Κώστας Γ. Χαραλαμπίδης: «Προλεγόμενα στη θεολογία του μουσικού έργου» κριτική του Απόστολου Σπυράκη

Κώστας Γ. Χαραλαμπίδης: «Προλεγόμενα στη θεολογία του μουσικού έργου» κριτική του Απόστολου Σπυράκη

Γι’ αυτό και οι σοφοί μεταρρυθμιστές, οι εκκλησιαστικοί ηγέτες, οι φιλόσοφοι κι οι μουσικές ιδιοφυΐες προσπάθησαν να μετασχηματίσουν τους ήχους της ανθρώπινης φωνής και των εκπληκτικών οργάνων που εφευρέθηκαν σ’ εκείνο το εργαλείο που προσφέρει στον άνθρωπο την πνευματική ανάταση, η οποία του επιτρέπει να προσεγγίσει την άυλη υπόσταση αυτής της ιδιότητας που ονομάζουμε θείο.

Πέραν κάθε αμφισβήτησης, μέχρι και τον 20ό αιώνα η θεολογία υπήρξε καθοριστικός παράγοντας στη διαμόρφωση των μουσικών τάσεων. Στη σχέση Εκκλησίας και μουσικής οφείλονται αριστουργήματα του παγκόσμιου πολιτισμού, όπως οι λειτουργίες του Μπαχ ή οι έξοχοι ύμνοι του Ιωάννη του Δαμασκηνού. Σ’ ολόκληρο τον Μεσαίωνα τα ξακουστά μοναστήρια με τις πλούσιες μουσικές βιβλιοθήκες τους ήταν ο ιδανικός χώρος, όπου οι ταλαντούχοι συνθέτες μπορούσαν να μελετήσουν και να εργαστούν, οι ναοί με τις εντυπωσιακές τους φωταψίες, την υποβλητική τους αρχιτεκτονική, τα επιβλητικά γλυπτά, τις υπέροχες τοιχογραφίες και τη χρήση οργάνων θαυμαστών όπως το Οrgel (εκκλησιαστικό όργανο), αποτελούσαν τον κατεξοχήν χώρο προεργασίας και παρουσίασης των εκάστοτε μουσικών τάσεων και καινοτομιών. Αυτή τη σχέση θεολογίας και μουσικής μελετά ο αρχιμουσικός, συνθέτης, μουσικοκριτικός και μουσικοπαιδαγωγός Κώστας Χαραλαμπίδης, διατρέχοντας όλη την πορεία διαμόρφωσης της θρησκευτικής μουσικής κι εξετάζοντας το ιστορικό περίγραμμα και την αλληλεπίδραση τέχνης και πολιτικής.

Παρότι μεγάλα κομμάτια της ιστορικής εξέλιξης της μουσικής παραμένουν άγνωστα και σκοτεινά, γνωρίζουμε την αλληλουχία των γεγονότων. Οι μελωδίες των αρχαίων Ελλήνων, οι παιάνες του Αρχίλοχου και του Αλκμάνος, που τραγουδιόνταν στα θέατρα και στους αθλητικούς αγώνες, ενσωματώθηκαν βαθμιαία στους ύμνους της Εκκλησίας, ενώ οι φωτισμένοι αυτοκράτορες έφτιαχναν οι ίδιοι τροπάρια βασισμένοι στα αρχαία μέλη, όπως για παράδειγμα ο Ιουστινιανός, που θεωρείται ο συνθέτης του ύμνου «Ο μονογενής υιός και λόγος του Θεού...»

Καθοριστικό για την πορεία της μουσικής υπήρξε το σχίσμα Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας, που διήνυσαν έκτοτε πορείες διαφορετικές, με τους Δυτικούς να έχουν ως αιχμή την πάμπλουτη πόλη της Βενετίας και να παίρνουν τα πρωτεία της υπεροχής με πράξεις επαίσχυντες, όπως η κλοπή του σκηνώματος του Αγίου Ευαγγελιστού Μάρκου το 829 από την Αλεξάνδρεια και η οικοδόμηση του ναού που θα στέγαζε το σκήνωμα, ναός ο οποίος διακοσμήθηκε από κλοπιμαία μάρμαρα, εικόνες εξαίσιες, χρυσαφικά, κομψοτεχνήματα υπέροχα και κάθε λογής έργα τέχνης που αρπάχτηκαν κατά τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους το 1204.

Η ανακάλυψη των τετραφωνικών χορωδιών και της πολυφωνικής μουσικής στη δυτική Ευρώπη αποτελεί κατά τους μουσικοκριτικούς το μεγαλύτερο μουσικό επίτευγμα του Μεσαίωνα, ενώ μια σειρά λαμπρών συνθετών, όπως ο Παλεστρίνα, ο Χέντελ, ο Μπαχ, ο Μότσαρτ, ο Χάιντν κι ο Μέντελσον πάτησαν πάνω στη βαθιά τους πίστη αφήνοντας κληρονομιά στην ανθρωπότητα τα έξοχα έργα τους, που όλα είχαν το θρησκευτικό συναίσθημα ως πηγή έμπνευσης.

Η Ανατολική Εκκλησία ακολούθησε τη δική της πορεία με πρωτεργάτες τον Ρωμανό τον Μελωδό, τον επονομαζόμενο «Πίνδαρο της εκκλησιαστικής μουσικής», τον Ιωάννη τον Δαμασκηνό, που συνέγραψε σε περγαμηνή την περίφημη Γραμματική της μουσικής ή αλλιώς κανόνιον, σύμφωνα με τους κανόνες που είχαν εφεύρει οι αρχαίοι Έλληνες κι αργότερα τον μαΐστορα Ιωάννη Κουκουζέλη, μοναχό της Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους, που συνέγραψε το μέγα ίσον, αλλά και την Κασσιανή Μοναχή, τον Λέοντα τον Σοφό, τον αυτοκράτορα Θεόφιλο, τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Φώτιο, τον Ανατόλιο τον Στουδίτη, τον Ιωάννη τον Γλυκό, τον Ιωσήφ τον Υμνογράφο, τον Κοσμά τον Ξένο, τον Ιωάννη Κλαδά. Στην πιο σύγχρονη εποχή ξεχωρίζουν οι μορφές του Πέτρου Πελοποννήσιου (πέθανε το 1777), του Γεωργίου του Κρητός, του Χουρμούζιου Χαρτοφύλακος και του αρχιεπισκόπου Δυρραχίου Χρύσανθου. Ένα άγνωστο πλήθος των μουσικών χειρογράφων που χρησιμοποιούσαν μια σημειογραφία εξαιρετικά περίπλοκη και δυσνόητη καταστράφηκε από τους φανατικούς την περίοδο της εικονομαχίας, καθώς ήταν διακοσμημένα με εικόνες περίτεχνες και ως αποτέλεσμα η εργογραφία της χρυσής εποχής της βυζαντινής μουσικής, αυτή δηλαδή των πρώτων οχτώ αιώνων της αυτοκρατορίας, να θεωρείται οριστικώς απολεσθείσα.

Κατά τον συγγραφέα, η βυζαντινή μουσική παραμένει στο περιθώριο των διεθνών ακουσμάτων, εξαιτίας του ότι ο πλούτος των σχετικών πηγών βρίσκεται κατακερματισμένος σε ιδιωτικές συλλογές, μουσεία και μοναστήρια ανά τον κόσμο, δυσχεραίνοντας φοβερά το έργο των ερευνητών, που έχουν ανακαλύψει κατά καιρούς εντυπωσιακές μαρτυρίες σε χειρόγραφα, όπως το Latin 5319 του Βατικανού, το οποίο αποδεικνύει κατά τους ειδικούς τον σαφή επηρεασμό της Δυτικής εκκλησιαστικής μουσικής από το βυζαντινό μέλος.

Ο Κώστας Χαραλαμπίδης εκτός των άλλων σπούδασε ανώτερα θεωρητικά της μουσικής, μετεκπαιδεύτηκε στη Γερμανία και στην Ιταλία ως υπότροφος, επιμελήθηκε τη θέσπιση του Μουσικού Τμήματος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, του οποίου υπήρξε διευθυντής επί τριάντα τέσσερα χρόνια, ίδρυσε ορχήστρες και χορωδίες, διηύθυνε πάνω από πεντακόσιες συναυλίες, συμμετείχε σε διεθνή φεστιβάλ, είχε περισσότερες από 1.500 δημοσιεύσεις μουσικοκριτικής και τιμήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών για την προσφορά του, η οποία διήρκεσε πάνω από 68 χρόνια.

Το συμπέρασμα του αείμνηστου αρχιμουσικού είναι ότι η μουσική μπορεί να αποτελέσει τη μαγική εκείνη δύναμη που μπορεί να διεγείρει συναισθήματα και να ανοίξει θύρες προς τα βαθύτερα κι ανεξερεύνητα μονοπάτια της ανθρώπινης ψυχής, εκεί όπου φωλιάζουν δυνάμεις άγνωστες κι ανεξέλεγκτες. Γι’ αυτό και οι σοφοί μεταρρυθμιστές, οι εκκλησιαστικοί ηγέτες, οι φιλόσοφοι κι οι μουσικές ιδιοφυΐες προσπάθησαν να μετασχηματίσουν τους ήχους της ανθρώπινης φωνής και των εκπληκτικών οργάνων που εφευρέθηκαν σ’ εκείνο το εργαλείο που προσφέρει στον άνθρωπο την πνευματική ανάταση, η οποία του επιτρέπει να προσεγγίσει την άυλη υπόσταση αυτής της ιδιότητας που ονομάζουμε θείο.

001 patakis eshop
Προλεγόμενα στη θεολογία του μουσικού έργου

Κώστας Γ. Χαραλαμπίδης
Ιωλκός
542 σελ.
Τιμή € 20,00


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Κωστής Παλαμάς: «Τα σατιρικά γυμνάσματα»

Οι μεγάλοι μας ποιητές, οι στυλοβάτες του ποιητικού λόγου, είναι διαχρονικοί και πάντα επίκαιροι. Και είμαστε μια χώρα κι ένας λαός που τα μόνα για τα οποία μπορούμε σίγουρα να υπερηφανευόμαστε...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Ευάνθης Χατζηβασιλείου: «Βιώματα του Μακεδονικού Ζητήματος»

Μπορεί η εν ψυχρώ εθνοκάθαρση των μουσουλμάνων από τους Σέρβους της Βοσνίας το 1995 στη Σρεμπρένιτσα να σόκαρε την Ευρώπη κι ολόκληρο τον κόσμο υπενθυμίζοντας ότι η πυριτιδαποθήκη των Βαλκανίων...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Κώστας Βούλγαρης: «Η μεταμυθοπλασία στη νεοελληνική πεζογραφία»

Η Μεταμυθοπλασία στη νεοελληνική πεζογραφία του Κώστα Βούλγαρη είναι ένας ογκώδης τόμος που ο συγγραφέας τον έστησε με πολύ μεράκι, φιλοδοξώντας να ερμηνεύσει τον όρο «μεταμυθοπλασία». Συγκεντρώνει, λοιπόν, τα πάντα...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας και μάθετε πρώτοι τα τελευταία νέα για το βιβλίο και για τις τέχνες.

 

Το email σας: