Μένη Κανατσούλη: «Μυστικά, ψέματα, όνειρα και άλλα» κριτική της Σοφίας Γαβριηλίδου

Είναι, με μια άλλη προσέγγιση, ένα βιβλίο που μιλάει για βιβλία και ίσως γι’ αυτό, αν και είναι θεωρητικό, διαβάζεται με την ίδια ευχαρίστηση και τη ροή ενός μυθιστορήματος. Εξάλλου, σε κάθε μελέτη της Κανατσούλη, όπως και σ’ αυτό το βιβλίο της, αναγνωρίζουμε το στίγμα της, το προσωπικό της ύφος και τον τρόπο γραφής της: βαθύς, στοχαστικός επιστημονικός λόγος, αλλά παράλληλα κατανοητός, ευχάριστος, απολαυστικός, λόγος που δεν έχουμε συνηθίσει σε θεωρητικά βιβλία.

Ένα από το θέματα που απασχολούσε ήδη τη Μένη Κανατσούλη σε κάποιες πρώτες μελέτες της είναι ότι στον ακαδημαϊκό χώρο, αλλά και στον ευρύτερα κοινωνικό, συνηθίζουμε να συνεξετάζουμε την εφηβική ή νεανική λογοτεχνία σε σχέση με την παιδική, επισημαίνοντας ότι θα πρέπει «να αναπτυχθεί μια συλλογιστική των κριτηρίων που διαφοροποιούν τη μία από την άλλη». Έκφραση του προβληματισμού της ήταν και ένα συνέδριο που διοργάνωσε η ίδια, λίγα χρόνια αργότερα, στην Παιδαγωγική Σχολή του Α.Π.Θ., από όπου προέκυψε ένας τόμος με τις εισηγήσεις των συνέδρων, αποκαθιστώντας ζητήματα ορισμού της εφηβικής λογοτεχνίας. Παράλληλα αναδείχθηκε ότι η παιδική λογοτεχνία μπορεί να διακριθεί, όχι μόνο σε σχέση με το λογοτεχνικό είδος ή με τη θεματική της, αλλά και σύμφωνα με το ηλικιακό κοινό στο οποίο απευθύνεται. Οι υποκατηγορίες αναγνωστικού κοινού θα συνεχίσουν να την απασχολούν, καθώς καθεμία έχει τα δικά της ιδιαίτερα γνωρίσματα και αναγνωστικές ανάγκες.

Στο νέο της βιβλίο, Μυστικά, ψέματα, όνειρα και άλλα, εστιάζει στα βιβλία που απευθύνονται σε πολύ μικρούς αναγνώστες, διακρίνοντας δύο κατηγορίες αναγνωστών με κοινό γνώρισμά τους την παιγνιώδη διαδικασία που ενέχει η λογοτεχνική πρόσληψη στην εξερεύνηση και, συνακόλουθα, στον έλεγχο του πραγματικού κόσμου των μικρών αναγνωστών, των φόβων και των επιθυμιών τους μέσα από τους συμβολικούς, φανταστικούς κόσμους των εξιστορήσεων. Η μία κατηγορία αφορά παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας ή πρώιμους αναγνώστες, αναγνώστες που μόλις έχουν αρχίσει να κατακτούν τη δεξιότητα της ανάγνωσης, και η δεύτερη κατηγορία παιδιά προσχολικής ηλικίας ή προαναγνώστες, που είναι, όπως αναφέρει η συγγραφέας, όσα παιδιά δεν έχουν γίνει ακόμη αναγνώστες και αποκτούν την εμπειρία της ανάγνωσης μέσα από τις αναγνώσεις που τους απευθύνουν οι ενήλικοι του περιβάλλοντός τους.

Συνεχίζει με την καταγραφή των ιδιαίτερων αναπτυξιακών χαρακτηριστικών αυτών των δύο ομάδων αναγνωστών, η οποία είναι ιδιαίτερα βοηθητική, όχι μόνο για να γίνουν καλύτερα κατανοητές οι ιδιαιτερότητες, οι προσδοκίες και κυρίως οι ικανότητες πρόσληψης των πολύ μικρών παιδιών, αλλά και επειδή τίθενται έτσι έμμεσα κάποια κριτήρια αξιολόγησης και επιλογής βιβλίων. Ταυτόχρονα, η καταγραφή αυτή προσφέρει ένα καλό πλαίσιο λειτουργικής και δημιουργικής δραστηριοποίησης σε μελλοντικούς συγγραφείς, εικονογράφους ή εκδότες.

Το βιβλίο, με μια πολύ γενική εκτίμηση, οργανώνεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο, που είναι εκτενέστερο, αναπτύσσει τις θεωρητικές απόψεις που περιβάλλουν το βιβλίο για πολύ μικρά παιδιά και παράλληλα εμβαθύνει, εξετάζει, σχολιάζει έναν πολύ μεγάλο αριθμό σύγχρονων εικονογραφημένων βιβλίων. Είναι, με μια άλλη προσέγγιση, ένα βιβλίο που μιλάει για βιβλία και ίσως γι’ αυτό, αν και είναι θεωρητικό, διαβάζεται με την ίδια ευχαρίστηση και τη ροή ενός μυθιστορήματος. Εξάλλου, σε κάθε μελέτη της Κανατσούλη, όπως και σ’ αυτό το βιβλίο της, αναγνωρίζουμε το στίγμα της, το προσωπικό της ύφος και τον τρόπο γραφής της: βαθύς, στοχαστικός επιστημονικός λόγος, αλλά παράλληλα κατανοητός, ευχάριστος, απολαυστικός, λόγος που δεν έχουμε συνηθίσει σε θεωρητικά βιβλία. Ύφος που επίσης χαρακτηρίζει και το δεύτερο μέρος του βιβλίου, το οποίο περιέχει μια εκτενή και διεξοδική ερμηνεία των βασικών γραμματολογικών όρων του βιβλίου, όπως «παραμύθι», λαϊκό ή έντεχνο, όπου αναφέρονται τα χαρακτηριστικά τους, «βιβλία γνώσεων», «εικονογραφημένα βιβλία», «διακειμενικότητα», καθώς και άλλα αφηγηματικά στοιχεία των βιβλίων για παιδιά.

Τα βιβλία για μικρά παιδιά που εξετάζει η Μένη Κανατσούλη στο Μυστικά, ψέματα, όνειρα και άλλα, και για τα οποία παραθέτει τις απόψεις της, επιλέχθηκαν από την ίδια με ιδιαίτερη επιμέλεια από την ελληνική και ξένη εκδοτική παραγωγή, με βασικό κριτήριο, εκτός από την αισθητική τους, τη δυναμική τους να συναντήσουν τα μεγάλα «μυστικά» των μικρών παιδιών, τα άγχη, τις φοβίες τους, τη δύσκολη πραγματικότητα, τη δική τους ή άλλων, με κριτήριο τη δυναμική τους να ξεδιπλώσουν τα όνειρά τους και να απενοχοποιήσουν ψεύτικες και απατηλές τυχόν ενοχές τους. Το βιβλίο αυτό μιλάει για βιβλία των οποίων οι μικροί αφηγηματικοί χαρακτήρες έρχονται αντιμέτωποι με μικρές ή μεγάλες αλήθειες, αλήθειες ιδιαίτερων οικογενειακών συνθηκών, με διάφορες πολύπλοκες καταστάσεις, δύσκολες ή διασκεδαστικά δύσκολες, με τραυματικές εμπειρίες και τραγικά γεγονότα όπως είναι η απώλεια, το πένθος, η βία, με όνειρα και εφιάλτες, με αδυναμίες και συναισθήματά τους, όπως είναι ο θυμός, η ζήλια. Με αφορμή τα βιβλία, αναδεικνύει με τα σχόλιά της και τις επισημάνσεις της ότι οι κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες, όπως έχουν διαμορφωθεί τελευταία, θέτουν τους μικρούς αναγνώστες σε διαφορετική διαλεκτική σχέση με τα αναγνώσματά τους και σε διαφορετικούς ρόλους από αυτούς που παραδοσιακά έχουν καθιερωθεί. Αναδεικνύει ακόμη πώς βιβλία γραμμένα με περίσκεψη, αξιοποιώντας κάποτε την αλληγορία, την παρωδία και το χιούμορ, βελτιώνουν την αυτοαντίληψη των μικρών παιδιών αναγνωστών, τα προετοιμάζουν για τα πολλαπλά ενδεχόμενα που μπορεί να προκύψουν στην ζωή τους, τα υποστηρίζουν συναισθηματικά σε ρεαλιστικές τους ανάγκες.

Εξάλλου, μια τάση των βιβλίων για μικρά παιδιά τελευταία, και χαρακτηριστικό και των βιβλίων τα οποία συμπεριλαμβάνονται στην εξέταση, είναι να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση σε ρεαλιστικές εμπειρίες. Στόχος προφανής αυτών των βιβλίων είναι να δώσουν φωνή στις ανησυχίες των παιδιών μέσα από τη φωνή των αφηγηματικών προσώπων των βιβλίων και να τους δώσουν νέες προοπτικές σε τυχόν δυσάρεστες γι’ αυτά πραγματικότητες, μέσα από τις επιλογές των συνομήλικων λογοτεχνικών χαρακτήρων. Αναφέροντας δυσάρεστες πραγματικότητες, δύσκολες συνθήκες ή τραυματικές εμπειρίες, δεν σημαίνει ότι τα βιβλία που σχολιάζονται, καθώς και τα ζητήματα της παιδικής λογοτεχνίας που εξετάζονται, εστιάζουν απαραίτητα σε ό,τι για την ενήλικη σκέψη είναι μια πολύ δυσάρεστη εμπειρία, όπως η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Για το μικρό παιδί, δυσκολία είναι να μάθει να χρησιμοποιεί το γιογιό του, όπως η μικρή πριγκίπισσα του βιβλίου Θέλω το γιογιό μου του Tony Ross, για να αναφέρω έναν από τους τίτλους που σχολιάζονται. Δυσκολία είναι ακόμη να επεξεργαστεί τον καταπιεστικό έλεγχο των ενηλίκων, ή την αυταρχικότητα της γονεϊκής εξουσίας, τουλάχιστον όπως την εννοεί το παιδί, αλλά και να διαχειριστεί τη δική του τάση να εξουσιάζει τους ενηλίκους, να μετριάζει τον εγωισμό του και να οδηγηθεί σε έναν ορθολογιστικότερο τρόπο σκέψης.

Αυτό που διαπιστώνουμε σήμερα σχετικά με τα βιβλία για μικρά παιδιά και γίνεται πολύ εμφανές στο βιβλίο της Κανατσούλη είναι ότι αναπόσπαστα δομικά τους στοιχεία είναι η εικόνα, οπτικά σύμβολα, λεκτικοί γρίφοι και, σε κάποια, τα κινούμενα στοιχεία. Η όλη διαμόρφωση του βιβλίου για παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας διαμορφώνεται όλο και συχνότερα με την αξιοποίηση πολλαπλής, πολυσύνθετης και ευρηματικής συνύπαρξης των εικονογραφικών, λεκτικών και οπτικών σημείων. Στα βιβλία αυτά, το τελικό νόημά τους προκύπτει από κάθε σημείο τους: από τις εικόνες, τις λέξεις, τα σύμβολα, καθώς και από τη συνεργασία όλων των στοιχείων και από τη διάταξη που έχουν μέσα στις σελίδες του βιβλίου. Ιδιότυπη οργάνωση και σχεδιασμός, εικόνες, γραφήματα, οπτικοί κώδικες ή και κινητά στοιχεία, ευφυή περικειμενικά στοιχεία, διεικονικότητα και διακειμενικότητα, ιστορίες με νέες θεματικές ή παλιές, αλλά με νέα και σύγχρονη οπτική και ενταγμένες σε σύγχρονο συγκείμενο, είναι τα βασικά χαρακτηριστικά των βιβλίων που εξετάζει η συγγραφέας. Σ’ έναν μεγάλο αριθμό των βιβλίων που σχολιάζονται τον ουσιαστικό ρόλο στην αφήγηση έχει αναλάβει η εικόνα, με τις λέξεις να λειτουργούν συχνά περισσότερο ως αφηγηματικοί δείκτες, παρά να συνθέτουν το βασικό κείμενο του βιβλίου. Έτσι, η ανάγνωσή τους έχει πολυαισθητηριακό χαρακτήρα.

Μια άλλη τάση, εξάλλου, των σύγχρονων βιβλίων που απευθύνονται σε προαναγνώστες και πρώιμους αναγνώστες είναι να ενθαρρύνουν την παιγνιώδη διάθεση που ούτως ή άλλως υπάρχει, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, στη διαδικασία της ανάγνωσης. Κάθε προσπάθεια αποκωδικοποίησης των νοημάτων μοιάζει με την ευχαρίστηση που φέρνει η προσπάθεια να λύσουμε γρίφους, με τη χαρά που αποκομίζουμε όταν ανταποκρινόμαστε με επιτυχία στους στόχους του παιχνιδιού. Η παιγνιώδης διάσταση, από την άλλη, μπορεί να αφορά τη μορφή του βιβλίου, τον όλο σχεδιασμό του με κινητά στοιχεία, καθώς και τον διαδραστικό του χαρακτήρα, ζητήματα τα οποία εξετάζονται όλα στα Μυστικά, ψέματα, όνειρα και άλλα, και τα οποία λίγο-πολύ βρισκόμαστε στον πειρασμό να μαρτυρήσουμε.

Ένα από τα «μυστικά» που μας αποκαλύπτει η συγγραφέας είναι ότι τα βιβλία αυτά αφορούν και την ενήλικη αναγνωστική κοινότητα, καθώς της αποκαλύπτουν, με χιούμορ, με κριτική διάθεση και με υπαινιγμούς, και δικά της «μυστικά, ψέματα, όνειρα και άλλα». Οι νέες τάσεις του εικονογραφημένου βιβλίου, οι υπαινικτικές αμφισβητήσεις του, οι νέες και διαφορετικές προοπτικές του και οι πολλαπλές ευρηματικές πτυχές στον σχεδιασμό του ενθαρρύνουν τον ενήλικο αναγνώστη να ξεσκεπάσει, παίζοντας μαζί με τα παιδιά, ή και μόνος του, όλα αυτά τα «μυστικά» που θέλουν να του αποκαλύψουν, ενώ τον προκαλούν να συναντήσει, σε νέο πλαίσιο και με νέες σημασιοδοτήσεις, νοσταλγικές μνήμες της δικής του παιδικής ηλικίας και των δικών του παιδικών βιβλίων.

Μυστικά, ψέματα, όνειρα και άλλα
Λογοτεχνία για αναγνώστες προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας
Μένη Κανατσούλη
University Studio Press
276 σελ.
Τιμή € 17,00

Βρείτε το εδώ.

 

Τα σχόλια σας  

#1 παιχνιδια ρολων 12-02-2016 03:10
[....]://bliggi tyblong.com/ Το φθεινώπορο,
ο ελεύθερος χρόνος των τέκνων είναι άπλετος με συνεπεια να βαριούνται συχνα
τα παιδικα παιχνιδια τους και να ψαχνουν νέους τρόπους ψυχαγωγιας
και ξεγνασιας. Eκμεταλλευτείτε τον πολύ χρόνο των τεκνων
και τη ζωντανια τους για παινχιδια και δημιουργικότητα , βρισκοντας τους να παιξετε μαζί τους με
πρωτότυπα πανινα παιχνιδια.


Here is my blog post ... παιχνιδια
ρολων: [....]://bliggi tyblong.com/
Παράθεση

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Συλλογικό: «Αντιγόνη»

στίχοι εμπράγματοι, σαν κίονες δωρικοί με ιωνική επίστεψη. Είναι γνωστό και χιλιοειπωμένο. Η Σοφοκλέους Αντιγόνηδεν είναι μόνο ελληνικό αλλά παγκόσμιο αριστούργημα. Η ενασχόληση με το έργο αυτό είναι διεθνής και η διδασκαλία...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Χαράλαμπος Μ. Ανδρεόπουλος: «Η Εκκλησία κατά τη δικτατορία 1967-1974»

Ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος (Κοτσώνης) είναι η πιο σκοτεινή φυσιογνωμία στην ιστορία της ελληνικής Εκκλησίας τον εικοστό αιώνα. Προερχόμενος από τις παρεκκλησιαστικές οργανώσεις που είχαν καταστεί...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Κυριάκος Δ. Κεντρωτής: «Το ποδόσφαιρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

Στις 13 Ιουλίου 2017, κατακαλόκαιρο και εν μέσω του δεύτερου φετινού καύσωνα, ο Πανιώνιος έδωσε στη Νέα Σμύρνη έναν ποδοσφαιρικό αγώνα ενάντια στη σλοβενική Γκόριτσα στο πλαίσιο του δεύτερου...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER