Massimo Peri: «Η Φεγγαροντυμένη του Σολωμού»
Massimo Peri: «Η Φεγγαροντυμένη του Σολωμού»

Massimo Peri: «Η Φεγγαροντυμένη του Σολωμού»

Η Μαγεία που ασκεί ο Διονύσιος Σολωμός στις γενιές που τον διαδέχτηκαν, γενιές μελετητών πρωτίστως και αναγνωστών δευτερευόντως, εξακολουθεί. Στο ερώτημα που θέτει από τον «Πρόλογο» ο συγγραφέας-μελετητής Μάσιμο Πέρι, «γιατί αυτός ο ποιητής ασκεί τέτοια ακαταμάχητη έλξη και σχεδόν υπνωτίζει έναν ολόκληρο λαό;» η απάντηση θα έρθει, αν έρθει, αφού ο συγγραφέας κοιτάξει «πέρα από το φράχτη» και μπει «σε ξένα χωράφια». Και τα χωράφια είναι πολλά: γλωσσολογία, κοινωνιολογία, ανθρωπολογία, θεωρία της τέχνης, ιστορία των ιδεών και ιδεολογιών. Αλλά κοίταξε και στο χωράφι της ψυχολογίας, την οποία θεωρεί «αλλεργική» στη φιλολογία, την οποία όμως δεν μπορεί να βάλει στην άκρη.

Στα καταπιστεύματά του και τα ακόλουθα αξιώματα: τα αυτόγραφα του Σολωμού συγκροτούν ένα μνημείο του συλλογικού ασυνειδήτου. Η ψυχολογική προσέγγιση ενός έργου απαιτεί ένα κείμενο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχουν άπειρες μεταβολές και αλλαγές στα ελληνικά και ιταλικά κείμενα του Σολωμού που συσκοτίζουν την έρευνα.

Το κείμενο του Σολωμού είναι «ένα χάος», όπου «οι αυτόγραφες παραλλαγές δομούνται και αποδομούνται ταυτόχρονα, έλκονται και απωθούνται από και προς όλες τις κατευθύνσεις».

Ο λόγος για τον Κρητικό και την έκδοση του Πολυλά που έχει «απλουστευτικό και απολιθωμένο χαρακτήρα», ωστόσο είναι η μόνη οδός που έχουμε για να βαδίσουμε (και τηρουμένων των αναλογιών και λαμβανομένων υπόψη των δυσκολιών να αναγνωρίσουμε τον άθλο του). Το αυτόγραφο του Σολωμού βρίσκεται στο βάθος του σκηνικού και αντιστέκεται σθεναρά σε όποιες αναλύσεις και συνθέσεις. Αποτελεί ένα «διαφεύγον αντικείμενο». Η άποψη του Πολίτη είναι, στα 1954, να διαλύσουμε τη σύνθεση του Πολυλά και «με τον καιρό» να συνθέσουμε «ίσως μια καινούρια σύνθεση». Όμως ο Πέρι λέει πως το δικό μας το παρόν είναι το μέλλον του Πολίτη και, ενώ μπορούμε να κόψουμε και να ράψουμε καλύτερα από τον Πολυλά, ενδεχομένως, αυτές οι νέες συνθέσεις θα παραμένουν «ανεπαρκείς». Και αυτή είναι η πραγματικότητα.

Το κείμενο του Σολωμού είναι «ένα χάος», όπου «οι αυτόγραφες παραλλαγές δομούνται και αποδομούνται ταυτόχρονα, έλκονται και απωθούνται από και προς όλες τις κατευθύνσεις».

Η παρούσα διεπιστημονική έρευνα απαιτεί κατ’ ανάγκην τη συνεργασία της φιλολογίας και ψυχολογίας, έστω και αν τα εργαλεία τους είναι διαφορετικά «και μάλιστα αντιμαχόμενα».

«Ο Κρητικός αρχίζει να μας λέει κάτι ακριβώς εκεί που οι φιλόλογοι αδυνατούν να βάλουν τάξη και οι ψυχίατροι δεν ξέρουν τι να κάνουν για να μας θεραπεύσουν».

Ο Πέρι μας ειδοποιεί ότι έγραψε το βιβλίο του στα Ιταλικά αλλά φυσικά δεν είχε αποδέκτη, οπότε, επειδή ένιωσε σαν τον καβαφικό ηγεμόνα που κρατούσε κουβέντες στοιβαγμένες μέσα του, αποφάσισε να το μεταφέρει στα Ελληνικά. Ενδιαφέρουσα η παράγραφος των ευχαριστιών σε πλήθος ειδικών μελετητών που αποδεικνύει το «χάος» γύρω από το σολωμικό έργο. Τα τελευταία χρόνια, δύο είναι οι μέθοδοι έκδοσης του Σολωμού. Η «συνθετική» και η «αναλυτική», απουσιάζει η «γενετική». Στη δική του ανάλυση, την οποία χαρακτηρίζει «ερασιτεχνική», θα επικεντρωθεί στον «αποσπασματικό χαρακτήρα», στις «παραλλαγές» και στη «διγλωσσία».

Και ο πρώτος κόμπος βρίσκεται στα «αποσπάσματα» και τις «παραλλαγές». Ο μελετητής παραθέτει όλες τις ένθεν και ένθεν απόψεις επί του θέματος, είναι, δεν είναι αποσπάσματα (πάντως, στο Ι΄ Διεθνές Πανιόνιο Συνέδριο [Μάιος 2014, στην Κέρκυρα], ακούστηκε πως το θέμα της αποσπασματικότητας δεν ισχύει πλέον, ωστόσο στο βιβλίο του Πέρι το θέμα επανέρχεται και μοιάζει να είναι άλυτο). Ο Καψωμένος ερμηνεύει τη μέθοδο του Πολυλά, λέγοντας ότι ο Πολυλάς «συμπληρώνει το κείμενο μιας επεξεργασίας με κείμενο άλλων επεξεργασιών». Επίσης προσδιορίζει τα σολωμικά έργα ως «αποσπάσματα» διότι «η αποσπασματικότητα δεν μπορεί ν’ αποτελεί αισθητικό ιδεώδες, αλλά ‘‘μειονέκτημα’’». Ο Βελουδής υποστηρίζει άλλα και άλλοι ο καθείς και η γνώμη του.

Στο θέμα της Διγλωσσίας, ο Πέρι αναγνωρίζει μια συμπεριφορά κοινή στους ιταλόφωνους, οι οποίοι χρησιμοποιούν τα Ελληνικά που έμαθαν στην ενήλικη ζωή τους και παραπέμπει στο νεανικό τετράδιο που κρατούσε ο Σολωμός και κατέγραφε τους όρους, εικάζοντας για το νόημά τους: «φρενίτης mi pare che sia delirio [φρενίτης μου φαίνεται πως είναι το παραλήρημα]». Το κεφάλαιο αναπτύσσεται διεξοδικά.

«Ο Κρητικός αρχίζει να μας λέει κάτι ακριβώς εκεί που οι φιλόλογοι αδυνατούν να βάλουν τάξη και οι ψυχίατροι δεν ξέρουν τι να κάνουν για να μας θεραπεύσουν».

Τώρα, όσον αφορά τον Κρητικό, το χειρόγραφο τετράδιο παραδόθηκε από την ποιητή στον αδελφό του Δημήτριο και εκείνος το εμπιστεύτηκε στον Πολυλά για την έκδοση των Ευρισκομένων του. Η μελέτη συνεχίζεται με όλα τα αφορώντα τη δομή, τις επεξεργασίες, τις εκδόσεις, που όλες, με ελάχιστες αποκλίσεις, στηρίζονται στον Πολυλά. Στην ενότητα, λοιπόν, «Πολυλάς 1859» καταχωρίζονται όλα τα στάδια της εργασίας του: τακτοποίησε τα αποσπάσματα με βάση λογικά, γλωσσικά, μετρικά και αισθητικά κριτήρια, απέκλεισε όσα ήταν σχεδιάσματα, βρήκε λύση για προβλήματα χρονολόγησης, ανέτρεξε στην προφορική παράδοση, αντιμετώπισε τα εμπόδια που του έβαλε ο αδελφός του ποιητή Δημήτριος, ο οποίος, μεταξύ άλλων, του απαγόρευε τη δημοσίευση της Γυναίκας της Ζάκυθος.

Η εργασία του Πολυλά, λέει ο Πέρι, είναι αναντικατάσταστη, edition princeps, επειδή ο Πολυλάς είχε προσωπική επαφή με τον ποιητή, χρησιμοποίησε πληροφορίες και προφορικές παραλλαγές, απρόσιτες στους άλλους μελετητές, και ως εκ τούτου είναι «ένα από τα πλέον υψηλά επιτεύγματα της φιλολογίας στην Ελλάδα του 19ου αιώνα».

Στη συνέχεια αναλύει μία μία τις άλλες εκδόσεις και τα σημεία των διαφοροποιήσεων. Αναλύει το «ρήγμα της αρχής». Εν ολίγοις και ο ίδιος ο Πέρι ακολουθεί τον Πολυλά, από το οποίο απομακρύνεται, όμως, όπου κρίνει σκόπιμο. Ακολουθεί το κείμενο «Ο Κρητικός» και οι «Σημειώσεις». Μετά η ενότητα «Η οπτική ενός ερασιτέχνη», όπου ο αναγνώστης θα δει όλες τις απόψεις που έχουν εκφραστεί για τη Φεγγαροντυμένη: Θεότητα, Αφροδίτη, Παρθένος, Παναγία, εξιδανικευμένη ομορφιά της Ζωής και της Φύσης, Ελλάδα, Πατρίδα, Ελευθερία, πλατωνική ιδέα, καντιανό ύψιστο. Όμως οι πολλές ερμηνείες σκορπίζουν την αλήθεια και την καταστρέφουν, λέει ο Μονταίνιος, τον οποίο επικαλείται ο Πέρι. Και ανάμεσα στα άλλα γοητευτικά που προσπαθούν να φωτίσουν αλλά συσκοτίζουν περισσότερο το θέμα, «γίνεται λόγος για κάτι που η κριτική σκέψη αδυνατεί να ορίσει, κάτι που δεν αφορά μόνο τον Σολωμό αλλά όλους μας και τον καθένα από εμάς ξεχωριστά». Και ιδού «ο άγνωστος χ που πρέπει να παραμείνει άγνωστος», όπως λέει ο συμπληρωματικός τίτλος του κυρίως τίτλου. Η περιπλάνηση στον κόσμο του κειμένου και των καταβολών του καταλήγει στη ρήση του Πέρι, για όποιον επιμένει να κοιτάζει μόνο το κείμενο: «είναι αδύνατον να μείνει ‘‘κλεισμένος’’ μέσα στο κείμενο, αφού το ίδιο το κείμενο του επιβάλλει να κοιτάξει αλλού».

Η εργασία του Πολυλά, λέει ο Πέρι, είναι αναντικατάσταστη, edition princeps, επειδή ο Πολυλάς είχε προσωπική επαφή με τον ποιητή, χρησιμοποίησε πληροφορίες και προφορικές παραλλαγές, απρόσιτες στους άλλους μελετητές, και ως εκ τούτου είναι «ένα από τα πλέον υψηλά επιτεύγματα της φιλολογίας στην Ελλάδα του 19ου αιώνα».

Η μελέτη εξελίσσεται με διευκρινίσεις πάνω στη θεωρία του Γιουνγκ, η οποία, χωρίς να είναι αλάθητη, μας παρέχει ένα λυσάρι. Η λεπτομερής ανάλυση, η διαρκής παραπομπή, ο επιμερισμός τού προς εξέταση υλικού, τελικώς, κάνουν την «οπτική ενός ερασιτέχνη» μια γοητευτική, συναρπαστική περιδιάβαση στο έργο του Σολωμού, μέσα από τους δρόμους της Ψυχολογίας, χωρίς να καταλήξει πουθενά, αφού ο Πέρι μας καλεί «να συνειδητοποιήσουμε την άγνοιά μας». Εν οίδα ότι ουδέν οίδα; Ίσως και δεν πειράζει αν κάνουμε και λάθος. Το «λάθος γεννά γαλήνη» λέει, ενώ η «αξίωση της ακρίβειας … αποτελεί μια μορφή υπεροψίας χωρίς μέλλον».

 

Η Φεγγαροντυμένη του Σολωμού
Ένας άγνωστος χ που πρέπει να παραμείνει άγνωστος
Massimo Peri
Μετάφραση: Κωστής Παύλου
Gutenberg
288 σελ.
ISBN 978-960-01-1735-6
Τιμή: €15,00
001 patakis eshop


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Augustine Kobayashi: «Η Ιαπωνία στον πόλεμο του Ειρηνικού»

Το συγγραφικό έργο με τίτλο Η Ιαπωνία στον πόλεμο του Ειρηνικού αποτελεί άλλη μια πρόταση στον χώρο του βιβλίου, και ειδικότερα στον τομέα της σύγχρονης ιστορίας, από τις εκδόσεις Historical Quest. O...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Leonard Mlodinow: «Τα βήματα του μεθυσμένου»

«[…] ο ανθρώπινος νους είναι έτσι φτιαγμένος ώστε να εντοπίζει για κάθε γεγονός μια ορισμένη αιτία, και για τον λόγο αυτό δυσκολεύεται να αποδεχθεί την επιρροή άσχετων ή τυχαίων παραγόντων. Άρα, το...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Θεόδωρος Β. Θάνος: «Σχολική διαμεσολάβηση: Θεωρία, εφαρμογή, αξιολόγηση»

Τα τελευταία χρόνια η σχολική βία και εκφοβισμός και οι δυνατότητες αντιμετώπισής τους βρίσκονται στο επίκεντρο του κοινωνικού, εκπαιδευτικού και επιστημονικού ενδιαφέροντος. Ο αγγλικός όρος...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας και μάθετε πρώτοι τα τελευταία νέα για το βιβλίο και για τις τέχνες.

 

Το email σας: