Μαρία Ανδρικοπούλου: «Μύθοι στο ρυθμό της μουσικής»
Μύθοι στο ρυθμό της μουσικής Μαρία Ανδρικοπούλου Εικονογράφηση: Νικόλας Ανδρικόπουλος Καλέντης

Μαρία Ανδρικοπούλου: «Μύθοι στο ρυθμό της μουσικής»

Στο εξαιρετικά κατατοπιστικό προλογικό σημείωμα γράφει, ανάμεσα στα άλλα, η συγγραφέας Μαρία Ανδρικοπούλου απευθυνόμενη στους νεαρούς –ίσως και μεγαλύτερους– αναγνώστες: «Ίσως αναρωτιέστε τι καινούργιο έχει να μας πει ένα ακόμη βιβλίο με ιστορίες από την ελληνική μυθολογία. Αυτό, λοιπόν, που κρατάτε στα χέρια σας, έχει συγκεντρωμένους αρχαίους μύθους –άλλους λιγότερο και άλλους περισσότερο γνωστούς– που μιλούν ο καθένας με τον τρόπο του για το ίδιο πράγμα, τη μουσική. Διάλεξα δέκα ανάμεσα σε πολλούς άλλους γιατί αυτοί μου φάνηκαν οι ομορφότεροι, οι πιο κατάλληλοι για παιδιά, αλλά και γιατί έχουν να μας μάθουν κάτι γύρω από την ιστορία της...».

Ενδιαφέρων πρόλογος – ας μην τον προσπεράσει ο αναγνώστης, εδώ συμπυκνώνεται η ουσία του καλού αυτού βιβλίου. Λ.χ., μιλά για τα πρώτα μουσικά όργανα, την επινόηση και την κατασκευή τους, για τη μουσική παιδεία των νέων στην αρχαιότητα· για τους μουσικούς διαγωνισμούς, για την επίδραση της μουσικής στον άνθρωπο... Γενικώς στον πρόλογό της η συγγραφέας προετοιμάζει το παιδί για το ταξίδι που θα κάνουν μαζί, και προσωπικώς άρεσε και στη γράφουσα η ωραία αυτή πλεύση πίσω σε χρόνους πανάρχαιους, σε τόπους μυθικούς της πατρίδας μας, όπου όλα θαρρείς και άλλαζαν αλλά ουσιαστικώς ήταν τα ίδια.

Μα ας ξεκινήσουμε με τον Ερμή, που τον συναντάμε μικρό σκανταλιάρικο αγοράκι, πανέξυπνο και χαριτωμένο. Γιος της νύμφης Μαίας και του Δία. Φοβούμενη την εκδίκηση της Ήρας, η Μαία γέννησε το παιδί της κάπου στην Κυλλήνη, σ’ ένα σπήλαιο. Όμως ο μικρούλης –πόσο όμορφα τον ζωγράφισε ο Νικόλας Ανδρικόπουλος, το προσωπάκι του λάμπει από εξυπνάδα και χάρη– ο Ερμής, που εκτός από πονηριά και εξυπνάδα διέθετε και θεϊκές δυνάμεις, έφυγε κρυφά από τη μάνα του μια νύχτα, και με τον τρόπο του τον μαγικό έφτασε διαμιάς στην Πιερία. Εκεί είχε μεγάλο βιός ο αδελφός του, ο φωτεινός και μάντης θεός Απόλλωνας. Ακόμη και ένα κοπάδι βόδια διατηρούσε. Και να, που για να διασκεδάσει ο ίδιος αλλά και για να ταράξει τον αδελφό του, ο Ερμής έκλεψε ολόκληρο το κοπάδι· μάλιστα, για να χαθούν τα ίχνη του έσερνε ανάποδα το κοπάδι και, φροντίζοντας να μην αφήσει ούτε αποτύπωμα δικό του, έφερε τα κλεμμένα βόδια μέχρι μια μακρινή σπηλιά και εκεί τα έκρυψε.

Tο εγχείρημα της συγγραφέως να αποφασίσει να προβάλει, ανασταίνοντάς τους, αρχαίους μυθικούς θεούς και ήρωες οι οποίοι προσδιόρισαν τη γέννηση και την πορεία της μουσικής της αρχαίας πατρίδας μας, σε έναν τόμο ευεργετικό για τη γνώση και τη φωτεινή και απεριόριστη φαντασία των παιδιών μας, είναι παραπάνω από καλόδεχτο.

Έπειτα, χαρούμενος και υπερήφανος για το κατόρθωμά του, έσφαξε δυο από τα ζώα και τα καταβρόχθισε· φρόντισε, δε, να κρεμάσει τα δέρματά τους και να τακτοποιήσει στην άκρη τα έντερά τους. Μετά, κι ενώ, ατιθάσευτος πάντα, ξαγρυπνούσε, για να μην μένει άπραγος, άρχισε να εξετάζει το καβούκι μιας χελώνας πεθαμένης από καιρό. Και αυτό ήταν: το αναποδογύρισε, το άδειασε, το καθάρισε και το έστρωσε μ’ ένα κομμάτι δέρμα βοδιού. Στη συνέχεια έπιασε μερικά από τα έντερα και τα τέντωσε επάνω στο όστρακο της χελώνας, διάλεξε από χάμω ένα ξυλαράκι ή ένα κόκαλο από το τσιμπούσι του –δεν γνωρίζουμε τι από τα δυο– και άρχισε να χαϊδεύει με αυτό τα τεντωμένα έντερα· δεν άργησαν να ακουστούν κάποιοι δειλοί ήχοι. Ο μικρός Ερμής, δίχως καν να το καταλάβει, στάθηκε ο εμπνευστής και κατασκευαστής ενός από τα πιο αγαπημένα όργανα των θεών και των ανθρώπων, της λύρας!

Τώρα ας μην αναφερθούμε στον Απόλλωνα ο οποίος έψαχνε έξαλλος το κοπάδι του έως ότου συνάντησε τυχαία έναν βοσκό που του μίλησε για ένα παράξενο παιδί που οδηγούσε ένα κοπάδι και το πήγαινε ανάποδα...

Αλλά ο μύθος δεν τελειώνει εδώ. Η συνέχεια είναι πολύ ενδιαφέρουσα μέχρι να μάθει ο αναγνώστης γιατί ο Απόλλωνας, ο οποίος είχε πολλές προσωνυμίες, τόσες όσα και τα χαρίσματα και οι δυνάμεις του, ονομάστηκε και θεός της μουσικής και Μουσηγέτης. Και γιατί, ακόμη, στον Ερμή ανατέθηκε από τον θεό και πατέρα του Δία να γίνει κήρυκας των θεών και αγγελιαφόρος του ενώ σάρωνε τη Γη με ταχύτητα εκπληκτική έχοντας πάντα μαζί του το κηρύκειον – λεπτή ράβδο από ξύλο δάφνης ή ελιάς γύρω από την οποία είναι πλεγμένα δυο φίδια που τα κεφάλια τους στην κορυφή συναντιούνται αντικριστά και μπλέκονται σχηματίζοντας κύκλο. Αυτό το ραβδί ήταν το σύμβολό του και ποτέ δεν το αποχωρίστηκε αλλά ούτε και απαρνήθηκε τα φτερωτά σανδάλια χάρη στα οποία προλάβαινε τα πάντα...

«Η λύρα», γράφει σαν επιμύθιο η Μαρία Ανδρικοπούλου, «ήταν το πιο σημαντικό και το πιο συνηθισμένο έγχορδο όργανο κατά την αρχαιότητα. Η αρχαϊκή λύρα ονομαζόταν χέλυς. Μήπως αυτή η λέξη σου θυμίζει κάτι; Θα σε βοηθήσω. Αν το καλοσκεφτείς, θα διαπιστώσεις πως μοιάζει με τη σημερινή λέξη χελώνα που τότε σήμαινε και το ζώο αλλά και το μουσικό όργανο που είχε κατασκευαστεί από το όστρακο μιας χελώνας, όπως μας έμαθε και ο μύθος του ζαβολιάρη Ερμή».

Ένας από τους επόμενους μύθους έχει να κάνει με τον Πάνα τον τραγοπόδαρο, γιο του θεού Ερμή, που περιφερόταν στις ερημιές και στα απόκρημνα βράχια σαν το αγριοκάτσικο, εξού και θεωρήθηκε προστάτης της φύσης και των βοσκών. Ερωτεύτηκε όμως, πλην με έρωτα ανέλπιδο, μια νύμφη πανέμορφη, μα η λατρεμένη του, Σύριγγα το όνομά της, έπεσε στα νερά του Λάδωνα για να απαλλαγεί από τον επίμονο και καθόλου ωραίο θαυμαστή. Και η Σύριγγα ευθύς μεταμορφώθηκε σε καλαμιά. Της οποίας τα κομματάκια πήρε κλαίγοντας ο ερωτευμένος Πάνας, τα ένωσε και τα έκανε φλογέρα· άκουγε τους θλιμμένους ήχους της νύμφης που έβγαιναν από τις οπές των καλαμιών και φυσώντας ανάμεσά τους απόλαυσε τη γλυκιά μελωδία που αισθανόταν ότι του έστελνε η ολόγλυκη, χαμένη κόρη. Στην πραγματικότητα στα χέρια του τώρα κρατούσε μια πολυκάλαμη φλογέρα. Στα βουνά, στις όχθες, στα λαγκάδια που τριγυρνούσε, παρηγορούνταν παίζοντας τη φλογέρα που της είχε δώσει το όνομα της αγαπημένης του: Σύριγγα. Έκτοτε η φλογέρα έγινε η γλυκόηχη συντροφιά στη μοναξιά των βοσκών.

Η Μαρία Ανδρικοπούλου γράφει έπειτα για τους μουσικούς αγώνες, για τον αυλητή Μαρσύα από τη Φρυγία, για το πάθημα του Μίδα καθώς τόλμησε να αντιταχθεί στον Απόλλωνα σε διαγωνισμό μουσικής, για τον μάγο μουσικό Ορφέα, γιο του Απόλλωνα και της Καλλιόπης, που με τη μουσική του έκανε τα θεριά να μερεύουν, τα ψάρια να αναπηδούν και τα πουλιά να τρελαίνονται από ευτυχία. Και που όταν σήμανε το τέλος της ζωής του, μες στη θλίψη της απώλειας, τα πιο γλυκόλαλα αηδόνια συγκεντρώνονταν στον τόπο της ταφής του γεμίζοντας τον αέρα με τους ασημένιους και ανήκουστους κελαηδισμούς τους.

Φυσικά δεν σήμανε εδώ το τέλος του όμορφου και πλούσιου σε νοήματα και γλώσσα, μύθους, φαντασία και ιστορία βιβλίου. Μένουν και περιμένουν κι άλλοι ώστε να τους ανακαλύψει ο αναγνώστης και να κατανοήσει· και να ευφρανθεί. Ανάμεσα, να το τονίσω αυτό, στα ωραία του βιβλίου, είναι οι χαριέστατες ζωγραφιές του Νικόλα Ανδρικόπουλου.

Θεωρώ, εντέλει, ότι το εγχείρημα της συγγραφέως να αποφασίσει να προβάλει, ανασταίνοντάς τους, αρχαίους μυθικούς θεούς και ήρωες οι οποίοι προσδιόρισαν τη γέννηση και την πορεία της μουσικής της αρχαίας πατρίδας μας, σε έναν τόμο ευεργετικό για τη γνώση και τη φωτεινή και απεριόριστη φαντασία των παιδιών μας, είναι παραπάνω από καλόδεχτο.

Εξάλλου, στην αρχαία Ελλάδα, μαθαίνουμε από την αρχαία γραμματεία, η μουσική είχε εξυψωθεί στο επίπεδο μιας ελεύθερης τέχνης, ανεξάρτητης από την ποίηση, αν και μερικές φορές συνυπάρχει με αυτήν, ενώ βασικά στοιχεία της, όπως ο ρυθμός, υπαγορεύονται από το στίχο· ωστόσο το βασικότερο είναι ότι η μουσική αποτελούσε αναγκαία εμπειρία για τη διαπαιδαγώγηση των νέων. Ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης και άλλοι φιλόσοφοι εμβάθυναν στην αισθητική και ψυχολογία της μουσικής και διατύπωσαν τη θεωρία του ήθους ή ηθική θεωρία της μουσικής και την επίδρασή της στη συναισθηματική και ψυχική σφαίρα του ανθρώπου.

Πέρα όμως από τη μυθολογία, η μουσική της αρχαίας Ελλάδας περιβάλλεται παντού με ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι αποτελεί το βασικό συστατικό στοιχείο ενός πολιτισμού ο οποίος επηρέασε άμεσα την αισθητική και τη φιλοσοφία των μεταγενέστερων εξελίξεων της μουσικής στην Ευρώπη. Δυστυχώς από την αρχαία ελληνική μουσική διασώθηκαν ελάχιστα γραπτά αποσπάσματα, ενώ είναι σχεδόν ανύπαρκτες οι γνώσεις μας για τον τρόπο με τον οποίο παιζόταν.

Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου παρατίθεται μια σειρά από ενδιαφέρουσες δραστηριότητες σχετικές με τους μύθους και τις ιστορίες: ακροστιχίδες, ιδέες για κατασκευές, κ.ά.

Μύθοι στο ρυθμό της μουσικής
Μαρία Ανδρικοπούλου
Εικονογράφηση: Νικόλας Ανδρικόπουλος
Καλέντης
48 σελ.
ISBN 978-960-594-014-0
Τιμή: €14,00
001 patakis eshop


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΠΑΙΔΙΚΑ
R. J. Palacio: «Είσαι ένα θαύμα»

Η Ρ. Τζ. Παλάσιο έγραψε το παιδικό μυθιστόρημα Θαύμα (κυκλοφόρησε το 2012) ύστερα από ένα τυχαίο περιστατικό με το παιδί της: ο μικρός πρόσεξε ένα κορίτσι που είχε μια εκ γενετής παραμόρφωση στο πρόσωπο, κι εκείνη, από...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΠΑΙΔΙΚΑ
Jo Ellen Bogart: «Ο άσπρος γάτος και ο καλόγερος»

Το «Πανγκούρ Μπαν» («Pangur Bán»), το ποίημα πάνω στο οποίο βασίζεται η διασκευή της Τζο Έλεν Μπόγκαρτ με τον τίτλο Ο άσπρος γάτος και ο καλόγερος, γράφτηκε γύρω στον 9ο αιώνα από έναν μοναχό που ζούσε στην...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας και μάθετε πρώτοι τα τελευταία νέα για το βιβλίο και για τις τέχνες.

 

Το email σας: