A+ A A-

Jorge Louis Borges: «Το βιβλίο των φανταστικών όντων» κριτική του Χρ. Δ. Αντωνίου

Jorge Louis Borges: «Το βιβλίο των φανταστικών όντων» κριτική του Χρ. Δ. Αντωνίου


Για τον πασίγνωστο σε όλο τον κόσμο Αργεντινό συγγραφέα Χ. Λ. Μπόρχες δεν χρειάζεται να ειπωθούν πολλά. Θα αντιγράψω μόνο τα ελάχιστα που υπάρχουν στο αυτί του εξωφύλλου: «Γεννήθηκε στο Μπουένος Άιρες το 1899 και πέθανε στη Γενεύη το 1986. Έζησε τυφλός τα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Νυμφεύτηκε δύο φορές. Ταξίδεψε και διάβασε πολύ. Χρημάτισε (μεταξύ άλλων) διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Μπουένος Άιρες. Έγραψε ποιήματα, πεζά (μόνο διηγήματα και παραβολές), δοκίμια, σενάρια για τον κινηματογράφο. Δίδαξε και έδωσε διαλέξεις σε πανεπιστήμια της Αργεντινής και των ΗΠΑ. Αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Δεν τιμήθηκε με Βραβείο Νόμπελ». Περισσότερα βιογραφικά στοιχεία και πληροφορίες για την ιστορία των εκδόσεων αυτού του βιβλίου υπάρχουν στο εισαγωγικό σημείωμα του μεταφραστή Γιώργου Βέη, βραβευμένου συγγραφέα, ποιητή, δοκιμιογράφου και μεταφραστή.

Το βιβλίο, που είναι και μια πολύ ωραία έκδοση, έχει την πρωτοτυπία ότι δεν ασχολείται με πραγματικά, αλλά μόνο με «φανταστικά όντα», εκείνα δηλαδή τα παράξενα πλάσματα που η ανθρώπινη φαντασία συνέλαβε στον χρόνο και στον χώρο. Στην αρχή ο Μπόρχες, για να μας εισαγάγει στο θέμα του βιβλίου, αναφέρεται σ’ έναν συνήθη ζωολογικό κήπο με ζωντανά πραγματικά ζώα, π.χ. με λιοντάρια, τίγρεις, ιαγουάρους, γύπες, καμηλοπαρδάλεις και με όλη την εκπληκτική ποικιλία του ζωικού βασιλείου. Ένα παιδί που βλέπει όλα αυτά τα ζώα θα περίμενε κανείς να φοβηθεί, να πανικοβληθεί – ωστόσο όλοι ξέρουμε ότι τα παιδιά δεν φοβούνται, αντίθετα, μάλιστα, απολαμβάνουν το θέαμα, χαίρονται. Η επίσκεψη μάλιστα σ’ έναν ζωολογικό κήπο είναι μία από τις χαρές της παιδικής ηλικίας. Απέναντι στα ζώα αισθάνονται ευχάριστα, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση που ανακαλύπτουν ένα καινούριο πράγμα, ένα παιχνίδι, ένα πάνινο ελεφαντάκι, κούκλες, κλειδαριές κ.ά. Δεν φοβούνται ίσως, γιατί νιώθουν προστατευμένα από τους γονείς τους. Όταν αργότερα λείψει αυτή η γλυκιά αίσθηση της προστασίας, αρχίζει ο φόβος, ο πανικός. Ο Πλάτων, γράφει ο Μπόρχες, θα μας έλεγε ότι το παιδί δεν φοβάται την τίγρη, γιατί την έχει ήδη συναντήσει στον κόσμο των «αρχετύπων» του και τώρα που τη βλέπει την «αναγνωρίζει», ενώ ο Σοπενχάουερ θα μας έλεγε ότι το παιδί δεν φοβάται, γιατί έχει τη συνείδηση ότι οι τίγρεις κι αυτό (το παιδί) είναι το ίδιο και το αυτό πράγμα ως εκφάνσεις της μοναδικής εκείνης ουσίας, της «Βούλησης», που διαμορφώνει την ποικιλία των όντων.

Οι δυνατοί, δηλαδή, συνδυασμοί είναι άπειροι κι η παραγωγή «φανταστικών όντων» απεριόριστη. Το θέμα είναι αν η ποιότητα των φανταστικών όντων θα είναι εξίσου καλή ή ανώτερη των πραγματικών. Θα διεγείρουν, δηλαδή, τη φαντασία μας όπως τα πραγματικά; Άποψη του Μπόρχες είναι ότι η μυθική τελικά ζωολογία «είναι κατά πολύ φτωχότερη από τη ζωολογία του Δημιουργού».

Υπάρχει όμως κι ένας άλλος κήπος, «φανταστικών όντων», φανταστικών μυθολογικών ζώων, μέσα στον οποίο δεν συναντά κανείς λιοντάρια, τίγρεις κτλ., αλλά σφίγγες, κενταύρους, γρύπες, δράκοντες, γοργόνες, στοιχειά κ.ά. Σ’ αυτό τον κήπο θα μπορούσε κανείς να συμπεριλάβει περισσότερο πολυάριθμα, άπειρα ίσως και πολύ παράδοξα όντα, αφού μπορεί να τα επινοήσει συνδυάζοντας μέλη πραγματικών όντων. Επινοεί π.χ. τον Kένταυρο αναμειγνύοντας το μισό άνω κορμί του ανθρώπου με το μισό πίσω μέρος του αλόγου. Για τον Μινώταυρο αναμειγνύει κεφάλι ταύρου και κορμί ανθρώπου. Για τη γοργόνα αναμειγνύει το πάνω μέρος του κορμιού γυναίκας και την ουρά ψαριού. Οι δυνατοί, δηλαδή, συνδυασμοί είναι άπειροι κι η παραγωγή «φανταστικών όντων» απεριόριστη. Το θέμα είναι αν η ποιότητα των φανταστικών όντων θα είναι εξίσου καλή ή ανώτερη των πραγματικών. Θα διεγείρουν, δηλαδή, τη φαντασία μας όπως τα πραγματικά; Άποψη του Μπόρχες είναι ότι η μυθική τελικά ζωολογία «είναι κατά πολύ φτωχότερη από τη ζωολογία του Δημιουργού».

Το βιβλίο περιλαμβάνει 120 λήμματα-διηγήσεις τέτοιων όντων. Θα μπορούσε, βέβαια, όπως γράφει ο Μπόρχες, να περιλαμβάνει πολύ περισσότερα, αλλά ο συγγραφέας πιστεύει ότι το παρόν βιβλίο αποτελεί μια βάση για μελλοντικές εκδόσεις που θα περιλαμβάνουν πολύ περισσότερα τέρατα με την αναδίφηση στις κλασικές και στις ανατολικές λογοτεχνίες. Γι’ αυτό τον λόγο καλούσε τους αναγνώστες της Λατινικής Αμερικής να στείλουν τα ονόματα, την ακριβή περιγραφή και τα κυριότερα χαρακτηριστικά των τοπικών τους τεράτων.
Το βιβλίο των φανταστικών όντων Χόρχε Λουίς Μπόρχες  Μετάφραση: Γιώργος Βέης  Πατάκης

Νομίζω ότι δεν είναι δυνατό να παρουσιάσουμε εδώ ιστορίες από το βιβλίο, γιατί δεν θα αποφεύγαμε την απλούστευση. Θα αναφέρω μόνο μερικούς τίτλους, έτσι ώστε να μπει ο αναγνώστης στο κλίμα αυτών των μαγευτικών διηγήσεων για τα παράδοξα όντα: «Οι Άγγελοι του Σβέντεμποργκ», «Οι Αντιλόπες με τα έξι πόδια», «Ένας απόγονος του Λεβιάθαν», «Άρπυιες», «Οι Βαλκυρίες», «Ο Γρύπας», «Οι Διάβολοι του Σβέντεμποργκ», «Ο Δράκοντας της Ανατολής», «Ο Δράκοντας της Δύσης», «Οι Εβραϊκοί Δαίμονες», «Ο Κένταυρος», «Ο Μινώταυρος», «Ο Μονόκερος της Κίνας» κ.ά. Εννοείται, βέβαια, ότι οι ιστορίες αυτές μπορούν και πρέπει να διαβαστούν, όπως είναι παράκληση και του συγγραφέα, όχι με τη σειρά, αλλά κατ’ εκλογήν.

Τελειώνοντας, θα ήθελα να προσθέσω ότι οι διηγήσεις αυτές περιέχουν πλούσιες βιβλιογραφικές παραπομπές σε αρχαίους και νεότερους συγγραφείς. Να προσθέσω ακόμη την άποψη του ίδιου του Μπόρχες γι’ αυτά τα φανταστικά όντα: «Ο τίτλος του παρόντος θα μπορούσε να δικαιολογήσει την περίληψη σ’ αυτό και του πρίγκιπα Άμλετ, του σημείου, της γραμμής, της επιφάνειας, των –ν διαστάσεων υπερεπιπέδων και υπερόγκων, όλων των γενικών εννοιών, ενδεχομένως του καθένα από μας και του Θεού. Εν ολίγοις, του Σύμπαντος».

Το βιβλίο των φανταστικών όντων
Χόρχε Λουίς Μπόρχες
Μετάφραση: Γιώργος Βέης
Πατάκης
302 σελ.
ISBN 978-960-16-5429-4
Τιμή: €12,70
001 patakis eshop

 

Διαβάστε επίσης
ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Miguel de Unamuno: «Η θεία Τούλα» κριτική της Διώνης Δημητριάδου

[…] Η Χερτρούδις ένιωθε πάντα μόνη. Δηλαδή, μόνη ως προς το να δεχτεί βοήθεια, γιατί για να βοηθήσει εκείνη τους άλλους δεν ήταν με τίποτα μόνη. Ήταν σαν μια ορφανή φορτωμένη με παιδιά. Πρόκειται για μια...

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Camilla Grebe: «Σε λεπτό πάγο» κριτική της Έρικας Αθανασίου

«Σε λεπτό πάγο» κινούνται οι ήρωες της Καμίλα Γκρέμπε στο ομώνυμο βιβλίο, αποδεικνύοντας γιατί το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι πιο εύκολο να ανθίσει σε κλίματα όπου το σκοτάδι επικρατεί το...

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr