Αρετή Βασιλείου: «Τρυγών η φιλέρημος» κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Αρετή Βασιλείου: «Τρυγών η φιλέρημος» κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Η συγγραφέας, για να φέρει σε πέρας τον δικό της άθλο, καταδύθηκε όχι μόνο στο δραματολόγιο αλλά και στις πολιτικές επιστήμες, τις βυζαντινές σπουδές, την πολιτική και κοινωνική θεολογία, την κοινωνική ανθρωπολογία, τη θεωρία της κριτικής της λογοτεχνίας.

Η μελέτη των κωμικών έργων, από την άλλη, οδηγεί στην ανίχνευση της ηθικοποίησης της ελληνικής οικογένειας, που είναι κι αυτή μια παράμετρος του εγχώριου πολιτικού εθνικισμού. Όμως ασχολήθηκε και με άλλα γραμματειακά είδη και, θέμα του βιβλίου, το θέατρο. Τα θεατρικά του συνεξετάζονται στο πλαίσιο της εποχής του με έργα συγχρόνων του ή παλαιότερων, όπως είναι ο Ζαμπέλιος, ο Ραγκαβής, ο Παράσχος και άλλοι. Ως καλλιτεχνική προσωπικότητα αποτελεί μια «σύνθεση φυγά, αυτοεξόριστου από τη σύγχρονή του δυτικότροπη Αθήνα», πελαγωμένος ανάμεσα στην Ανατολή που θαυμάζει, απολαμβάνοντας όμως και τα αγαθά της Δύσης που μισεί. Μαζί με τον εξάδελφό του τον Παπαδιαμάντη αποτελούν το χαρακτηριστικό δίδυμο που παλεύει ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Ωστόσο, στα έργα του διαφαίνονται οι επιδράσεις από τον Σαίξπηρ, όπως και οι βαθιές αντιφάσεις του αιώνα που βιώνει.

Ο Μωραϊτίδης υπέβαλε τα έργα σε διαγωνισμούς, γράφτηκαν γι’ αυτά σχόλια, βραβεύτηκαν, επαινέθηκαν και τελικά ξεχάστηκαν. Ακόμα και η σκηνική τους επιτυχία δεν τα επανέφερε στη σκηνή. Κι όμως, χωρίς αυτά «Ιστορία των Νεοελληνικών Γραμμάτων δεν γράφεται» λέει ο Καμπούρογλου, μας υπενθυμίζει η Βασιλείου.

Ποια αιτία τον έριξε στη λήθη; Οι περισσότερες Ιστορίες Νεοελληνικής Λογοτεχνίας τον προσπερνούν ή αναφέρονται σ’ αυτόν μόνον όταν θέλουν να τονίσουν κάποια πτυχή της προσωπικότητας του Παπαδιαμάντη. Άλλοι τον θεωρούν «ψυχρό», άλλοι κάνουν λόγο για «ιδεοληψία και αποχαύνωση», άλλους ενοχλεί το θρησκευτικό αίσθημα και η εμμονή στις παραδοσιακές αξίες. (Η ιδέα μου είναι πως πολλές φορές οι μελετητές παρασύρονται ο ένας από τον άλλο και για να πρωτοτυπήσουν ως προς τη διαφοροποίησή τους επικαλούνται διάφορους ευλογοφανείς λόγους.) Το κλίμα όμως αλλάζει ο Ηλίας Βουτιερίδης, το 1933, που αναδεικνύει τα ταπεινά ήθη των ηρώων του, τις αξίες της παραδοσιακής οικογένειας, το αληθινό θρησκευτικό συναίσθημα, την ηθική και την αγάπη. Βεβαίως, το 1931 έχει προηγηθεί στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσό φιλολογικό μνημόσυνο και για τους δύο Σκιαθίτες, στων οποίων το έργο εξαίρεται η χριστιανική πλευρά, και ο Βουτιερίδης μιλάει για την επίδραση που άσκησε πάνω τους ο Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος. Το 1941, τριάντα χρόνια από τον θάνατο του Παπαδιαμάντη, ξαναθυμούνται και τον Μωραϊτίδη. Το 1950, εκατονταετία από τη γέννησή του, γίνονται στη Σκιάθο εκδηλώσεις, γράφονται μελέτες και αφιερώματα. Ο Καραντώνης, λόγω της δικής του εμμονής στον δημοτικισμό, αποδίδει τη λήθη του Μωραϊτίδη στη γλώσσα «το απέραντο νεκροταφείο της αρχαίας παράδοσης». Ο Πέτρος Χάρης αποδίδει την αδικία στην «ένδοξη συνωνυμία» για την οποία «απέμεινε ο δεύτερος Αλέξανδρος ο “τραγικός ρόλος”». Το 1970, όμως, ο Νίκος Παππάς παρομοιάζει τους διαλόγους του Μωραϊτίδη με τους διαλόγους των Τζόις, Προυστ, Γουλφ, Κάφκα, Ξεφλούδα και επισημαίνει ότι η γραφή του ανανεώνει την ελληνική πεζογραφία. Το 1979, πενήντα χρόνια από τον θάνατό του, στη Σκιάθο θα τονίσουν την ανάγκη μελέτης του λογοτέχνη. Ο καιρός όμως επέρχεται ισοπεδωτικά και ειδικά για το δραματουργικό του έργο, που έχει μείνει ανεξερεύνητο.

Με το λατινικό ρητό nihil parvum in litteris, η κάθε εποχή έχει τα δικά της ιδεολογικά κριτήρια και αισθητικά αιτήματα για να ανασύρει ένα έργο από την αφάνεια, υποστηρίζει η Βασιλείου. Ένας ελάσσων δημιουργός μιας εποχής μπορεί να γίνει μείζων μιας άλλης και αντιστρόφως. Όπως λέει και ο Κώστας Βαλέτας, «ο Μωραϊτίδης είναι το αριστερό χέρι της σκιαθίτικης χρυσής εποχής, που δεξί της και κορυφή στάθηκε ο Παπαδιαμάντης», διαφοροποιώντας και αυτός το βάθρο όπου τους τοποθετεί.

Η συγγραφέας, για να φέρει σε πέρας τον δικό της άθλο, καταδύθηκε όχι μόνο στο δραματολόγιο αλλά και στις πολιτικές επιστήμες, τις βυζαντινές σπουδές, την πολιτική και κοινωνική θεολογία, την κοινωνική ανθρωπολογία, τη θεωρία της κριτικής της λογοτεχνίας. Αλλά όσο και να έχουμε ερμηνεύσει ένα φαινόμενο της λογοτεχνίας, πολύ σωστά τονίζει, αυτό «εξακολουθεί να παραμένει απείρως πολυπλοκότερο στην αιτιότητά του από το σύστημα ερμηνείας, όπου το περικλείσαμε». Ο αναγνώστης πάντως θα μεταφερθεί στην εποχή, θα δει πρόσωπα και πράγματα θα παρακολουθήσει κινήσεις, κινήματα και επιδράσεις παντός τύπου, θα βιώσει μια ατμόσφαιρα που μόνο ο κινηματογράφος έχει τη δύναμη να δημιουργήσει. Όσο για την Ιστορία του μέλλοντος, δεν θα μπορεί να τον προσπεράσει. Θα τον εμποδίσει η Τρυγών η φιλέρημος, ο δημιουργός της, η μοίρα του και το παρόν βιβλίο.

Τρυγών η φιλέρημος
Αρετή Βασιλείου
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
568 σελ.
Τιμή € 31,50
001 patakis eshop


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Συλλογικό: «Αντιγόνη»

στίχοι εμπράγματοι, σαν κίονες δωρικοί με ιωνική επίστεψη. Είναι γνωστό και χιλιοειπωμένο. Η Σοφοκλέους Αντιγόνηδεν είναι μόνο ελληνικό αλλά παγκόσμιο αριστούργημα. Η ενασχόληση με το έργο αυτό είναι διεθνής και η διδασκαλία...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Χαράλαμπος Μ. Ανδρεόπουλος: «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974»

Ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος (Κοτσώνης) είναι η πιο σκοτεινή φυσιογνωμία στην ιστορία της ελληνικής Εκκλησίας τον εικοστό αιώνα. Προερχόμενος από τις παρεκκλησιαστικές οργανώσεις που είχαν καταστεί...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Κυριάκος Δ. Κεντρωτής: «Το ποδόσφαιρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

Στις 13 Ιουλίου 2017, κατακαλόκαιρο και εν μέσω του δεύτερου φετινού καύσωνα, ο Πανιώνιος έδωσε στη Νέα Σμύρνη έναν ποδοσφαιρικό αγώνα ενάντια στη σλοβενική Γκόριτσα στο πλαίσιο του δεύτερου...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER