδες και παππούδες. Ίσως και μερικοί θείοι. Ήταν κάθε είδους άνθρωποι». Μόλις λίγα μέτρα τους χώριζαν.

Η αδερφή του πάγωσε. Ρωτούσε. Αλλά ο Μπρούνο δεν είχε απαντήσεις.

Ήταν το πρώτο τους απόγευμα στο Ουστ-Βιτς (Άουσβιτς στην πραγματικότητα), με έναν ήλιο λαμπερό να ζεσταίνει και να φωτίζει τα αμέτρητα παιδιά με τις ριγέ πιτζάμες, τα περισσότερα από τα οποία δεν ήταν ακριβώς παιδιά, ήταν ενήλικες υποσιτισμένοι, ασθενικοί, αποσκελετωμένοι.

«Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι στις καλύβες;» είχε ρωτήσει ο Μπρούνο τον πατέρα.

«Αυτοί οι άνθρωποι… Να, δεν είναι καν άνθρωποι, Μπρούνο…» ακούστηκε ο εκλεκτός του Φύρερ.

Η τάση του για εξερευνήσεις, η παιδική περιέργεια και η επιθυμία του για καινούριες φιλίες, η φιλαλληλία του, οδήγησαν τον Μπρούνο σε μια σχέση βαθιά, μια επαφή υπέροχη πλην μυστική, με έναν συνομήλικό του αιχμάλωτο, τον Σμούελ, Εβραίο, ο οποίος είχε μεταφερθεί με την οικογένειά στο Άουσβιτς από ένα γκέτο της Πολωνίας. Και μέσω του Σμούελ οδηγήθηκε στην αλήθεια. Αλλά και στην τρομερή και ακούσια θυσία.

Το τέλος του βιβλίου είναι απροσδόκητο και είναι μια αληθινή τραγωδία. Για όλους.

Για τη μνήμη και μόνο ας σημειωθεί ότι μεταξύ των ετών 1940-45 εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς 1.000.000 Εβραίοι. 

Το βιβλίο είναι κυρίως ένας αίνος στη φιλία και συγχρόνως καταγγελία κάθε μορφής ολοκληρωτισμού, βαρβαρότητας αλλά και συνένοχης εθελοτυφλίας.

Το Αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα κυκλοφόρησε το πρώτον το 2006. Έκτοτε είχε μια εκπληκτική πορεία στην αγορά του βιβλίου, μα και στις καρδιές άνω των επτά εκατομμυρίων αναγνωστών, ενώ έχει μεταφερθεί στη μεγάλη οθόνη από τη MIRAMAX/Disney σε σενάριο και σκηνοθεσία του Mark Herman. Στην ελληνική αγορά κυκλοφόρησε ως Το αγόρι πίσω από το συρματόπλεγμα. Η εκρηκτική και συγκλονιστική ταινία κυκλοφορεί και στο διαδίκτυο.

Δεν είναι στις προθέσεις μου να μιλήσω για το Ολοκαύτωμα, θέμα που απαιτεί πολύ χρόνο και ακόμη περισσότερο σεβασμό. Θα τονίσω όμως ότι μέσα από τη φαινομενικά απλή ιστορία μιας συγκινητικής φιλίας ξεγυμνώνεται η θηριωδία των ναζί που βύθισε σε πένθος και απόγνωση την ανθρωπότητα· και πως με το ίδιο ενδιαφέρον, τον ίδιο πόνο, την ίδια συμμετοχή μπορεί να διαβαστεί από νέους μα και από μεγαλύτερους.

Βεβαίως τα βιβλία του Τζον Μπόιν, ως δημιουργήματα αγάπης και στοχασμού, γνώσης, ταλέντου και σεβασμού, ξεπερνούν τα όρια της ηλικίας και απευθύνονται στους αναγνώστες που ζητούν την ομορφιά, τη γλύκα της συγκίνησης και την απόλαυση της τέχνης, που κάνουν τον άνθρωπο εύσπλαχνο και στερεό. Και ακόμη τον κρατούν σε εγρήγορση.

Η γράφουσα έχει ήδη παρουσιάσει όλα τα βιβλία του που μεταφράστηκαν –και κυκλοφόρησαν με εξαιρετική αποδοχή– στα ελληνικά, και αυτά είναι:Ο Νόα το έσκασε, Μπάρναμπι Μπρόκετ, Μείνε εκεί που είσαι και μετά φύγε, Το αγόρι στην κορυφή του βουνού, όλα από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Παρουσιάζοντας δε στο Diastixo το συναρπαστικό και γεμάτο ευγένεια και συγκίνηση Μείνε εκεί που είσαι και μετά φύγε, υπογράμμιζε:

«Γνωρίζω εκ των προτέρων πως θα πιάσω στα χέρια μου ένα βιβλίο εξαιρετικό, που εγκωμιάζει την ανθρωπιά και αναδεικνύει τα αισθήματα ως αναγκαίους σηματωρούς σε περιόδους τρικυμίας. Επίσης ξέρω πως θα εξαφθεί η φαντασία μου, θα καρδιοχτυπήσω, θα γλυκάνει ο κόσμος εντός μου, ενώ θα μου χαριστεί και η απόλαυση μιας αριστοτεχνικής γραφής».

Αυτός είναι ο Τζον Μπόιν· αυτά είναι και τα βιβλία του για μεγάλα παιδιά και για νέους. Αναζητήστε τα. Έχει, βέβαια, γράψει και μυθιστορήματα για ενήλικες. Ώρα να γνωρίσουμε κάποιο από αυτά.

Η καινούρια –εξαίρετη– εικονογράφηση του έργου από τον Όλιβερ Τζέφερς (Μπέλφαστ, Β. Ιρλανδία, 1977) συνταράζει τον αναγνώστη.

Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα
Τζον Μπόιν
Μετάφραση: Αριάδνη Αδαμαντία Μοσχονά
Εικονογράφηση: Όλιβερ Τζέφερς
Ψυχογιός
320 σελ.
ISBN 978-618-01-2220-6
Τιμή: €15,50
001 patakis eshop


 

Τα σχόλια σας  

#1 Χριστίνα Φραγκεσκάκη 10-02-2018 08:32
Ευχαριστούμε, Ελένη, για το εξαιρετικό σου κείμενο που μας φέρνει ξανά, λέξη λέξη στον πυρήνα της ανθρώπινης θηριωδίας, μας μιλά για το ανείπωτο , αλλά και για τις εστίες της αντίστασης στο απόλυτο κακό, που εδώ , σ`αυτό το σπουδαίο, πραγματικά , βιβλίο, φωλιάζουν μέσα στην καρδιά ενός παιδιού. Διαβάζοντας αυτό που λέμε, Λογοτεχνία του ολοκαυτώματος, δεν κλείνουμε τα μάτια στο κακό, είμαστε σε εγρήγορση κι εμείς και το γεμάτο ευαισθησία και γνώση κείμενό σου, μας βοηθά να έχουμε την καρδιά ζεστή, να κοιτάμε προς τα εκεί... Ευχαριστούμε!
Παράθεση
#2 Λίλη Λαμπρέλλη 10-02-2018 10:24
Εξαίρετη κριτική - με τη μαστοριά της αληθινής τέχνης του λόγου και την ευαισθησία που χαρακτηρίζει την Ελένη Σαραντίτη. Διαβάζοντάς τη, ένιωσα την ανάγκη να αναζητήσω και το βιβλίο και τον συγγραφέα. Περιμένοντας ανυπόμονα τους Βίκινγκς σου, σ' ευχαριστώ από καρδιάς, Ελένη.
Παράθεση
#3 Αθηνα Μπίνιου 10-02-2018 11:24
Δεν θα ήταν πασίγνωστος ο Σαίξπηρ, αν δεν έγραφαν μελέτες για το έργο του.
Αυτό συμβαίνει και με τον τυχερό Ιρλανδό συγγραφέα τον John Boyne, χάρη στην πένα της Ελένης Σαραντίτη και το ΔΙΑΣΤΙΧΟ που μας φέρνει όλα τα καλά στο χέρια μας.
Παράθεση
#4 Αθηνα Μπίνιου 10-02-2018 11:44
Δεν θα ήταν πασίγνωστος ο Σαίξπηρ αν δεν έγραφαν μελέτες για το έργο του.
Αυτό συμβαίνει και με τον τυχερό Ιρλανδό John Boyne και το βιβλίο του "Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα" χάρη στην πένα της Ελένης Σαραντίτη και το ΔΙΑΣΤΙΧΟ που φέρνει όλα τα καλά στα χέρια μας
Παράθεση
#5 Αργυρώ 27-02-2018 14:20
Eίναι σημαντικό που μια νέα εικονογράφηση κι ένα υπέροχο εξώφυλλο, καθώς και μια χρονική, ευρωπαϊκή συγκυρία μας ξανασυστήνουν ένα βιβλίο που έχει εκδοθεί πριν από 12 χρόνια. Και είναι υπέροχο που η κριτική της Ελένης Σαραντίτη επισημαίνει και τη διάσταση της ανιδιοτελούς φιλίας και της καθαρότητας της μορφής του κεντρικού ήρωα. Ευχαριστούμε.
Παράθεση

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιό σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΝΕΑΝΙΚΑ - ΕΦΗΒΙΚΑ
Γιώργος Χατζόπουλος: «Νι Πι, ο τελευταίος πειρατής του Αιγαίου και το Νερό της Ζωής»

Τα μυθιστορήματα με έντονη δράση και πλούσιες περιπέτειες ήταν πάντα ιδιαιτέρως αγαπητά σε ένα αναγνωστικό κοινό νεαρής ηλικίας. Είναι δε χαρακτηριστικό πως τα πρώτα μυθιστορήματα του 19ου αιώνα,...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΝΕΑΝΙΚΑ - ΕΦΗΒΙΚΑ
Lluís Prats: «Χάτσικο, ο σκύλος που περίμενε»

Είναι λίγο πολύ γνωστή η αληθινή ιστορία του Χάτσικο, του πιστού σκύλου Ακίτα που είχε τόσο πολύ δεθεί με το αφεντικό του ώστε να εξακολουθεί να τηρεί την καθημερινή τους συνήθεια ακόμα και όταν ο...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΝΕΑΝΙΚΑ - ΕΦΗΒΙΚΑ
Βασίλης Κουτσιαρής, Γιάννης Διακομανώλης: «Η γραμμή»

Ο κοινωνικός αποκλεισμός έχει πολλές εκφάνσεις, και κάποιες φορές ο αντίκτυπός του γίνεται αντιληπτός διαφορετικά από τον καθένα. Όσον αφορά το σχολικό περιβάλλον, συγκεκριμένα, είναι πολύ εύκολο να...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας και μάθετε πρώτοι τα τελευταία νέα για το βιβλίο και για τις τέχνες.

*  Το email σας:

Με την επίσκεψη στο site μας, αποδέχεστε τη χρήση Cookies από το diastixo.gr, με σκοπό τη βελτίωση των υπηρεσιών που σας παρέχουμε.