A+ A A-

ΒΑΣΙΛΙ ΓΚΡΟΣΜΑΝ: ΖΩΗ ΚΑΙ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ κριτική του Απόστολου Σπυράκη

ΒΑΣΙΛΙ ΓΚΡΟΣΜΑΝ: ΖΩΗ ΚΑΙ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ κριτική του Απόστολου Σπυράκη
Τον Ιούλιο του 2013, η FSB (πρώην KGB) παρέδωσε στα Κρατικά Λογοτεχνικά Αρχεία της Ρωσίας το χειρόγραφο του Βασίλι Γκρόσμαν, που κρατούνταν σφραγισμένο επί 52 χρόνια. Όταν επιχείρησε πρώτη φορά να το δημοσιεύσει το 1961, οι πράκτορές της κατάσχεσαν τα πάντα – δακτυλογραφημένα αντίγραφα, καρμπόν, μελανοταινίες της γραφομηχανής, οτιδήποτε μπορούσε να βοηθήσει στη δημοσιοποίηση του κειμένου, ενώ του αποκλείστηκε κάθε δυνατότητα να έχει οποιαδήποτε πρόσβαση σ' αυτό.

Αντίγραφο της προσωρινής μορφής του μυθιστορήματος είχε παραδοθεί στον φίλο του άτυχου συγγραφέα, τον ποιητή και μεταφραστή Σεμιόν Λίπκιν, και μετά τον θάνατο του Γκρόσμαν το 1964 φυγαδεύτηκε στη Δύση με τη μορφή μικροταινιών ετοιμασμένων στο κρυφό εργαστήριο του Αντρέι Ζαχάροφ. Έφτασε στην Αυστρία κι από κει στο Παρίσι. Η πρώτη έκδοση του επικού αυτού μυθιστορήματος πραγματοποιήθηκε στα ρωσικά μόλις το 1980 από έναν Σέρβο εκδότη στη Λωζάννη της Ελβετίας, με την επιμέλεια του διακεκριμένου κριτικού και φιλολόγου Εφίμ Έτκιν, ο οποίος προσπάθησε να αποκαταστήσει το κείμενο από τις αποκωδικοποιήσεις των μικροφίλμ, που όμως δεν ήταν καθόλου ευκρινείς. Άλλη μια έκδοση του βιβλίου πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα το 1990 με βάση ένα δεύτερο αντίγραφο, ωστόσο δεν μπορούμε να μιλήσουμε για πλήρες αποκατεστημένο κείμενο, πράγμα που ίσως δεν καταστεί ποτέ δυνατό.

Η πλοκή της υπόθεσης ξετυλίγεται με άξονα τις περίφημες μάχες κατά την πολιορκία του Στάλινγκραντ. Έχοντας αυτές τις πραγματικά συγκλονιστικές εμπειρίες στο μυαλό του, θέλησε να γράψει ένα έργο στο ύψος του Πόλεμος και ειρήνη. Αυτό ήταν το βιβλίο που μελετούσε συνέχεια στα πεδία των μαχών, ψάχνοντας να βρει παραλληλισμούς και πρότυπα ανάμεσα στον δικό του πόλεμο και σ’ αυτόν του προηγούμενου αιώνα με τον Μεγάλο Ναπολέοντα.

Ο Βασίλι Γκρόσμαν γεννήθηκε το 1905 σε μια μικρή πόλη της Ουκρανίας, όπου υπήρχε μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις εβραϊκού πληθυσμού σ' ολόκληρη την ανατολική Ευρώπη. Η περιοχή υπέφερε από μια σειρά βίαιων εμφυλίων στη διάρκεια της Ρώσικης Επανάστασης, καθώς και από πείνα πρωτόγνωρη ως αποτέλεσμα των τρομερών σταλινικών επιχειρήσεων «αποκουλακοποίησης». Όντας γιος Εβραίου χημικού μηχανικού, ο Γκρόσμαν σπούδασε κι αυτός Χημεία στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας κι ασχολήθηκε από νωρίς με τη λογοτεχνία. Ο Μαξίμ Γκόρκι, ο πατριάρχης της σοβιετικής λογοτεχνίας, στα τελευταία του τότε, πρόσεξε το ταλέντο του και η συνέχεια έδειχνε ευοίωνη.

Όμως ο Γκρόσμαν δεν έγινε ποτέ φίλος της εξουσίας – ο στενός του φίλος, Ίλια Έρεμπουργκ, έλεγε ότι η ευθύτητά του φάνταζε τρομακτικά αφελής. Την επιλογή του να απέχει από τα παιχνίδια της εξουσίας την πλήρωσε ακριβά υφιστάμενος ισοπεδωτική κριτική από τις στήλες της Πράβδα στις απόπειρές του να καθιερωθεί ως μυθιστοριογράφος, καθώς θεωρήθηκε ότι το πνεύμα του δεν ανταποκρινόταν στις νόρμες του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, όταν ξέσπασαν οι φοβερές σταλινικές εκκαθαρίσεις, υπέστη ανακρίσεις από τη μυστική αστυνομία, την OGPU (μετέπειτα NKVD), λόγω της καταγωγής του. Κατάφερε να βγει αλώβητος, τύχη που δεν είχαν οι στενοί του φίλοι ούτε και η σύζυγός του, ενώ δεν τον εγκατέλειψαν ποτέ οι τύψεις γιατί δεν μπόρεσε να πάρει μαζί του στη Μόσχα την αγαπημένη του μητέρα. Η Αικατερίνη Σαβιέλιεβνα Γκρόσμαν –στην οποία είναι αφιερωμένο το βιβλίο– μαζί με όλη την οικογένειά του εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς στις εκκαθαριστικές τους επιχειρήσεις κατά των Εβραίων της Ουκρανίας, που προανήγγειλαν τις μαζικές δολοφονίες στο φαράγγι του Μπάμπι Γιαρ έξω από το Κίεβο.

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, ο Γκρόσμαν θέλησε να καταταγεί εθελοντής αλλά η αίτησή του απορρίφτηκε. Βρέθηκε όμως στο μέτωπο ως πολεμικός ανταποκριτής για την εφημερίδα του Κόκκινου Στρατού Krasnaya Zveda (Ερυθρός Αστέρας), κάθε σελίδα της οποίας έλεγχε ο Στάλιν προσωπικά. Χρειάστηκε πέντε χρόνια για να ολοκληρώσει την πρώτη μορφή του μυθιστορήματος Ζωή και πεπρωμένο, το οποίο συνέχισε να δουλεύει μέχρι το τέλος της ζωής του. Η πλοκή της υπόθεσης ξετυλίγεται με άξονα τις περίφημες μάχες κατά την πολιορκία του Στάλινγκραντ. Έχοντας αυτές τις πραγματικά συγκλονιστικές εμπειρίες στο μυαλό του, θέλησε να γράψει ένα έργο στο ύψος του Πόλεμος και ειρήνη. Αυτό ήταν το βιβλίο που μελετούσε συνέχεια στα πεδία των μαχών, ψάχνοντας να βρει παραλληλισμούς και πρότυπα ανάμεσα στον δικό του πόλεμο και σ' αυτόν του προηγούμενου αιώνα με τον Μεγάλο Ναπολέοντα.

Πέρα όμως από την οφειλή του στον Τολστόι, δείχνει ότι σε κάθε βήμα πατά γερά πάνω στο λογοτεχνικό υπόβαθρο όλων των μεγάλων Ρώσων κλασικών – και ως επί το πλείστον στον Τσέχοφ, αυτόν που «...εξέφρασε τη ρώσικη απεραντοσύνη ανεμίζοντας το λάβαρο της δικαιοσύνης, της αξιοπρέπειας του Ρώσου ανθρώπου, της αυθεντικής δημοκρατίας». Μιας δημοκρατίας που έπεσε θύμα των κατά καιρούς φανατικών, ξεκινώντας από τους τσάρους και τους μυστικιστές στάρετς της ορθόδοξης ρώσικης Εκκλησίας, μέχρι τον Λένιν και τον ίδιο τον Τολστόι. Όλοι υπήρξαν κατά τον Γκρόσμαν άτεγκτοι, απόλυτοι και σκληροί, αφού τοποθετούσαν την αφηρημένη ουτοπική τους αντίληψη πάνω από τις ιδιομορφίες του μωσαϊκού της ανθρώπινης προσωπικότητας, ο υπέρτατος σεβασμός της οποίας αποτελεί έναν από τους θεμέλιους λίθους της δόμησης των κοινοτήτων ανά τους αιώνες. Γιατί ο ανώτερος στόχος των ανθρώπινων κοινωνιών δεν είναι άλλος από την εξασφάλιση του δικαιώματος ο καθένας να σκέφτεται και να πράττει όπως αισθάνεται. Πάνω από τα δόγματα υπάρχουν τα ανθρώπινα πλάσματα, πάνω από τις αφηρημένες ανθρωπιστικές ιδέες και τις μεταφυσικές και ουτοπικές φαντασιώσεις υπάρχουν αυτοί που δεν θέλουν τίποτα πέρα από τον σεβασμό της διαφορετικότητάς τους.

001 patakis eshopΖωή και πεπρωμένο
Βασίλι Γκρόσμαν
μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας
Εκδόσεις Γκοβόστη
956 σελ.
Τιμή € 35,00

 

Διαβάστε επίσης
ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Λιντί Σαλβέρ: «Μην κλαις» κριτική της Έρικας Αθανασίου

Πόσο εύκολο είναι να γράψεις για την πιο σημαντική ανάμνηση της μητέρας σου, όταν αυτή δεν αφορά εσένα; Όταν αυτό που έχει μείνει κυρίως στη μνήμη της είναι ένα καλοκαίρι πολύ πριν γεννηθείς εσύ, με...

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Hanya Yanagihara: «Λίγη ζωή» κριτική του Φίλιππου Φιλίππου

Η Χάνια Γιαναγκιχάρα (1975), κάτοικος της Νέας Υόρκης, με πατέρα από τη Χαβάη και μητέρα από την Κορέα, θεωρείται ένα από τα ανερχόμενα αστέρια της αμερικανικής λογοτεχνίας. Εργάστηκε σε περιοδικά...

ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Emir Kusturica: «Ξένος μες στον γάμο» κριτική του Σιδέρη Ντιούδη

Οι σινεφίλ και οι fan του βαλκανικού κινηματογράφου τον γνωρίζουν απ’ το σπουδαίο κινηματογραφικό του έργο και από ταινίες όπως Ο καιρός των Τσιγγάνων, Underground και Μαύρη γάτα – Άσπρος γάτος. O λόγος...

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr