Jürgen Osterhammel – Niels P. Petersson: «Ιστορία της παγκοσμιοποίησης» κριτική του Θανάση Αντωνίου

Παρόλο που δομημένες συνδέσεις και δίκτυα μεταφορών υπήρχαν από παλιά, με την παγκοσμιοποίηση απέκτησαν «εύρος κι ένταση» και αναπτύχθηκαν μέσα στο πνεύμα του ευρωπαϊκού ορθολογισμού, ενώ η οργάνωση, η βιομηχανία, οι μεταφορές κι οι επικοινωνίες «έδεσαν» τις εξελίξεις και προσδιόρισαν τη μορφή της παγκοσμιοποίησης.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΦΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ
Οι Όστερχαμελ και Πέτερσον θεωρούν ότι χρειάστηκαν τρεις προϋποθέσεις για την εμφάνιση της παγκοσμιοποίησης μετά τον 15ο αιώνα κι αυτές ήταν η ανάδυση των σύγχρονων κρατών, η ισχυροποίηση του θεσμού της βασιλείας και η ένωση φυλών σε αυτοκρατορίες. Ενοποιητικό στοιχείο, ένα είδος «κόλλας» για την εμφάνιση της παγκοσμιοποίησης, υπήρξε η δημιουργία συμπαγών θρησκευτικών κοινοτήτων, που παγιώνουν τη θέση τους μέσα στις σχηματιζόμενες αυτοκρατορίες. Ο χριστιανισμός στην Ευρώπη, ο μουσουλμανισμός στη Μέση Ανατολή, ο βουδισμός στην Ασία, ακόμα κι ο κομφουκιανισμός στην (περίκλειστη) γεωγραφία της Κίνας «έδεσαν» διαφορετικά μεταξύ τους «υλικά» στη δημιουργία μεγάλων αυτοκρατοριών.

Η εξιστόρηση της παγκοσμιοποίησης στο έργο τους ταυτίζεται με μια συνοπτική «παγκόσμια ιστορία», κι έτσι η εμφάνιση του Ισλάμ, η αυτοκρατορία των Μογγόλων, η δυναστεία των Μινγκ κ.ά. θα είναι το «θέατρο» αυτής της εξιστόρησης που θα φτάσει μέχρι τον 18ο αιώνα, όπου κατά τους συγγραφείς συνυπάρχουν η αυξανόμενη παγκόσμια ενοποίηση αλλά και οι «τρύπες» ασυνέχειας στο παγκόσμιο δίκτυο πολιτισμών.

Η επόμενη μεγάλη στάση των συγγραφέων θα γίνει τον 18ο αιώνα· κι εκεί, τρία στοιχεία που εμφανίστηκαν ταυτόχρονα θεωρούνται η μήτρα της δεύτερης φάσης της παγκοσμιοποίησης: η εκβιομηχάνιση των μεταφορών, η ενέργεια του ατμού και η πλήρης μηχανοποίηση της κίνησης. Ειδικά για τη μαζική μεταφορά εμπορευμάτων, οι συγγραφείς αφιερώνουν αρκετές σελίδες για να εξηγήσουν πόσο σημαντικές υπήρξαν για την παγκοσμιοποίηση οι εφοδιαστικές αλυσίδες ανάμεσα στα σύνορα κρατών. Η διαδικασία θα συνεχιστεί την περίοδο 1870-1880 με τη μαζική μεταφορά εμπορευμάτων (το 1875 επιχειρήθηκε πρώτη φορά με επιτυχία η μεταφορά κατεψυγμένου κρέατος από τις ΗΠΑ στη Βρετανία) και θα φτάσει στο απόγειό της λίγο πριν από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν είχε πλέον δημιουργηθεί ένα ενιαίο σύστημα εμπορικών δικτύων κι είχε εμπεδωθεί νομισματική σταθερότητα μέσω του «κανόνα του χρυσού».

Α' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Η επιμονή των συγγραφέων να θεωρούν τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ως ένα από τα κορυφαία γεγονότα στην ιστορία της παγκοσμιοποίησης εξηγείται επαρκώς: πρόκειται για τη χρονική στιγμή κατά την οποία η Ευρώπη χάνει τα πρωτεία της βιομηχανικής εξαγωγικής δραστηριότητας και οι αποικίες, απορροφώντας όλες τις επενδύσεις, μετατρέπονται σε «εργοστάσια» των μεγάλων δυνάμεων που πολεμούν στις πεδιάδες και τα βουνά της Ευρώπης.

Σύμφωνα με τους Όστερχαμελ και Πέτερσον, αμέσως μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο έχουμε μια διαδικασία «περιφερειοποίησης» κι όχι παγκοσμιοποίηση, έχουμε δηλαδή ενίσχυση των οικονομικών δεσμών στο εσωτερικό (ήδη διαμορφωμένων) αποικιακών αυτοκρατοριών. Οι Άγγλοι πετυχαίνουν τη δική τους παγκοσμιοποίηση/περιφερειοποίηση, οι Γάλλοι τη δική τους, ενώ Γερμανοί και Ιάπωνες ακολουθούν πολιτικές αυτάρκειας· ακραία μορφή περιφερειοποίησης.

Οι αναφορές τους στο οικονομικό κραχ του 1929 (το ερώτημα που τίθεται εδώ είναι αν πρόκειται για «διακοπή της παγκοσμιοποίησης») και τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο (τον θεωρούν ως την επίσημη είσοδο των ΗΠΑ στον παγκόσμιο καταμερισμό ισχύος) είναι σχετικά μικρές, αναφορικά με την αξία που τους έχουν δώσει οι νεότεροι ιστορικοί, ενώ μας δίνουν μια ενδιαφέρουσα, αν και κάπως αιρετική ερμηνεία της ενοποίησης που επιδίωξαν οι (δυτικο)Ευρωπαίοι μεταπολεμικά.

Γιατί φτιάχτηκε η Ε.Ε.; Να λοιπόν άλλο ένα από τα ερωτήματα που επιχειρούν να απαντήσουν οι δύο συγγραφείς. Κατά την άποψή τους, η δημιουργία θεσμών στη μεταπολεμική Ευρώπη, όπως η Κοινότητα του Χάλυβα (1952) και η ΕΟΚ (1957), αποτελούν σχέδιο των ευρωπαϊκών εθνών-κρατών με το οποίο επιδίωκαν τη «διάσωση του μοντέλου έθνος-κράτος στην Ευρώπη». Αποτέλεσμα αυτής της επιλογής ήταν η μεταπολεμική κατάρρευση αποικιακών αυτοκρατοριών σε Ινδία, Πακιστάν, Ινδονησία, Βιετνάμ κ.ά. Όσο για την είσοδο των ΗΠΑ σε περιφερειακούς πολέμους (Κορέα, Βιετνάμ κ.ά.), οι συγγραφείς θεωρούν ότι πραγματοποιείται για να στηριχτούν κράτη που αποαποικιοποιούνταν, προσφέροντάς τους ως αντάλλαγμα μια θέση στο νέο, ασφαλές, αντικομουνιστικό στρατόπεδο.

Τι είναι τελικά η παγκοσμιοποίηση; Κάτι που συνέβη τον 15ο αιώνα κι οφειλόταν στις ανακαλύψεις, το δουλεμπόριο και τον «οικολογικό ιμπεριαλισμό» των ευρωπαϊκών εθνών. Αλλά και το αποτέλεσμα της εκβιομηχάνισης των μεταφορών. Είναι μια μορφή εκσυγχρονισμού; Οι συγγραφείς απαντούν καταφατικά. Παρόλο που δομημένες συνδέσεις και δίκτυα μεταφορών υπήρχαν από παλιά, με την παγκοσμιοποίηση απέκτησαν «εύρος κι ένταση» και αναπτύχθηκαν μέσα στο πνεύμα του ευρωπαϊκού ορθολογισμού, ενώ η οργάνωση, η βιομηχανία, οι μεταφορές κι οι επικοινωνίες «έδεσαν» τις εξελίξεις και προσδιόρισαν τη μορφή της παγκοσμιοποίησης. Άλλος ένας όρος, λοιπόν, που εμείς, οι Ευρωπαίοι, κληροδοτήσαμε στην ανθρωπότητα. «Όπως ο καπιταλισμός κι ο ιμπεριαλισμός», ισχυρίζονται οι συγγραφείς· όλες τους λέξεις-πάθη, που «σηκώνουν» πολλή κουβέντα και γράψιμο.

001 patakis eshop
Ιστορία της παγκοσμιοποίησης

Jürgen Osterhammel, Niels P. Petersson
μετάφραση: Θάλεια Σπανού
Αιώρα
186 σελ.
Τιμή € 14,00


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Γεωργία Παπαδάκη: «Σοφοκλής: Η “μέλισσα” του αρχαίου ποιητικού λόγου»

Η Γεωργία Παπαδάκη, με τα εφόδια της φιλολόγου και αρχαιολόγου, πρωτίστως, και την αγάπη για ό,τι σπούδασε, μας παραδίδει τον Σοφοκλή της, έναν τόμο όπου παρουσιάζει τον μεγάλο τραγικό μέσα από...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Θανάσης Αγάθος: «Η κινηματογραφική όψη του Γρηγορίου Ξενόπουλου»

Όλοι ξέρουμε ότι λογοτεχνία και κινηματογράφος είναι δύο τέχνες που έχουν μεταξύ τους μια συνεχή και δημιουργική συνομιλία. Από τότε που εμφανίστηκε η, τελικά, έβδομη τέχνη (στα τέλη του 19ου αι.,...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER