Σπυρίδων Σφέτας: «Η ατυχής εξέγερση της Δράμας»

Σπυρίδων Σφέτας: «Η ατυχής εξέγερση της Δράμας»

Η εξέγερση της Δράμας μαζί με αυτή των Γιουγκοσλάβων ανταρτών που όχι τυχαία εξερράγησαν την εποχή που ξεκινούσε η μεγάλη εκστρατεία του Χίτλερ εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, αποτέλεσαν τις πρώτες αντιστασιακές εκδηλώσεις σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη και κατεστάλησαν με τη χρήση ακραίας βίας και φοβερών μαζικών εκτελέσεων. Η εξέγερση είχε τον χαρακτήρα των ένοπλων αντάρτικων χτυπημάτων, ξεκίνησε στις 28 Σεπτεμβρίου του 1941, ημέρα μνήμης του Παϊσίου του Χιλανδαρινού, του δημιουργού της Σλαβοβουλγαρικής ιστορίας (1762) που ήταν η βάση της βουλγαρικής εθνικής αφύπνισης. Είχε τοπικό χαρακτήρα και δεν αιφνιδίασε τις αρχές κατοχής, όπως φαίνεται καθαρά στα κρατικά έγγραφα που μετέφρασε και μελέτησε ο Σπυρίδων Σφέτας, έμπειρος μελετητής της βαλκανικής ιστορίας. Οι Βούλγαροι είχαν σαφή εικόνα των κινήσεων των ανταρτών και κατέστειλαν γρήγορα το κίνημα με τρόπο αιματηρό και βίαιο μέσω της χρήσης εγκληματικών μεθόδων όπως βιασμοί, δολοφονίες αμάχων, λεηλασίες, εμπρησμούς, ενώ το γεγονός αποτέλεσε την αφορμή για τη βουλγαρική κυβέρνηση να διαβάλει τους Έλληνες στις γερμανικές αρχές ώστε να επεκτείνει την πολιτική των εποικισμών. Από την άλλη μεριά, τα γεγονότα της Δράμας αποτέλεσαν μια τρανταχτή απόδειξη ότι το τοπικό στοιχείο δεν επιθυμούσε επ’ ουδενί τρόπω την παρουσία των βορείων γειτόνων στην περιοχή τους, επειδή, εκτός των άλλων, είχαν επιδείξει πολλές φορές στο παρελθόν τον βάρβαρο χαρακτήρα τους.

Η παρουσίαση των γεγονότων μέσα από επίσημα ντοκουμέντα και αφηγήσεις των πρωταγωνιστών, που έχουν ακόμα ζωντανές τις αναμνήσεις των συμβάντων, δίνουν μια γλαφυρή εικόνα της κατάστασης που επικρατούσε εκείνη τη δραματική εποχή, όταν το ελληνικό στοιχείο ασύντακτα και υπό τυχοδιωκτική καθοδήγηση εκδήλωσε τα πατριωτικά του αισθήματα και υπέστη σκληρό χτύπημα.

Ο συγγραφέας, καθηγητής του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, εξετάζει σε αυτή τη μελέτη του την εξέλιξη της εξέγερσης όπως παρουσιάζεται σε βουλγαρικές πηγές, έγγραφα εμπιστευτικά της υψηλότερης βαθμίδας, τα οποία αφορούσαν μέχρι και τον Βούλγαρο πρωθυπουργό και που ο συγγραφέας αναζήτησε στα κρατικά αρχεία. Η παρουσίαση των γεγονότων μέσα από επίσημα ντοκουμέντα και αφηγήσεις των πρωταγωνιστών, που έχουν ακόμα ζωντανές τις αναμνήσεις των συμβάντων, δίνουν μια γλαφυρή εικόνα της κατάστασης που επικρατούσε εκείνη τη δραματική εποχή, όταν το ελληνικό στοιχείο ασύντακτα και υπό τυχοδιωκτική καθοδήγηση εκδήλωσε τα πατριωτικά του αισθήματα και υπέστη σκληρό χτύπημα. Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο που προκύπτει από την παρουσίαση των κρατικών εγγράφων της γειτονικής χώρας είναι η ευκολία με την οποία κάθε φορά η βουλγαρική ηγεσία προσαρμοζόταν στις επιταγές των καιρών. Έτσι, ενώ στην αρχή παρουσιάζεται ως αιτία των ταραχών η «αγγλομπολσεβικική προπαγάνδα», μετά την κατάρρευση της Γερμανίας η νέα κομουνιστική κυβέρνηση που πήρε την εξουσία έσπευσε να αποτινάξει κάθε ευθύνη για όσα είχαν συμβεί κατηγορώντας το προηγούμενο καθεστώς ως «χωροφύλακα των Βαλκανίων εναντίον του ελληνικού και του γιουγκοσλαβικού λαού που είχαν επαναστατήσει ενθαρρυμένοι από τον ηρωικό αγώνα του σοβιετικού στρατού», ενώ οι μαρτυρίες των ατόμων που συμμετείχαν στις διώξεις και τις σφαγές και πέρασαν από δίκη όταν άλλαξαν οι συσχετισμοί δείχνουν μια προσπάθεια των πρωταγωνιστών να μειώσουν τη σημασία των βιαιοτήτων που έλαβαν χώρα και να ωραιοποιήσουν τα αιματηρά γεγονότα που ακολούθησαν τη βουλγαρική εισβολή.

Το σχέδιο των Βουλγάρων ήταν πάντα η έξοδός τους προς τη θάλασσα του Αιγαίου, και σ’ αυτή την κατεύθυνση αξιοποίησαν τη δυνατότητα που τους έδωσε ο γερμανικός παράγοντας με τον οποίον συμμάχησαν αδίστακτα ζυγίζοντας ψυχρά τα συμφέροντά τους. Στη συνέχεια, επιδόθηκαν στη γνωστή τακτική των διώξεων, του αφελληνισμού και της τρομοκρατίας με στόχο την αλλοίωση της πληθυσμιακής σύνθεσης της ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης, γεγονός που θα τους επέτρεπε να διεκδικήσουν αυτές τις περιοχές σε μόνιμη βάση εκδιώκοντας τους Έλληνες δυτικά του ποταμού Στρυμόνα, προς τις γερμανοκρατούμενες περιοχές. Ο ελληνικός πληθυσμός της Δράμας, που είχε πυκνώσει εντυπωσιακά με την έλευση των προσφύγων, αντέδρασε από την πρώτη στιγμή στις προσπάθειες αφελληνισμού των Βουλγάρων εισβολέων, ενώ οι κομουνιστικές οργανώσεις, που ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένες στην περιοχή εξαιτίας των μεγάλων καπνεργοστασίων που λειτουργούσαν εκεί, ανέλαβαν τα ηνία των αντιστασιακών κινήσεων.

H εξέγερση της Δράμας, η πρώτη μαζική αντιστασιακή ενέργεια στη χώρα, αν και αποτέλεσε μια πληγή νωπή ακόμα στη μνήμη των κατοίκων, είναι μια ψηφίδα πολύτιμη στο μωσαϊκό της ιστορίας αυτού του λαού, που στο πέρασμα των αιώνων έπρεπε κάθε φορά να παλέψει για το δικαίωμα της ανεξαρτησίας του.

Η σύγχρονη ιστοριογραφία έχει μελετήσει αρκετά διεξοδικά τα γεγονότα της Δράμας και με αυτή την εργασία του Σπυρίδωνα Σφέτα φωτίζεται άλλη μία πλευρά όσων διαδραματίστηκαν εκείνη τη σκοτεινή εποχή. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των πρωταγωνιστών, το κίνημα ανταποκρινόταν στις προσδοκίες των κατοίκων, ντόπιων και προσφύγων, και θα μπορούσε να έχει καλύτερη τύχη, ενώ η θεωρία της προβοκάτσιας και της σκόπιμης πρόκλησης από μεριάς των Βουλγάρων δεν φαίνεται να έχει ισχυρή βάση, σύμφωνα με τις πηγές που παρατίθενται. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η εξέγερση της Δράμας, η πρώτη μαζική αντιστασιακή ενέργεια στη χώρα, αν και αποτέλεσε μια πληγή νωπή ακόμα στη μνήμη των κατοίκων, είναι μια ψηφίδα πολύτιμη στο μωσαϊκό της ιστορίας αυτού του λαού, που στο πέρασμα των αιώνων έπρεπε κάθε φορά να παλέψει για το δικαίωμα της ανεξαρτησίας του.

 

Η ατυχής εξέγερση της Δράμας
1941 – Κατά τα Βουλγαρικά στρατιωτικά αρχεία
Σπυρίδων Σφέτας
Εκδόσεις Κυριακίδη
256 σελ.
ISBN 978-960-599-075-6
Τιμή: €22,50
001 patakis eshop


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Θανάσης Aγάθος: «Ο Νίκος Καζαντζάκης στον κινηματογράφο»

Ο Νίκος Καζαντζάκης είναι ο πιο μεταφρασμένος Έλληνας λογοτέχνης και ο πιο γνωστός στον κόσμο με μόνο αντίπαλο δέος τον Όμηρο και, ίσως, και τον Αριστοτέλη Ωνάση. Το βιβλίο με τον τίτλο Ο Νίκος...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Κώστας Βεργόπουλος: «Η νέα παγκόσμια αναταραχή»

Συνεπής στις αξίες και τις αρχές του, υπέρμαχος των ιδεών της αριστεράς μέχρι το τέλος του βίου του, ο καθηγητής Κώστας Βεργόπουλος έφυγε πρόσφατα σε ηλικία 75 ετών κι αυτό είναι το τελευταίο βιβλίο του·...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας και μάθετε πρώτοι τα τελευταία νέα για το βιβλίο και για τις τέχνες.

 

Το email σας: