Φαίδων Μαλιγκούδης: «Σλάβοι στη μεσαιωνική Ελλάδα» κριτική του Απόστολου Σπυράκη
Φαίδων Μαλιγκούδης: «Σλάβοι στη μεσαιωνική Ελλάδα» κριτική του Απόστολου Σπυράκη

Φαίδων Μαλιγκούδης: «Σλάβοι στη μεσαιωνική Ελλάδα» κριτική του Απόστολου Σπυράκη

Το πρόβλημα κατά τον συγγραφέα ξεκινά όταν οι λαοί, προσπαθώντας να δικαιώσουν τις σύγχρονες ιδεολογίες τους, χρησιμοποιούν απεικονίσεις στο παρελθόν εντελώς ανιστόρητες, σε εποχές όπου οι εθνικισμοί με τη σημερινή έννοια ήταν κάτι εντελώς άγνωστο και ξένο, και η κουλτούρα συμβίωσης λαών ολότελα διαφορετικών ήταν πολύ περισσότερο αρμονική.

Ο Φαίδων Μαλιγκούδης έχει εντρυφήσει όσο λίγοι Έλληνες επιστήμονες στη μελέτη της εγκατάστασης των σλαβικών πληθυσμών στον ελλαδικό χώρο και της βαθμιαίας εθνογλωσσικής τους αφομοίωσης. Τούτο κατέστη δυνατό ύστερα από μακροχρόνιες σπουδές της Ιστορίας της Ανατολικής Ευρώπης στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, όπου είναι και διδάκτορας, αλλά και κατόπιν μια καριέρας ακαδημαϊκής σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής, καθώς και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπου παρέδιδε το μάθημα της Ιστορίας και του Πολιτισμού των Σλαβικών Λαών.

Βασική πηγή που χρησιμοποιεί για να τεκμηριώσει τις υποθέσεις και τα συμπεράσματά του, η πιο αντικειμενική κατά τη σκέψη του, είναι η γλώσσα, στο σώμα της οποίας βρίσκονται αντικειμενικά τεκμήρια επιβίωσης στοιχείων που κατά κάποιον τρόπο απολιθώθηκαν στο καθημερινό λεξιλόγιο. Μια σειρά από λέξεις μαρτυρούν την αναπόφευκτη σφυρηλάτηση και αλληλεπίδραση των δύο πολιτισμών μέσα στο καμίνι της συνύπαρξης αιώνων, όπως τα τοπωνύμια Ηγουμενίτσα ή Ζαγόρι, μια σειρά από μικροτοπωνύμια που απαντώνται μέχρι σήμερα ανά την Ελλάδα αλλά και λέξεις γεωργικής ορολογίας όπως σβάρνα, κόσα, κόρα, καρβέλι (στρογγυλό ψωμί στα σλαβικά), ρούχο και άλλα πολλά. Ένα ακόμα πολύ σημαντικό στοιχείο που μαρτυρά την επιρροή του λαού αυτού είναι οι υπερβατικές παγανιστικές τους δοξασίες, που παρέμειναν ζωντανές στην προφορική παράδοση και στους θρύλους σλαβικής προέλευσης, όπως η μόρα ή ο βρικόλακας.

Στην έρευνά του ο συγγραφέας επίσης χρησιμοποιεί πηγές από παλαιότατα βυζαντινά εγχειρίδια πολεμικής τέχνης, όπως το Στρατηγικόν  του Ψευδομαυρικίου, αφηγήσεις ανωνύμων όπως αυτή του Ψευδοκαισάριου, ενός καλόγερου από τη Βιθυνία, βίους αγίων όπως αυτοί του Γρηγορίου Δεκαπολίτη και του Νίκωνος του «Μετανοείτε», κείμενα Εβραίων περιηγητών του Μεσαίωνα και χρονικά μοναχών γραμμένων στα λατινικά. Χρησιμοποιεί επίσης ένα από τα παλαιότερα σλαβικά κείμενα που συντάχθηκε στο Κίεβο το 1113, το Χρονικό του Νέστορος, αλλά και άλλες πηγές περισσότερο γνωστές, όπως το Βιβλίο των Θαυμάτων του Αγίου Δημητρίου, όπου αναφέρεται η θαυματουργή συμβολή του Αγίου που απέτρεψε την πρώτη απόπειρα των Σλάβων για την ίδρυση ενός μορφώματος κρατικού με κέντρο τη Θεσσαλονίκη. Σύμφωνα με την πηγή αυτή, όλοι οι κάτοικοι, ακόμα και οι άφθοροι Εβραίοι  που κατοικούσαν από τότε στη συμπρωτεύουσα, αξιώθηκαν να δουν τον Άγιο να περιφέρεται καβαλάρης στα τείχη τρέποντας σε φυγή τους αλλόφυλους Σλάβους που ενδημούσαν κυρίως στην ενδοχώρα. Τέλος, ο συγγραφέας προσφεύγει για την εργασία του σε μοναχολόγια, μολυβδόβουλα και χρυσόβουλα αυτοκρατορικά που διασώθηκαν σε μονές του Αγίου Όρους προσφέροντας πληροφορίες πολύτιμες, όπως επίσης και σε μια σειρά από τις λεγόμενες Νεαρές, τα νομοθετικά μέτρα δηλαδή της ξακουστής Μακεδονικής δυναστείας κατά τον 10ο αιώνα.

Έχοντας αφιερώσει όλη τη ζωή του στη μελέτη των λαών της Ανατολικής Ευρώπης, ο Φαίδων Μαλιγκούδης, όσο πιο ψύχραιμα και μεθοδικά γίνεται, προσπαθεί να ανιχνεύσει την προϊστορία που οδήγησε σε στρεβλώσεις ιστορικές οι οποίες διαρκούν μέχρι σήμερα και αποτέλεσαν αιτία πολλαπλών αντιπαραθέσεων, διχογνωμιών, εντάσεων και συγκρούσεων, που απογειώνονται επικίνδυνα σε εποχές έξαρσης των εθνικιστικών παθών. Οι γειτονικοί λαοί στην προσπάθειά τους να τεκμηριώσουν την ιδιαιτερότητα και την ιδιοσυστασία τους, όπως έχουν κάθε δικαίωμα, κατέφυγαν σε ερμηνείες και κατασκευές αυθαίρετες. Οι Βούλγαροι, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν ως ορόσημο για το έθνος τους την επινόηση σε παλαιά δημοφιλή, λαϊκή αφήγηση, τη λεγόμενη Solunskalegenda(Θεσσαλονίκεια αφήγηση), που παρουσιάζει τους Κύριλλο και Μεθόδιο να αφηγούνται ως Βούλγαροι έχοντας λησμονήσει την ελληνική γλώσσα. Τέτοιες κατασκευές όμως απλά συντηρούν το πνεύμα ενός επεκτατικού εθνικισμού που αποδείχθηκε καταστροφικός τους περασμένους αιώνες, απολήγοντας σε μια αλυσίδα ατελέσφορων διενέξεων. Κι ούτε βοηθούν την αρμονική συνύπαρξη των δυο λαών αλυτρωτικές ιδεοληψίες, που θεωρούν τη Θεσσαλονίκη και τον ευρύτερο χώρο ως το ιστορικό λίκνο του έθνους τους.

Σε τελική ανάλυση και παρ’ όλες τις επιδράσεις, η νεοελληνική εθνική συνείδηση δεν επηρεάστηκε σε βάθος από την παρουσία των Σλάβων κι ούτε μπορεί κάποιος, όσο καλόπιστος κι αν είναι, να εντοπίσει βαθιές επιρροές στη μορφολογία, το συντακτικό και τη φωνολογία της νεοελληνικής γλώσσας. Ο Ουμπέρτο Έκο έχει πει ότι «…ο Μεσαίωνας παραμένει ακόμα ολοζώντανος. Τα προβλήματα του παρόντος, οι τρόποι της επικοινωνίας αλλά και της αντιπαράθεσής μας έχουν εμφανέστατη τη σφραγίδα από πρότυπα του Μεσαίωνα παρά από εκείνα της Αρχαιότητας... Την Ακρόπολη την επισκέπτεται κανείς ως μουσείο, ενώ οι ναοί του Μεσαίωνα εξακολουθούν να “κατοικούνται” από τους πιστούς». Μ’ αυτή την έννοια, οι χώροι όπου διαμορφώθηκαν όλες οι αντιλήψεις οι οποίες διέπουν τις σχέσεις και τις αντιλήψεις των γειτονικών λαών εξακολουθούν να λειτουργούν μέχρι σήμερα, για παράδειγμα ο ναός της Αχειροποιήτου, στον οποίο ο Λέων ο Μαθηματικόςεκφώνησε την ημέρα της εορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου το 842 έναν περίφημο λόγο κατά του τότε κρατούντος εικονομαχικού δόγματος. Το πρόβλημα κατά τον συγγραφέα ξεκινά όταν οι λαοί, προσπαθώντας να δικαιώσουν τις σύγχρονες ιδεολογίες τους, χρησιμοποιούν απεικονίσεις στο παρελθόν εντελώς ανιστόρητες, σε εποχές όπου οι εθνικισμοί με τη σημερινή έννοια ήταν κάτι εντελώς άγνωστο και ξένο, και η κουλτούρα συμβίωσης λαών ολότελα διαφορετικών ήταν πολύ περισσότερο αρμονική.

Σλάβοι στη μεσαιωνική Ελλάδα
Φαίδων Μαλιγκούδης
Εκδόσεις Δέσποινα Κυριακίδη
248 σελ.
Τιμή € 18,00
001 patakis eshop


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Κωστής Παλαμάς: «Τα σατιρικά γυμνάσματα»

Οι μεγάλοι μας ποιητές, οι στυλοβάτες του ποιητικού λόγου, είναι διαχρονικοί και πάντα επίκαιροι. Και είμαστε μια χώρα κι ένας λαός που τα μόνα για τα οποία μπορούμε σίγουρα να υπερηφανευόμαστε...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Ευάνθης Χατζηβασιλείου: «Βιώματα του Μακεδονικού Ζητήματος»

Μπορεί η εν ψυχρώ εθνοκάθαρση των μουσουλμάνων από τους Σέρβους της Βοσνίας το 1995 στη Σρεμπρένιτσα να σόκαρε την Ευρώπη κι ολόκληρο τον κόσμο υπενθυμίζοντας ότι η πυριτιδαποθήκη των Βαλκανίων...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Κώστας Βούλγαρης: «Η μεταμυθοπλασία στη νεοελληνική πεζογραφία»

Η Μεταμυθοπλασία στη νεοελληνική πεζογραφία του Κώστα Βούλγαρη είναι ένας ογκώδης τόμος που ο συγγραφέας τον έστησε με πολύ μεράκι, φιλοδοξώντας να ερμηνεύσει τον όρο «μεταμυθοπλασία». Συγκεντρώνει, λοιπόν, τα πάντα...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας και μάθετε πρώτοι τα τελευταία νέα για το βιβλίο και για τις τέχνες.

 

Το email σας: