Μαρία Αθανασοπούλου: «Κ.Π. Καβάφης: Τα θεατρικά ποιήματα» κριτική του Ζαφείρη Νικήτα

Η συγγραφέας κινείται με συναίσθηση αυτής της λεπτής παραμέτρου, που το φιλολογικό της αντίκρισμα είναι ακριβώς η ζυγισμένη καβαφική φωνή, δηλαδή: όχι ξένη του συναισθήματος, μα όχι και θύμα του συγκινημένου.

Στο ερώτημα αυτό η επιστήμονας απαντά εύστοχα, δηλαδή όχι ολιστικά ή σωρηδόν, αλλά με μια συστηματική και εργόχειρη, λεπτομερειακή πολιορκία του φιλολογικού εδάφους (και) με παραστασιακή οπτική. Κι εδώ κρίνεται απαραίτητη μια προσωπική διευκρίνιση.

Η ποίηση του Καβάφη στοιχειοθετεί, κατά τη γνώμη μου, και κατασκευάζει το εξής: το δράμα του θεώμενου. Όχι όμως και το δράμα προς τον θεατή. Με άλλα λόγια, ο Καβάφης είναι ο ποιητής του 4ου τοίχου. Κι ακόμη περισσότερο: ο ποιητής του ηθελημένου διάκενου ανάμεσα στο σκηνικό χώρο-ποίημα και τον θεατή-αναγνώστη, όπου ως οιονεί συν-θεατής και υποβολέας λειτουργεί ο ποιητής.

Η συγγραφέας κινείται με συναίσθηση αυτής της λεπτής παραμέτρου, που το φιλολογικό της αντίκρισμα είναι ακριβώς η ζυγισμένη καβαφική φωνή, δηλαδή: όχι ξένη του συναισθήματος, μα όχι και θύμα του συγκινημένου. Στον Καβάφη, και σε πείσμα του Ρίτσαρντ Σένετ, η ιδιωτική οικειότητα δεν γίνεται τυραννική και το δημόσιο theatrum mundi δεν στερείται της προνομιακής ματιάς στην ιδιωτική ζωή των άλλων.

Στο 7ο και 8ο κεφάλαιο του βιβλίου, με τίτλο «Θεατρικότητα χωρίς κείμενο Ι και ΙΙ» αντίστοιχα, το πόνημα της συγγραφέως στρέφεται εμφατικά στη θεατρικότητα της δημόσιας σκηνής και τη λειτουργία του δημόσιου προσώπου, ιδίως του άρχοντος προσώπου, ως ηθοποιού. Στο ιστοριογενές ποίημα του 1906 «Ο βασιλεύς Δημήτριος», όπου ο Μακεδόνας βασιλιάς απεκδύεται των ενδυμάτων, των σκήπτρων και του ρόλου του, η Αθανασοπούλου ανιχνεύει ερωτηματικά «μια εξ αντιθέτου θεωρία υποκριτικής». Στο ιστοριογενές ποίημα του 1915 «Μανουήλ Κομνηνός», αντιθέτως, ο αυτοκράτορας ενδύεται την πίστη και τα ιερατικά σύμβολα για να απεκδυθεί, όμως, σύντομα τον ζώντα βίο. Τόσο το ποίημα «Μανουήλ Κομνηνός», όσο και το ποίημα «Ο βασιλεύς Δημήτριος» δεν διαθέτουν αντίλογο στον ρόλο, έναν εκτός ρόλου ρόλο. Γι' αυτό και αμφότεροι οι κραταιοί κλείνουν τον δημόσιο κύκλο τους, χωρίς να ανοίγουν έναν ιδιωτικό: ο ένας «απέρχεται» κι ο άλλος «τελειώνει».

Τι συνιστά ρόλο, όμως; Ένας ρόλος, όπως διατυπώνει ο Ρίτσαρντ Σένετ, «καθορίζεται κατά κανόνα ως προσήκουσα συμπεριφορά για ορισμένες καταστάσεις, όχι όμως γι' άλλες». Και συνεχίζει: «οι ρόλοι δεν είναι απλά παντομίμες ή βουβές παραστάσεις», αλλά αντίθετα: «κώδικες πίστεως και συμπεριφοράς συναπαρτίζουν έναν ρόλο, κι αυτό ακριβώς είναι ό,τι καθιστά τόσο δύσκολη την ιστορική μελέτη ρόλων». Ρόλος λοιπόν είναι η συμπεριφορά που εκδηλώνει «το αναμενόμενο, το προσήκον, το προσιδιάζον». Κι η καβαφική ειρωνεία ευδοκιμεί πάντα εκεί, στο σημείο που το προσήκον κλυδωνίζεται.

Καθόλου τυχαία, όπως υποδεικνύει η συγγραφέας, ο Καβάφης προτιμά στο ποίημα «Ο Βασιλεύς Δημήτριος» την πλατύτερη έννοια του ηθοποιού, μια λέξη υποκείμενη σε ερμηνείες, από την αρνητικότερης συνδήλωσης έννοια του υποκριτή. Ο «ο ου βασιλεύς, αλλ' υποκριτής» του Πλούταρχου γίνεται ο μετά σκήπτρου και στέμματος ηθοποιός του Κ.Π. Καβάφη.

Εν κατακλείδι, το βιβλίο της Μαρίας Αθανασοπούλου κατακτά τον στόχο του, τη θεατρική θεματοποίηση του καβαφικού έργου, και παράλληλα ανοίγει τον δρόμο προς έναν νέο στόχο: την ενεργητική χρήση, εφαρμογή και αξιοποίηση της παραστασιακής προβληματικής. Κι η προβληματική αυτή είναι κρίσιμο να φτάσει, και δεν επιλέγω τυχαία την τελευταία μου λέξη, στο διεπιστημονικό προσκήνιο.

001 patakis eshopΚ.Π. Καβάφης: Τα θεατρικά ποιήματα
Μαρία Αθανασοπούλου
Κριτική
160 σελ.
Τιμή € 10,00

 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Θανάσης Αγάθος: «Η κινηματογραφική όψη του Γρηγορίου Ξενόπουλου»

Όλοι ξέρουμε ότι λογοτεχνία και κινηματογράφος είναι δύο τέχνες που έχουν μεταξύ τους μια συνεχή και δημιουργική συνομιλία. Από τότε που εμφανίστηκε η, τελικά, έβδομη τέχνη (στα τέλη του 19ου αι.,...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Τσαρλς Γκλας: «Η Συρία φλέγεται – Το Ισλαμικό Κράτος και ο θάνατος της Αραβικής Άνοιξης»

Ο Έλληνας ποιητής Μελέαγρος από τα Γάδαρα (αρχαία πόλη της Συρίας, σήμερα η Ουμ Καΐς της Ιορδανίας), ο οποίος έζησε τον 1ο π.Χ. αιώνα, αποκαλούσε τη Συρία «μια χώρα που είναι ολόκληρος ο κόσμος»,...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Σταύρος Λυγερός: «Η ισλαμική τρομοκρατία»

«Δεν είναι τυχαίο ότι κανείς Σέρβος δεν πραγματοποίησε τυφλή τρομοκρατική επίθεση σε κάποια δυτική μεγαλούπολη παρότι η χώρα του βομβαρδίσθηκε και ακρωτηριάστηκε από το ΝΑΤΟ». Αυτή είναι μία από τις...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 7
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER