A+ A A-

Κόλιν Κράουτς: «Ο περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού» κριτική του Θανάση Αντωνίου

Κόλιν Κράουτς: «Ο περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού» κριτική του Θανάση Αντωνίου
Εξαιρετικό και επίκαιρο το βιβλίο του Βρετανού διανοητή Κόλιν Κράουτς, έρχεται μερικά χρόνια μετά το εμβληματικό έργο του Μεταδημοκρατία (Εκκρεμές, 2006), με το οποίο έγινε γνωστός. Ο καθηγητής Διακυβέρνησης και Δημόσιας Διοίκησης στο Warwick Business School γράφει ένα δοκίμιο πυκνό σε νοήματα, μεστό σε πολιτική σκέψη και προσγειωμένο στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα, έχοντας στον νου του, όπως αναφέρει, τον αναγνώστη «που πρέπει να αντιμετωπίσει και να χειριστεί τον κόσμο παρά εκείνον που προσπαθεί να τον αναμορφώσει ριζικά». Απευθύνεται δηλαδή στη «δεξαμενή» που ξεκινάει από τον ακραίο νεοφιλελευθερισμό και φτάνει στη μαχητική σοσιαλδημοκρατία.

Κεντρική θέση του βιβλίου είναι η πικρή διαπίστωση ότι οι πολυεθνικές εταιρείες εμφανίζονται στις μέρες μας ως «ανανεωτικές, κοσμοπολίτικες δυνάμεις, που ανταποκρίνονται στη μεταεθνική γεωγραφία μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας». Αυτή η τρομερή κατά τον συγγραφέα μετάλλαξή τους έχει ως αποτέλεσμα την απόλυτη διαστρέβλωση των αρχών του φιλελευθερισμού και τον παραγκωνισμό, όχι μόνο του κράτους, αλλά και της ίδιας της αγοράς· η αγορά ήταν η πεμπτουσία του φιλελευθερισμού κατά τους κλασικούς.

ΟΙ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ «ΨΩΝΙΖΟΥΝ» ΚΑΘΕΣΤΩΤΑ

Η μελέτη του Κράουτς, γραμμένη γοητευτικά και τεκμηριωμένη με μαεστρία, μας θυμίζει το πέρασμα από τον φιλελευθερισμό και την ανοικτή αγορά στον κόσμο των πολυεθνικών οι οποίες «ψωνίζουν» καθεστώτα, καθώς έχουν τη δυνατότητα συνεχούς μετακίνησης της έδρας τους για φορολογικούς, πολιτικούς ή άλλους λόγους.

Ο Κράουτς, ο οποίος δηλώνει επανειλημμένα ότι στόχος του είναι η βελτίωση της λειτουργίας του καπιταλισμού, με τρόπο μάλιστα που δεν μπορούν (ή δεν θέλουν) να κάνουν ούτε οι αγορές ούτε το σύγχρονο κράτος, ξαναθυμάται την πρώτη μεταπολεμική περίοδο της Ευρώπης όπου καπιταλισμός και δημοκρατία συνδέθηκαν οριστικά: η ασφάλεια που προσέφερε ο πρώτος ήταν η εγγύηση για την παρουσία της δεύτερης. Κάτι όμως πήγε στραβά· κι εδώ αρχίζει η... ανατομία από τον Κράουτς.

Ο συγγραφέας σφυροκοπάει τη διαβόητη Σχολή του Σικάγο, η οποία λάνσαρε στη διεθνή σκέψη το ιδεολόγημα μιας εταιρείας που δεν την ενδιαφέρει τίποτα άλλο παρά τα κέρδη των μετόχων. Ταυτόχρονα εξηγεί πειστικά το πόσο μακριά από την προστασία του καταναλωτή βρίσκεται η φιλοσοφία της συγκεκριμένης οικονομικής Σχολής.

Ενώ οι προπάτορες του φιλελευθερισμού επιθυμούσαν την ύπαρξη πολλών, μικρών, ανταγωνιστικών επιχειρήσεων μέσα σε μια ανοικτή κι εύκολα προσβάσιμη αγορά, ο μονεταρισμός που επιβλήθηκε μετά τη δεκαετία του 1970, αλλά και η ανεξέλεγκτη πίστωση που χαρακτήρισε τον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό που ακολούθησε, δημιούργησαν τα θηριώδη μονοπώλια και, ουσιαστικά, κατέστρεψαν το πνεύμα της ανοικτής, ελεύθερης κι ανταγωνιστικής αγοράς. Την ίδια ώρα, οι υπέρμαχοι του διαχωρισμού κράτους και αγοράς δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτα για να εμποδίσουν τη χρησιμοποίηση στην Πολιτεία και τον δημόσιο βίο των κερδών που αποκόμισαν οι εταιρείες στην οικονομία. «Η πολιτική εξουσία και ο οικονομικός πλούτος είναι αμοιβαία μετατρέψιμα νομίσματα», υποστηρίζει ο Κράουτς.

Από τις ωραιότερες σελίδες είναι εκείνες που κριτικάρουν τις διαδεδομένες θεωρίες του νεοφιλελευθερισμού περί «συμφέροντος των μετόχων» και «αποστολής της εταιρείας». Ο συγγραφέας σφυροκοπάει τη διαβόητη Σχολή του Σικάγο, η οποία λάνσαρε στη διεθνή σκέψη το ιδεολόγημα μιας εταιρείας που δεν την ενδιαφέρει τίποτα άλλο παρά τα κέρδη των μετόχων. Ταυτόχρονα εξηγεί πειστικά το πόσο μακριά από την προστασία του καταναλωτή βρίσκεται η φιλοσοφία της συγκεκριμένης οικονομικής Σχολής.

ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΚΕΫΝΣΙΑΝΙΣΜΟΣ

Ο Κράουτς όχι μόνο δεν αμφισβητεί την ελεύθερη καπιταλιστική αγορά, αλλά είναι υπέρμαχος του καπιταλισμού των μικρών εταιρειών και των μεμονωμένων ιδιοκτητών. Πιστεύει όμως ότι οι εταιρείες-γίγαντες διαστρεβλώνουν την αγορά και χαρακτηρίζει υποκριτική τη στάση τους: οι πολυεθνικές επιδιώκουν την πολιτική στη φάση της διαμόρφωσης των (υπέρ τους) όρων της αγοράς και στη συνέχεια ρίχνουν το... ανάθεμα στην κυβέρνηση, όταν αυτή παρεμβαίνει για να διορθώσει τα τερατουργήματα της αγοράς. Με την ευκαιρία ο Κράουτς εξιστορεί το κύμα ιδιωτικοποιήσεων στην Αγγλία της δεκαετίας του 1970 (κυρίως σε σιδηροδρομικό δίκτυο και υποδομές), εξηγώντας γιατί δεν ήταν ο επιβάτης αυτός που τελικά ωφελήθηκε από το θατσερικό ξεπούλημα.

Στο βιβλίο του Κράουτς εναλλάσσονται οι ιστορικές αναφορές, όπως η εξιστόρηση της κρίσης του 2008, με την κλασική πολιτική θεωρία, όπως η ανάλυση της ηθικής στον νεοφιλελευθερισμό και ο ρόλος του καταναλωτή σε μια αγοραία οικονομία. Μέσα στο πλέγμα της κριτικής, αναδύεται η προσωπική του θέση: μακριά από τον νεοφιλελευθερισμό και τη «μαγική λύση» των ιδιωτικοποιήσεων, αλλά σε απόσταση από τη σοσιαλδημοκρατία, η οποία θεωρεί πως μόνο ο δημόσιος έλεγχος μπορεί να αποτρέψει το κακό που «γεννάει» η αγορά. Αλλά και μακριά από τον «ιδιωτικοποιημένο κεϋνσιανισμό», νεολογισμός με τον οποίον ο Κράουτς περιγράφει το φαινόμενο όπου αντί να δανείζονται οι κυβερνήσεις για να δημιουργήσουν ζήτηση, δανείζονται οι ιδιώτες (ακόμα και οι φτωχότεροι).

Στο σημείο αυτό, ο Κράουτς προτείνει την πρώτη από τις διεξόδους από την κρίση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου: «νεοφιλελεύθερη σοσιαλδημοκρατία» με διζωνικό τραπεζικό σύστημα και τράπεζες «δύο ταχυτήτων», δηλαδή ορισμένες που προσέχουν τις αποταμιεύσεις του ευρύτερου συνόλου και μια μικρή ομάδα τραπεζών που τζογάρουν μεν, αλλά τα χρήματα μυημένων πελατών.

Τα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου είναι αφιερωμένα στην κοινωνία των πολιτών και την εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΚΕ). Θεωρεί ότι η πρώτη εκφράζει την έννοια της ποικιλίας και τη διάθεση της ισορροπίας εντός μιας κοινωνίας, ενώ αποδίδει στην ΕΚΕ το χαρακτηρισμό «αναγνώριση της εταιρικής εξωτερικότητας»· εξωτερικότητα είναι τα αποτελέσματα αγοραίων συναλλαγών και άδηλα κόστη, όπως η καταστροφή του περιβάλλοντος, για τα οποία κανείς δεν ζητάει τον «λογαριασμό» από τις εταιρείες.

Από τη στιγμή που ο Κράουτς αναγνωρίζει, ομολογουμένως με γενναιότητα, ότι «ο ρόλος των εταιρειών στην πολιτική ανήκει στη μη δημοκρατική συνιστώσα του πολιτεύματος», δείχνει να εμπιστεύεται τόσο την πολύχρωμη και πολυσχιδή κοινωνία των πολιτών, όσο και τον ρόλο της ΕΚΕ. Θυμίζουμε ότι σε ανάλογα συμπεράσματα κατέληγε και ο Βρετανός ιστορικός Νiall Ferguson στο βιβλίο του Ο μεγάλος εκφυλισμός: Πώς παρακμάζουν οι θεσμοί και πεθαίνουν οι οικονομίες (Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2013· το παρουσιάσαμε εδώ). Στην περίπτωση όμως του Κόλιν Κράουτς, η πίστη στην κοινωνία των πολιτών, ως αντίπαλο δέος στο τρίπτυχο κράτος-αγορά-πολυεθνική επιχείρηση, έρχεται ως αποτέλεσμα μιας εντυπωσιακής σε μεθοδολογία ανάλυσης κι όχι ως μια «σημαία ευκαιρίας», ενώ πρέπει να επισημάνουμε ότι στον Κράουτς οι σημαντικές αμφιβολίες διατηρούνται ακέραιες μέχρι και την τελευταία σελίδα, σε αντίθεση με τη μάλλον επιφανειακή- θριαμβευτική αντιμετώπιση του ζητήματος από τον Ν. Φέργκιουσον.

Άλλη μια ενδιαφέρουσα, συγκροτημένη και ιδιαίτερα προοδευτική φωνή από τη συνεχώς ανανεούμενη βρετανική σχολή της πολιτικής επιστήμης, φωνή που διατυπώνει αλήθειες κι αναζητάει με ηπιότητα λειτουργικές διεξόδους.

001 patakis eshopΟ περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού
Κόλιν Κράουτς
μετάφραση: Αλέξανδρος Κιουπκιολής
Εκκρεμές
264 σελ.
Τιμή € 16,73

 

Διαβάστε επίσης
ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Λάμπρος Βαρελάς: «Μετά θάρρους ανησυχίαν εμπνέοντος» κριτική του Ελπιδοφόρου Ιντζέμπελη

O Γεώργιος Βιζυηνός ήταν πεζογράφος, ποιητής και λόγιος. Γεννήθηκε στη Βιζύη της Ανατολικής Θράκης. Ο πατέρας του ήταν βιοπαλαιστής και δούλεψε σκληρά για να μεγαλώσει τα παιδιά του. Αρρώστησε όμως...

ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Τζωρτζ Στάινερ: «Τολστόι ή Ντοστογιέφσκι» κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Η επανέκδοση ενός βιβλίου μετά από σαράντα χρόνια, που ωστόσο ποτέ δεν έμεινε εκτός κυκλοφορίας, είναι ένα σημαντικότατο γεγονός και προκλητικό για τον σημερινό αναγνώστη, ανεξάρτητα από το θέμα...

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr