A+ A A-

ΕΛΣΑ ΚΟΡΝΕΤΗ: ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΗΤΤΑΣ κριτική του Ζαχαρία Κατσακού

ΕΛΣΑ ΚΟΡΝΕΤΗ: ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΗΤΤΑΣ κριτική του Ζαχαρία Κατσακού
Το βιβλίο της Έλσας Κορνέτη Ημερολόγιο φιλοσοφικής ήττας μπορεί να οδηγήσει σε ερωτήματα όπως: ποιος κόσμος είναι αυτός που εκφράζεται μέσα από αυτό το βιβλίο ή ποιο είναι εκείνο το κομμάτι της συνείδησης που μας οδηγεί σε μια ματιά βαθύτερη, πιο ουσιαστική και ίσως πιο στοχαστική, για να προσπαθήσουμε να προσλάβουμε την αλήθεια αυτού του κόσμου; Ποιος είναι ο κόσμος εκείνος που πεθαίνει και ποιος είναι εκείνος που γεννιέται ή έστω αναδύεται; Μπορούμε να μιλήσουμε για έναν μελλοντικό κόσμο στον οποίο η ποίηση μπορεί να είναι κάτι άλλο ή η ποίηση μπορεί να είναι ο μελλοντικός κόσμος; Τελικώς, ποιο μέλλον οραματίζεται το Ημερολόγιο φιλοσοφικής ήττας;

Ζητούμενο και ιχνηλασία, ουτοπία και ευτοπία της Έλσας Κορνέτη η λέξη «ανατροπή». Η άλλη ματιά και η άλλη όψη ενός κοσμοειδώλου. Αν δεχθούμε ότι ο Δυτικός πολιτισμός έφτασε στην πλήρη απίσχνανσή του, σε ένα τελικό-τελευταίο στάδιο ζωής αφού αποδόμησε ό,τι τον δημιούργησε, τότε είναι δυνατόν να συναντήσουμε στο Ημερολόγιο φιλοσοφικής ήττας την έκπτωση της ιδεολογίας του Δυτικού πολιτισμού. Το Ημερολόγιο φιλοσοφικής ήττας μπορεί να είναι το «Ημερολόγιο της Δυτικής ήττας».

Η Έλσα Κορνέτη δεν κάνει φιλοσοφία. Κάνει λογοτεχνία. Επίσης, δεν δημιουργεί ιδέα. Ο λόγος της ακροβατεί με εξαιρετική ισορροπία ανάμεσα στη βαθύτερη εσωτερική αναζήτηση και ενατένιση, στον στοχασμό, στην ποίηση και την αλληλουχία ενός λόγου που έχει κυρίως ένα ιδιότυπο ένστικτο και λιγότερο λογική.

Η παραλληλία και αναλογία της «κραυγής» αυτού του πολιτισμού διατυπώνεται σε όλη την επιφάνεια και την έκταση του λόγου στο Ημερολόγιο φιλοσοφικής ήττας. Είναι μια κραυγή αιχμηρή και ειρωνική. Αναδύεται άλλοτε με τον πιο δραστικό τρόπο, σαν θραύσματα ακτινωτά και διάχυτα από τον διαρκώς παλλόμενο συριγμό μιας σφαίρας, η οποία εξακολουθεί να βάλλει στο κενό ή στο άπειρο, και άλλες φορές μέσα από ένα ξεκάθαρο ρεαλιστικό υπόβαθρο. Διαχέεται επίσης μέσα στην τραγικότητα που δημιουργεί ο ανθρώπινος μύθος, ενώ άλλες φορές εκφράζεται με πικρό χιούμορ. Είναι τελικώς η κραυγή αυτή μια ανάλυση εκείνων των πραγμάτων που συνιστούν τις ανθρώπινες ιδιότητες, είναι όμως ταυτοχρόνως και η εκπνοή των ανθρώπινων καταστάσεων. Η κραυγή αυτή εκφράζεται, τέλος, μέσα από μιαν επίφαση της ζωής προσπαθώντας να δομήσει και να διερευνήσει το όραμα του λόγου.

Αν ο κόσμος μεταλλάσσεται, τότε έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να φανταστεί κανείς το μελλοντικό του πρόσωπο. Αυτής της «μεταλλαγμένης ποίησης» το πρόσωπο θα κληθεί ο μελλοντικός «άνθρωπος-ποιητής» να ερμηνεύσει και να υπηρετήσει. Είναι ενδιαφέρον, επίσης, στο πλαίσιο της ανάγνωσης που υπαγορεύει το βιβλίο της Έλσας Κορνέτη να διερευνήσουμε και το είδος της τεχνικής-τεχνητής δημοκρατίας, στην οποία οδήγησε η σύγχρονη εποχή της τεχνικής διακυβέρνησης ενός κράτους. Τέλος, είναι αναγκαία η διερεύνηση και η προσπάθεια ερμηνείας της «φιλοσοφικής σταθεράς» –αν υπάρχει στην εποχή μας– γύρω από την οποία η ανθρώπινη συνείδηση ματαίωσε την ύπαρξή της.

Το Ημερολόγιο φιλοσοφικής ήττας αποτελεί ουσιαστικά μια αποφαντική κριτική στην «παρατήρηση» της ζωής και γενικότερα της ανθρώπινης περιπέτειας.

Οι 569 δοκιμές λόγου που εγγράφονται στο βιβλίο συνιστούν μιαν ευρύτατη ποικιλία θεματικών πυρήνων που λαμβάνονται από γενικότερες έννοιες, όπως «ύπαρξη», «συνείδηση», «φύση», «τέχνη», «πολιτική», «βιολογία», «τεχνολογία» κ.ά. Πρόκειται για μια πολυποίκιλη δηλαδή δοκιμή της συνείδησης, όπου ο στοχασμός και η ποίηση –συνυπάρχοντας αδιαίρετα– σπονδυλώνουν ένα διαφορετικού τύπου αίσθημα. Οι αφοριστικοί αυτοί διάλογοι-θραύσματα, κρυσταλλώματα λόγου, εμπεριέχουν ένστικτο και ύλη, πρόβλεψη και αταξία, πρόθεση, ειλικρίνεια, πράξη και χρόνο. Είναι δραστικά σύνολα-πυκνώματα ευαισθησίας και συγκινησιακών φορτίων μέσω των οποίων «νιώθει» κανείς τις αισθήσεις μιας αδιόρατης κίνησης και μιας ροής που πείθουν, όχι τόσο για την αλήθεια τους όσο για την ανατροπή της «καθηλωμένης ιδέας ως επαγωγής» ή, αλλιώς, της ιδέας που έχει καθηλωθεί πλέον από την ίδια της την ιστορική αδράνεια. Πείθουν λογοτεχνικά για την ανάγκη να ιδωθεί τελικώς διαφορετικά η ίδια η φύση του λόγου. Το Ημερολόγιο φιλοσοφικής ήττας δεν είναι παρά μια συναγωγή στιγμιοτύπων καίριων και καθολικών της ανθρώπινης συνειδητότητας, αλλά και ένα άνοιγμα ενός σύνθετου δοκιμιακού λόγου στο ζητούμενο νόημα και την «επαναμάγευση» της συγκίνησης.

Η Έλσα Κορνέτη δεν κάνει φιλοσοφία. Κάνει λογοτεχνία. Επίσης, δεν δημιουργεί ιδέα. Ο λόγος της ακροβατεί με εξαιρετική ισορροπία ανάμεσα στη βαθύτερη εσωτερική αναζήτηση και ενατένιση, στον στοχασμό, στην ποίηση και την αλληλουχία ενός λόγου που έχει κυρίως ένα ιδιότυπο ένστικτο και λιγότερο λογική. Για τον λόγο αυτό έχουμε να κάνουμε με ένα μείγμα ποικίλων όψεων ποιητικής έκφρασης που συντείνει σε μιαν εξαιρετικής ποιότητας συγκίνηση.

Στόχος επίσης της Κορνέτη ο στοχασμός μέσω των αισθήσεων της γλώσσας ή της γλωσσικής ύλης. Ο στοχασμός εκφράζει, θα έλεγα, από την ίδια του τη φύση μια ποιητική ενότητα, μια μελωδία/συγχορδία ποιητικών οντοτήτων, εκφράζει την κίνηση της ζωής και του κόσμου. Ο στοχασμός με άλλα λόγια δεν είναι παρά η προβολή του μελλοντικού, του οράματος, της γλώσσας τελικώς που μέσω αυτής θα διατυπωθεί κάθε μελλοντική ποίηση ή η κάθε μελλοντική συγκίνηση, για να ακολουθήσω τη λογική που λανθάνει στον υπότιτλο του βιβλίου.

Η πληροφορία, ακριβέστερα η πάσης φύσεως πληροφορία, καταργεί την έννοια και την αίσθηση του χρόνου. Τελικώς, εξαιτίας του χρόνου η πληροφορία μοιάζει κενή. Η ταχύτητα διακίνησής της είναι χρονικά μη αφομοιώσιμη. Καταναλώνεται και αυτή όπως καταναλώνεται ή αναλίσκεται ή εξαντλείται στο δευτερόλεπτο. Σε μελλοντικούς χρόνους θα εξαντλείται εν τη γενέσει της. Μια άλλη πληροφορία αίφνης καταργεί την προηγούμενη. Ερμηνεύοντας, λοιπόν, κατ' αντίθετη αναλογία: να λειτουργούν άραγε και με αυτόν τον τρόπο των μηδενικών αποστάσεων οι αφοριστικές αυτές ψηφίδες ζωής της Έλσας Κορνέτη;

Η κινητική αυτή χρονική συστολή, η ηρακλείτεια ρευστότητά της, γίνεται τόσο επικίνδυνη για την ανθρώπινη φύση, ώστε αυτή να μην μπορεί να αντιληφθεί τη θνητότητά της. Ζούμε την εποχή της υπερσυνείδησης της πληροφορίας. Μέσω αυτής, αν μπορώ να προσλάβω τη δοκιμιακή στρατηγική της Κορνέτη, ο ποιητικός άνθρωπος δεν είναι πλέον άνθρωπος και ο άνθρωπος δεν είναι πλέον ποιητής. Η πληροφορία οδήγησε και στην αποσπασματικότητα της ανθρώπινης συνείδησης. Τα πάντα γύρω μας είναι πλέον προβολές της πληροφορίας, ενώ ο φυσικός χώρος έγινε εικονικός χώρος. Η μελλοντική ποίηση, η κάθε μελλοντική ποίηση ποιαν τελικώς μελλοντική εικονική πραγματικότητα θα εκφράσει;

Τι άλλο αναδεικνύεται μέσα από το Ημερολόγιο φιλοσοφικής ήττας; Μα η ίδια «η ταχύτητα του μηδενός», όπως θα την ονόμαζα, είναι η ταχύτητα του μηδενός τελικώς εκείνη που δεν αφήνει τη συγκίνηση, άρα τη συγκίνηση της τέχνης να εκφράσει ό,τι δυνητικά αυτή μπορεί.

Όλα αυτά δεν είναι παρά μια θέαση ελάχιστων ιδεών-πραγμάτων από κείνα που θα μπορούσαν να διατυπωθούν ακόμη. Άλλωστε, μπροστά στη συγκίνηση της λογοτεχνίας κάθε προσπάθειά μας να εκλογικεύσουμε ή να ερμηνεύσουμε θα είναι πάντα μια προσπάθεια ελλειπτική ή ατελής. Η απόλαυση της λογοτεχνίας είναι μια δυνητική συνθήκη με τις πιο ζωντανές μας μνήμες. Αν μπορούμε να τις μεγεθύνουμε με έναν φακό, τότε σίγουρα διαπιστώνουμε την άπειρη εμμονή τους να μας προκαλούν «εφιάλτες ποιητές». Το ίδιο ακριβώς και με το βιβλίο της Έλσας Κορνέτη, ένα βιβλίο όπου η ανάμνηση κάθε μελλοντικής ποίησης δεν είναι παρά μια μετέωρη αίσθηση της τραγικότητάς μας η –ακριβέστερα– της μελλοντικής τραγικότητάς μας.

1-patakis-linkΗμερολόγιο φιλοσοφικής ήττας
Σκέψεις και αφορισμοί για κάθε μελλοντική ποίηση
Έλσα Κορνέτη
Κουκούτσι
136 σελ.
Τιμή € 14,00

 

Διαβάστε επίσης
ΠΟΙΗΣΗ
Κυριάκος Χαρίτος: «Το Επί ματαίω» κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Πρόκειται για την πρώτη και καθ’ όλα αξιόλογη ποιητική συλλογή του Κυριάκου Χαρίτου, γνωστού κυρίως από την ενασχόλησή του με την παιδική λογοτεχνία. Ω, Κύριε, χρονιά μου έδωσες κακή: Με αυτό τον...

ΠΟΙΗΣΗ
Ελένη Γκίκα: «Εν ύπνω» κριτική της Ελένης Χωρεάνθη

Η Ελένη Γκίκα ως δημοσιογράφος, ως συγγραφέας, πρωτίστως ως αισθαντική ποιήτρια και ως κριτικός λογοτεχνίας, είναι γνωστή και καταξιωμένη. Ωστόσο, με κάθε καινούργια της ποιητική συλλογή ανοίγει ένα...

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr