Πιερ Λεμέτρ: «Καλή αντάμωση εκεί ψηλά» κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Πιερ Λεμέτρ: «Καλή αντάμωση εκεί ψηλά»

Έψαχνε μες στο σκοτάδι το αλογίσιο του κεφάλι…

Βραβεύτηκε με το βραβείο Goncourt, κυκλοφόρησε στο Παρίσι το 2013 και ξεπέρασε τα 500.000 αντίτυπα. Το μυθιστόρημα του Πιερ Λεμέτρ Καλή αντάμωση εκεί ψηλά είναι, ίσως, το καλύτερο αφιέρωμα στα εκατό χρόνια από την έναρξη της φρικτής περιπέτειας του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Η αφήγηση γίνεται από την πλευρά των Γάλλων, που έχασαν συνολικά ενάμισι εκατομμύριο στρατιώτες για να ταΐσουν το μινώταυρο του πολέμου και, στο τέλος, «χίλιους θανάτους την ημέρα επί πενήντα μέρες», χώρια εκείνους που επέστρεψαν με μισό κορμί και μισή ψυχή, τρελοί από τη φρίκη. Οι αυτόπτες μάρτυρες έχουν συνειδητοποιήσει ότι καμιά δόξα δεν έχει ο πόλεμος, ο οποίος δεν είναι τίποτα άλλο παρά εφαλτήριο για κοινωνική προβολή των γαλονάδων και περαιτέρω κερδοσκοπία.

Οι στρατιώτες, κουρασμένοι, αρνούνται να συνεχίσουν τον πόλεμο. Όσοι νόμιζαν πως «θα τελείωνε γρήγορα είχαν όλοι σκοτωθεί από καιρό» και κανείς δεν πίστευε την «προπαγάνδα του πρώτου καιρού [...] ότι οι σφαίρες των Γερμαναράδων ήταν τόσο μαλακές, που έσκαζαν σαν παραγινωμένα αχλάδια πάνω στις στολές, κάνοντας τα γαλλικά στρατεύματα να σπαρταράνε στα γέλια» (ενάμισι εκατομμύριο στρατιώτες πέθαναν από τα γέλια!).

Ο μύθος πλέκεται καλά. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ανατροπές και εκπλήξεις, δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα. Και όσο η υπόθεση εξελίσσεται, τόσο η αγωνία κορυφώνεται. Και όσο η δυσωδία, βεβήλωση και κακομεταχείριση των σαπισμένων πτωμάτων γίνεται πιο αποκρουστική, τόσο πιο πολύ αντανακλά την κοινωνική δυσωδία.

Ο συγγραφέας μάς δίνει τα πορτρέτα των πρωταγωνιστών του ρεαλιστικά, ωμά, αληθινά με όλες τις πληγές, τις φριχτές που φαίνονται και τις φριχτότερες που δεν φαίνονται. Και σκιαγραφεί τους άλλους σαν καρικατούρες που τρέχουν πίσω από τον πόλεμο, εκ του ασφαλούς, με όλα τα ελαττώματά τους και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, σαν πινελιές σ' έναν πίνακα που τον συμπληρώνει, προϊούσης της αφήγησης. Κυρίαρχη φιγούρα ο υπολοχαγός Ανρί ντ' Ολνέ-Πραντέλ, που ζούσε για τον πόλεμο, αριστοκράτης και όμορφος που οι γυναίκες τον επιθυμούσαν και οι άντρες τον ζήλευαν, βάναυσος, ανισόρροπος «με νοοτροπία κουρσάρου, αλλά και οικόσημα ευγενείας». Η ιδέα της ανακωχής ματαίωνε τα σχέδιά του για κοινωνική ανάκαμψη, εφόσον η μόνη περιουσία του ήταν ο τίτλος του «ντε», οπότε η κατάληψη του υψώματος 113 ήταν θέμα υψίστης σημασίας. Και το κατέλαβε «εκτελώντας» τους στρατιώτες –άλλους πυροβόλησε ο ίδιος στην πλάτη, άλλους ανατίναξε– την παραμονή της ανακωχής, για να στείλει τους Γερμαναράδες «κατευθείαν για τη Βαλχάλα να πασπατεύουνε τις Βαλκυρίες». Κάτι που ο Αλμπέρ Μαγιάρ είδε με τα μάτια του και έζησε με το σώμα του.

ΠΙΕΡ ΛΕΜΕΤΡ: ΚΑΛΗ ΑΝΤΑΜΩΣΗ ΕΚΕΙ ΨΗΛΑ κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Ο Αλμπέρ, που το πρόσωπό του νόμιζες πως ήταν φιλοτεχνημένο από τον Τιντορέτο, είχε πονεμένη έκφραση, μεγάλους κύκλους γύρω από τα μάτια και δυο κατάμαυρα σαν τόξα φρύδια. Η μητέρα του «πίστευε πως ο πόλεμος θα τελείωνε γρήγορα» και εκστασιαζόταν στην ιδέα των τιμών που περιμένουν τον γιο της από τα ανδραγαθήματά του. Ο Αλμπέρ όμως «ήξερε πως ο πόλεμος ήταν μια τεράστια λοταρία με αληθινές σφαίρες» και σαν από θαύμα είχε επιζήσει. Και επειδή θεωρούσε ηλίθιο να πεθάνει κάποιος την πρώτη ή την τελευταία μέρα του πολέμου, διαμαρτυρόταν, όπως και οι άλλοι. Γι' αυτό ο Πραντέλ τον «έθαψε» ζωντανό, με το κεφάλι ενός ψόφιου αλόγου συντροφιά, κάτω από τόνους χώματος. Ο πανύψηλος Εντουάρ Περικούρ, πλουσιόπαιδο, από καλή γενιά, χρήματα, σπουδές και τύχη, η οποία, όμως, στις 2 Νοεμβρίου 1918 «είχε μόλις τουμπάρει προς την κακή μεριά», βρέθηκε με ένα πολτοποιημένο πόδι. Και στην προσπάθειά του να «αναστήσει» τον Αλμπέρ, έχασε και το μισό του πρόσωπο. Καλλιτέχνης, στα χαρακώματα σχεδίαζε τους συστρατιώτες του και, στο νοσοκομείο, την ώρα των παραισθήσεων από τον πόνο, έβλεπε αποκεφαλισμούς σε πίνακες σπουδαίων ζωγράφων και άλλα αλλόκοτα και ασεβή οράματα. O Αλμπέρ τού χρωστάει τη ζωή του και του παραστέκει σαν νοσοκόμος. Ο Εντουάρ ουρλιάζει από τους πόνους, όζουν οι πληγές του, αλλά όταν δει το πρόσωπό του στον καθρέφτη θα τρομάξει. Δεν θα γυρίσει σπίτι του. Ο Αλμπέρ θα τον δηλώσει νεκρό και θα κάνει δουλειές του ποδαριού για να του εξασφαλίσει τα προς το στοιχειωδώς ζην και την απαιτούμενη μορφίνη. Ο Εντουάρ θα κρυφτεί πίσω από ξένο όνομα και θα φτιάχνει μάσκες, καθώς και τη μάσκα του ψόφιου αλόγου, για να κρύψει το πρόσωπό του. Κι εδώ προκύπτει μια αντίστιξη ανάμεσα στο πρόσωπο του Αλμπέρ, τη μάσκα του αλόγου και την αντιασφυξιογόνα μάσκα του πολέμου, που προεκτείνεται σε μια αλληγορία για το πρόσωπο της κοινωνίας. Μια τερατώδης προσωπίδα και μια πληγή που ζέχνει είναι το πρόσωπο της Γαλλίας και του κόσμου όλου.

Όταν «ο Θεός σφύριξε τη λήξη του παιχνιδιού» ο Πραντέλ, περιζήτητος γαμπρός, παντρεύτηκε την πλούσια αδελφή του Εντουάρ, εφόσον «σε μια εποχή που ήταν δύσκολο να βρεθούν άντρες της ηλικίας του που να μην τους έλειπε τουλάχιστον ένα χέρι ή ένα πόδι, για να μην πούμε και τα δύο, αυτός ήταν εκεί αρκετά διακοσμητικός». Κι επειδή «για το εμπόριο ο πόλεμος έχει πολλά πλεονεκτήματα ακόμα και μετά το τέλος του», με τις υψηλές γνωριμίες του πεθερού, εκβιάζοντας, πιέζοντας, λαδώνοντας, παζαρεύοντας, υπεξαιρώντας, εξαπατώντας και εκμεταλλευόμενος το πένθος των άλλων, θα αρπάξει την ευκαιρία να στήσει μια επιχείρηση δημιουργίας νεκροταφείων για τους νεκρούς που σαπίζουν στα πεδία των μαχών. Ο Πραντέλ ξέρει ότι ο Εντουάρ ζει φριχτά σακατεμένος εξαιτίας του, αλλά τον συμφέρει ο θάνατός του. Αλλά και ο Αλμπέρ με τον Εντουάρ θα στήσουν μια επιχείρηση που θα τη ζήλευε και ο Πραντέλ ακόμη.

Ο μύθος πλέκεται καλά. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ανατροπές και εκπλήξεις, δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα. Και όσο η υπόθεση εξελίσσεται, τόσο η αγωνία κορυφώνεται. Και όσο η δυσωδία, βεβήλωση και κακομεταχείριση των σαπισμένων πτωμάτων γίνεται πιο αποκρουστική, τόσο πιο πολύ αντανακλά την κοινωνική δυσωδία. Από την άλλη, όμως, η κοινή λογική, η πραγματική φιλία, η αφοσίωση, ο πληγωμένος και ταλαιπωρημένος λαός, αποτελούν μια μικρή σπίθα στη στάχτη. Η επιχείρηση του Εντουάρ και του Αλμπέρ θα αποτελέσει τον σπινθήρα για τις αποκαλύψεις. Η ύβρις θα τιμωρηθεί και η δικαιοσύνη θα αποδοθεί με πάρα πολλές απώλειες. Ο τίτλος Καλή αντάμωση εκεί ψηλά παραπέμπει σε μια μεταφυσική δικαίωση, αφήνει όμως κι ένα αίσθημα πικρής ανακούφισης, τουλάχιστον για τους πιο αδικημένους, τον παραμορφωμένο Εντουάρ και τον σεμνό Αλμπέρ. Η μετάφραση της Κορομηλά είναι εξαιρετική.

001-patakis-eshopΚαλή αντάμωση εκεί ψηλά
Πιερ Λεμέτρ
μετάφραση: Έφη Κορομηλά
Μίνωας
592 σελ.
Τιμή € 20,00


 

Τα σχόλια σας  

#1 Vasilis 30-01-2015 23:40
Φοβερό!!!
Παράθεση

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Ian Makgkouair: «Σκοτεινός αρκτικός»

«Θα τολμούσα να πω πως ο Θεός δεν περνάει πολύ χρόνο εδώ πάνω, στον Αρκτικό […] Κατά πάσα πιθανότητα δεν του αρέσει η παγωνιά». Η ιστορία του Σκοτεινού αρκτικού είναι σκληρή και ανελέητη, δυνατή σαν γροθιά και βαθιά...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER