EUGEN RUGE

EUGEN RUDEσυνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

 

Ο Eugen Ruge εργάζεται ως συγγραφέας και μεταφραστής για το θέατρο και το ραδιόφωνο. Με το πρώτο του μυθιστόρημα, Τις μέρες που λιγόστευε το φως, ο Eugen Ruge βραβεύτηκε το 2009 με το Βραβείο Άλφρεντ Ντέμπλιν. Στο μυθιστόρημα αυτό περιγράφει την Ανατολική Γερμανία. Και καταφέρνει με μια εξαιρετική ικανότητα να προκαλεί αναταράξεις και συγκίνηση για έναν κόσμο που χάθηκε.

Ποια ήταν η αφορμή για να γραφεί το μυθιστόρημα Τις μέρες που λιγόστευε το φως;

Υπήρχαν αρκετές «τελευταίες» ωθήσεις: ο θάνατος του πατέρα μου, μια δυσάρεστη διάγνωση κτλ., αλλά το σχέδιο να γράψω το μυθιστόρημα αυτό ωρίμασε σταδιακά και αργά, σε διάστημα πολλών ετών. Είναι μια ομολογία μου στην ιστορία μου, στην ταυτότητά μου – που είναι ίσως ένα και το αυτό πράγμα.

Οι καταστάσεις και τα γεγονότα που περιγράφετε είναι πραγματικά ή ανήκουν στον χώρο της φαντασίας;

Το μυθιστόρημαέχεινα κάνει αρκετά με την οικογένειά μου, αλλά σε αυτό έχωαλλάξει, προσθέσει, παραλείψει καιεφεύρει πολλά. Ιδού ένα παράδειγμααπό χιλιάδες άλλα: ο αδελφός του πατέρα μου, όπως άλλωστε και ο πατέρας μου, επέστρεψαν σώοι από σοβιετικό στρατόπεδο αιχμαλώτων. Αποφάσισα όμως (στο μυθιστόρημα) νατον αφήσω να πεθάνει, επειδή με την τεράστια θνησιμότητα που υπήρχε κατά τη διάρκειατου πολέμου στα στρατόπεδα, θα φαινόταν σχεδόν σαν μιαπαραποίησητης ιστορίας, ναέχουν επιβιώσει και οι δύοαδελφοί. Μερικές φορές ηεφεύρεσηείναι πιο «αληθινή»από την πραγματικότητα.

Πόσο καιρό κάνατε για να γράψετε αυτό το μυθιστόρημα;

Εκτός απόμια μακρά περίοδοωρίμανσης, ένα αποτυχημένο κεφάλαιοκαιένα επιτυχημένοθεατρικό κομμάτιγια το θέμα, έναν χρόνο σκεφτόμουν γιατη δομή του έργου καιέκανα σχετική έρευνα, ενώ η συγγραφή του διήρκεσε περίπου τρία χρόνια.

Στο επίκεντρο του μυθιστορήματος συναντιούνται τρεις γενιές. Κάθε γενιά έχει τα ιδανικά της. Γιατί ο εγγονός Markus δείχνει σαν να θέλει να ξεφύγει από τον ρου της παραδοσιακής οικογένειας;

Ο Markus είναι, ίσως, η πιο θλιβερή φιγούρα στο βιβλίο. Δεν είναι μόνον ο γάμος των γονιών του που διαλύεται, αλλά διαλύεται και το ίδιο το κράτος στο οποίο μεγαλώνει. Ακολουθεί μια ριζική επανεκτίμηση των αξιών, δεν υπάρχει κανένας προσανατολισμός, καμία ασφάλεια. Έτσι, δημιουργείται όχι μόνο το προσωπικό αλλά και το ιδεολογικό χάσμα ανάμεσα σε αυτόν και την οικογένεια Umnitzer.

Τον Wilhelm τον τιμούσε κάθε χρόνο το κράτος με ένα παράσημο. Σε εμάς σήμερα αυτή η πράξη φαντάζει αστεία. Τι σήμαινε, όμως, για τον απλό λαό της Ανατολικής Γερμανίας αυτό το γεγονός;

Σε κάθε κράτος υπάρχουν οι άνθρωποι εκείνοιπου θεωρούν σημαντικά τα παράσημα και τα κρατικάτιμητικά μετάλλια, και εκείνοι που τα βρίσκουνγελοία. ΣτηΛαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας ίσχυε ακριβώς το ίδιο, ίσως σε πιοακραία μορφή.

Ο Kurt ήταν ένας αριστερός επιστήμονας αλλά παρ’ όλα αυτά είχε τιμωρηθεί και τον είχαν στείλει εξορία. Αλήθεια, δεν ήταν δύσκολο να ισορροπείς σε τεντωμένο σχοινί;

Αυτή την ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί προσπαθώ να την περιγράψω στοκεφάλαιο «1966». Ο Kurtπρέπει ναζει πάνταμε την αντίφασηότι, ενώο ίδιοςαπορρίπτειτον καπιταλισμό, αναγνωρίζει ταυτόχροναότι ο σοσιαλισμός–τουλάχιστονο συγκεκριμένος σοσιαλισμός–δε λειτουργεί.

Σε μια από τις συζητήσες που κάνει ο Wilhelm αναφέρει ότι τον Στάλιν τον είχαν δηλητηριάσει. Υπάρχουν στοιχεία για αυτή την σκέψη του που να αποδεικνύουν ότι ο Ιωσήφ Στάλιν δολοφονήθηκε;

Απ’ όσογνωρίζω,δεν υπάρχουν.Αλλά αυτόδεν παίζει κάποιον σημαντικό ρόλο. Τοσημαντικόπράγμα είναιότι ο Wilhelmπιστεύειπως θα μπορούσε και ο ίδιος να δηλητηριαστεί, όπως ο Στάλιν.

Σε κάποιο σημείο του βιβλίου γράφετε ότι οι τέσσερις εχθροί του σοσιαλισμού είναι η άνοιξη, το καλοκαίρι, το φθινόπωρο και ο χειμώνας. Αλήθεια, τι εννοείτε;

Ως συγγραφέας, αποφεύγω στο βιβλίο μου κάθε ευθεία και άμεσηάποψη.Αυτό τοανέκδοτοτο διηγείται ένας ξένος, καθώς περιμένει να μπει στο εστιατόριο: Ποιοι είναι οιτέσσεριςεχθροίτου σοσιαλισμού; Απάντηση: Άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο και χειμώνας. Τα αστεία ανέκδοτα δεν μπορεί να τα εξηγήσει κανείς. Μπορώ, όμως, το πολύ πολύ να σας πω ακόμα ένα ανέκδοτο της εποχής της ΛΔΓ: Τι θα γινόταν εάν μετακινούσε κανείς τη ΛΔΓστην έρημο της Σαχάρας; Απάντηση: Θα σπάνιζε η άμμος!

Την ημέρα των γενεθλίων του Wilhelm συμβαίνουν κοσμογονικές αλλαγές στην Ευρώπη. Γι’ αυτό και αποφεύγουν να του μιλήσουν για τη διάλυση και πτώση της Ουγγαρίας, της Πράγας και της Σοβιετικής Ένωσης. Αλήθεια, πώς ένιωσαν όλοι οι παλαιοί αγωνιστές όταν έμαθαν αυτά τα νέα;

Φυσικά,υπάρχουν διαφορές (στα αισθήματα αυτά). Υπήρχανκαι εκείνοι πουαρχικάήλπιζαν στη βελτίωση της κατάστασης, δηλαδήείχαν τηνελπίδαενός εκδημοκρατισμού του σοσιαλισμού. Ο πατέρας μουήταν ένας από αυτούς. Αλλάαυτή η ελπίδα πολύ σύντομαδιαλύθηκεστον αέρα.

«Αυτό που ζούμε είναι το ξεπούλημα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας», είπε ο Kurt. Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με τη γνώμη του;

Όπως ανέφερα, αποφεύγω να συμπεριλάβωσε αυτό το βιβλίοτηνέκφραση κάθε άμεσης γνώμης. Στο έργο μου γράφω με βάση τις προοπτικές επτάδιαφορετικών χαρακτήρων,πουέχουν διαφορετικές απόψεις. Ο Kurtπιστεύει ότιη ΛΔΓ«ξεπουλήθηκε». Ο Αλέξανδροςδεν το πιστεύει αυτό. Τώρα, αν ερωτάτε εμένα προσωπικά, θα έλεγα, απότη σημερινή σκοπιά, ότι η επανένωση των δύο Γερμανιών εξελίχθηκε πολύ βιαστικά. Από την άλλη πλευρά δημιουργήθηκε μια ισχυρήπίεση εκ μέρουςτου πληθυσμού, σύμφωνα με το σύνθημα των πανότης λαϊκής μάζας:Εάν έρθει το Δυτικό μάρκο, θα παραμείνουμε, εάν δεν έρθει, θα πάμε εμείς σε αυτό!

Το τείχος χώριζε τη Γερμανία σε δύο χώρες. Τώρα που το τείχος δεν υπάρχει, σε ποιον δρόμο βαδίζει η ενιαία Γερμανία;

Είναι προφανές ότι η επανένωση ήταν στην πραγματικότητα μια προσάρτηση και είναι κατανοητή και νομικά με αυτό τον τρόπο. Το Σύνταγμα, όλοι οι νόμοι, όλες οι κοινωνικές πρακτικές, με μια λέξη όλα ήταν σχεδιασμένα κατά το πρότυπο της Δυτικής Γερμανίας. Στην πραγματικότητα, δεν έμεινε σχεδόν τίποτα από την Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Διαβάζοντας το μυθιστόρημά σας, θυμήθηκα την κινηματογραφική ταινία Οι ζωές των άλλων. Γιατί και μόνο η αφήγηση εκείνης της περιόδου μάς προκαλεί ενδιαφέρον αλλά και συγκίνηση;

Οι άνθρωποι –και επίσης, ή ειδικά εκείνοι που δεν έχουν βιώσει τη ΛΔΓ– θέλουν να γνωρίσουν πώς ήταν αυτή στην πραγματικότητα. Η ΛΔΓ έχει γίνει ένας μύθος μέσα από την εξαφάνισή της. Επιπλέον παίζει ρόλο και το ότι οι άνθρωποι βλέπουν ευχάριστα τις ταινίες που έχουν ένα καλό τέλος. Η ταινία Οι ζωές των άλλων είναι μια αριστοτεχνικά φτιαγμένη ταινία, με μια συγκινητική ιστορία. Είναι η πρώτη κινηματογραφική ταινία στην οποία ένας άνθρωπος της Κρατικής Ασφάλειας παρουσιάζεται ως ένα άτομο που προτίθεται να αλλάξει – προς το καλύτερο. Παρ’ όλα αυτά, η ταινία δεν επιδιώκει να παρουσιάσει την πολυπλοκότητα των συνθηκών στην ΛΔΓ· εξάλλου είναι, αφενός, απλώς μια ταινία (που διαρκεί μόνο μιάμιση ώρα) και αφετέρου δεν επιτυγχάνει να αποδώσει την ατμόσφαιρα της δεκαετίας του ’80 στη ΛΔΓ.
Στο βιβλίο μου η κατάσταση είναι λίγο διαφορετική. Είναι βέβαια πολύ πιο περίπλοκη. Επίσης, ξέρω αρκετά καλά τι περιγράφω. Η σημαντικότερη διαφορά είναι, ίσως, ότι ζητώ από τον αναγνώστη να ασχολείται συνεχώς με νέες θέσεις και να ταυτίζεται πάντα με νέα πρόσωπα. Η δική μου αλήθεια δεν είναι απλή. Εγώ δε γράφω για τον κακό σοσιαλισμό από τη μία πλευρά και για την καλή καρδιά από την άλλη πλευρά. Κανείς δεν γίνεται στο έργο μου «καλύτερος» άνθρωπος. Απολύτως τίποτα δε γίνεται καλύτερο, τουναντίον τα πάντα καταρρέουν. Είναι ενδιαφέρον ότι η ιστορία παρ’ όλα αυτά έχει κάποια ηρεμία και σε μερικά σημεία γίνεται ακόμα και πολύ αστεία. Είναι ένα λυπηρό βιβλίο, ωστόσο οι αναγνώστες δεν αισθάνονται ότι αφήνει μια αίσθηση απελπισίας. Και από τις σελίδες του ανακύπτουν πλήθος ερωτήματα που πηγαίνουν πολύ πιο πέρα από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, όπως για παράδειγμα: Τι είναι ευτυχία;

Μέσα από τη διαδρομή μιας παραδοσιακής οικογένειας περιγράφετε την κοινωνική, οικονομική και πολιτική ανάπτυξη της τότε Ανατολικής Γερμανίας. Πώς αισθάνονται σήμερα οι Ανατολικογερμανοί που εντάχθηκαν στην Ομοσπονδιακή Γερμανία; Είναι ικανοποιημένοι από τη σημερινή πολιτική κατάσταση;

Για το ζήτημα αυτό υπάρχουν, βέβαια, πολύ διαφορετικές απόψεις. Και η Άνγκελα Μέρκελ είναι μια Ανατολικογερμανίδα που δεν έχει κουραστεί να τονίζει κατ’ επανάληψη πόσο όμορφα και ωραία είναι όλα, σε σημείο που κανείς αναρωτιέται πώς έμαθε αυτό το λεξιλόγιο στη ΛΔΓ. Όμως υπάρχουν και πολλοί απογοητευμένοι ή τουλάχιστον πικραμένοι. Οι Ανατολικογερμανοί γνώριζαν τη Δύση απλώς και μόνο από την τηλεόραση. Φυσικά, την είχαν φανταστεί πολύ διαφορετικά. Να πω εδώ άλλο ένα ανέκδοτο: Λέει ο ένας Ανατολικογερμανός: «Πόσα ψέματα μας είχαν πει για τον σοσιαλισμό!» Λέει ο άλλος Ανατολικογερμανός: «Ναι, αλλά το χειρότερο είναι ότι μας είχαν πει την αλήθεια για τον καπιταλισμό!» Υπάρχει ανεργία, υπάρχει αδικία, και τα πάντα φαίνεται ότι επικεντρώνονται γύρω από το χρήμα και την κατανάλωση. Μπορεί κανείς να πάει στις κάλπες των εκλογών κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά πολλοί έχουν την αίσθηση πως δεν αλλάζει τίποτα ουσιώδες. Κυβερνιόμαστε από πλούσιους και ισχυρούς. Σύγχρονοι πολιτικοί επιστήμονες χαρακτηρίζουν την κοινωνία μας «Δημοκρατία του Ταχυδρομείου». Υπάρχουν επίσης πολλά οικονομικά και οικολογικά προβλήματα. Το γεγονός ότι κατέρρευσε ο σοσιαλισμός δε σημαίνει ότι δε θα καταρρεύσει και ο καπιταλισμός. Τουλάχιστον αυτός ο καπιταλισμός – σε περίπτωση που δεν αλλάξει. Ο σοσιαλισμός –και πάλι θα πρέπει να πω, διευκρινιστικά, αυτή η μορφή του σοσιαλισμού– κατέρρευσε λόγω της αδυναμίας του να αλλάξει.

Θα μπορούσατε να μας προτείνετε να διαβάσουμε μερικούς από τους συγγραφείς της πατρίδας σας;

Οι προηγούμενες αναγνωστικές μου εμπειρίες και πιθανώς αυτές που με διαμόρφωσαν ήσαν έργα τωνGeorgBüchner, MaxFrisch, MartinWalser ή και του PeterHandke, αν πρέπει να αναφέρωμόνοΓερμανούςσυγγραφείς. Αυτό δεν είναι σίγουρα και πολύ πρωτότυπο, αφού είναι πραγματικά υπέροχοι συγγραφείς. Όταναναλογίζομαιτι έχωδιαβάσειτον τελευταίο καιρό μειδιαίτερο ενδιαφέρον,σκέφτομαι το βιβλίο του GerdKoenenΤο ονειρεμένο μονοπάτι της παγκόσμιας επανάστασης, ένα βιβλίο γιατον Τσε Γκεβάρα, τον Φιντέλ Κάστρο και την TamaraBunke,ήταημερολόγιατουFritzRaddatz, ένα πολύδιασκεδαστικό, αλλάεπίσηςπολύ βαθιά κριτικό έργο γιατονλογοτεχνικό κόσμο. Αλλά και τα δύο αυτά έργα είναι πραγματείες(κάτι που δε σημαίνει, βέβαια, ότι δεδιαβάζω μυθιστορήματα), καικατά πάσα πιθανότητα δεν έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά. Και ανμου επιτρέπετε να συστήσωακόμα έναβιβλίο πεζού λόγου, αυτό είναι ένα βιβλίο του πατέρα μου WolfgangRuge με τον τίτλο Γη της Επαγγελίας, που το έχω εκδώσει μετά τον θάνατό του. Περιγράφειτα χρόνια τουστη Σοβιετική Ένωση, συμπεριλαμβανομένων και τωνετών (αιχμαλωσίας του)στο στρατόπεδο. Πρόκειται για μιααυθεντικήέκθεση, ένα μεγάλο βιβλίο,που μπορεί κανείςμε σιγουριάνα τοποθετήσει μαζί με τα μεγάλα έργα τηςλογοτεχνίαςαυτού του αιώνα.

Έχετε επισκεφτεί την Ελλάδα; Ποια είναι η γνώμη σας για την πατρίδα μου και τους Έλληνες;

Η Ελλάδα είναιτο λίκνοτου ευρωπαϊκού πολιτισμού. Αγάπησα την Ελλάδαήδηπροτού τη γνωρίσω. Πριν από λίγους μήνεςβρέθηκα εκεί για πρώτη φορά, με την ευκαιρίατης έκδοσηςτου μυθιστορήματόςμου. Και διαπίστωσα, πράγματι, ότι είναιμια υπέροχη χώρα. Έχω επισκεφτείτους Δελφούςκαι την Ολυμπία, οδήγησαδιά μέσου της Αρκαδίας, έφαγαυπέροχα ελληνικά φαγητά με ψάρι, άκουσα γνήσια κρητικήλαϊκή μουσική. Την ίδιαστιγμήείδα (στην Ελλάδα) τα πολεοδομικά «αμαρτήματα» της δεκαετίας του ’60 αλλά και τις βιτρίνεςστους πεζόδρομους των πόλεων, που είναι όπως και όλες οι άλλες βιτρίνες, οπουδήποτε στον κόσμο. Ακόμα καιη Ελλάδα δενμπορεί να αποφύγειτην παγκοσμιοποίηση κατά την τιμωρία της πτώσης της και αυτό μου προκαλεί θλίψη,καθώς βλέπω όλες αυτές τις αρνητικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης. Εύχομαι σ’ εμένακαι στην Ελλάδα– να διατηρήσει τον χαρακτήρακαιτην ιδιομορφίατης, και αυτό όχι μόνοως πόλος έλξης του τουριστικού ενδιαφέροντος.

Ευχαριστίες για τη μετάφραση στον κ. Ευθύμιο Χατζηιωάννου, δημοσιογράφο.

Τις μέρες που λιγόστευε το φως Όιγκεν Ρούγκε μετάφραση: Τέο Βότσος Κλειδάριθμος, 2012 472 σελ.Τις μέρες που λιγόστευε το φως
Όιγκεν Ρούγκε
μετάφραση: Τέο Βότσος
Κλειδάριθμος, 2012
472 σελ.
Τιμή € 17,50

 

 

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr