Κόλιν Κράουτς: «Ο περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού» κριτική του Θανάση Αντωνίου

Κόλιν Κράουτς: «Ο περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού» κριτική του Θανάση Αντωνίου
Εξαιρετικό και επίκαιρο το βιβλίο του Βρετανού διανοητή Κόλιν Κράουτς, έρχεται μερικά χρόνια μετά το εμβληματικό έργο του Μεταδημοκρατία (Εκκρεμές, 2006), με το οποίο έγινε γνωστός. Ο καθηγητής Διακυβέρνησης και Δημόσιας Διοίκησης στο Warwick Business School γράφει ένα δοκίμιο πυκνό σε νοήματα, μεστό σε πολιτική σκέψη και προσγειωμένο στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα, έχοντας στον νου του, όπως αναφέρει, τον αναγνώστη «που πρέπει να αντιμετωπίσει και να χειριστεί τον κόσμο παρά εκείνον που προσπαθεί να τον αναμορφώσει ριζικά». Απευθύνεται δηλαδή στη «δεξαμενή» που ξεκινάει από τον ακραίο νεοφιλελευθερισμό και φτάνει στη μαχητική σοσιαλδημοκρατία.

Κεντρική θέση του βιβλίου είναι η πικρή διαπίστωση ότι οι πολυεθνικές εταιρείες εμφανίζονται στις μέρες μας ως «ανανεωτικές, κοσμοπολίτικες δυνάμεις, που ανταποκρίνονται στη μεταεθνική γεωγραφία μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας». Αυτή η τρομερή κατά τον συγγραφέα μετάλλαξή τους έχει ως αποτέλεσμα την απόλυτη διαστρέβλωση των αρχών του φιλελευθερισμού και τον παραγκωνισμό, όχι μόνο του κράτους, αλλά και της ίδιας της αγοράς· η αγορά ήταν η πεμπτουσία του φιλελευθερισμού κατά τους κλασικούς.

ΟΙ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΕΣ «ΨΩΝΙΖΟΥΝ» ΚΑΘΕΣΤΩΤΑ

Η μελέτη του Κράουτς, γραμμένη γοητευτικά και τεκμηριωμένη με μαεστρία, μας θυμίζει το πέρασμα από τον φιλελευθερισμό και την ανοικτή αγορά στον κόσμο των πολυεθνικών οι οποίες «ψωνίζουν» καθεστώτα, καθώς έχουν τη δυνατότητα συνεχούς μετακίνησης της έδρας τους για φορολογικούς, πολιτικούς ή άλλους λόγους.

Ο Κράουτς, ο οποίος δηλώνει επανειλημμένα ότι στόχος του είναι η βελτίωση της λειτουργίας του καπιταλισμού, με τρόπο μάλιστα που δεν μπορούν (ή δεν θέλουν) να κάνουν ούτε οι αγορές ούτε το σύγχρονο κράτος, ξαναθυμάται την πρώτη μεταπολεμική περίοδο της Ευρώπης όπου καπιταλισμός και δημοκρατία συνδέθηκαν οριστικά: η ασφάλεια που προσέφερε ο πρώτος ήταν η εγγύηση για την παρουσία της δεύτερης. Κάτι όμως πήγε στραβά· κι εδώ αρχίζει η... ανατομία από τον Κράουτς.

Ο συγγραφέας σφυροκοπάει τη διαβόητη Σχολή του Σικάγο, η οποία λάνσαρε στη διεθνή σκέψη το ιδεολόγημα μιας εταιρείας που δεν την ενδιαφέρει τίποτα άλλο παρά τα κέρδη των μετόχων. Ταυτόχρονα εξηγεί πειστικά το πόσο μακριά από την προστασία του καταναλωτή βρίσκεται η φιλοσοφία της συγκεκριμένης οικονομικής Σχολής.

Ενώ οι προπάτορες του φιλελευθερισμού επιθυμούσαν την ύπαρξη πολλών, μικρών, ανταγωνιστικών επιχειρήσεων μέσα σε μια ανοικτή κι εύκολα προσβάσιμη αγορά, ο μονεταρισμός που επιβλήθηκε μετά τη δεκαετία του 1970, αλλά και η ανεξέλεγκτη πίστωση που χαρακτήρισε τον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό που ακολούθησε, δημιούργησαν τα θηριώδη μονοπώλια και, ουσιαστικά, κατέστρεψαν το πνεύμα της ανοικτής, ελεύθερης κι ανταγωνιστικής αγοράς. Την ίδια ώρα, οι υπέρμαχοι του διαχωρισμού κράτους και αγοράς δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτα για να εμποδίσουν τη χρησιμοποίηση στην Πολιτεία και τον δημόσιο βίο των κερδών που αποκόμισαν οι εταιρείες στην οικονομία. «Η πολιτική εξουσία και ο οικονομικός πλούτος είναι αμοιβαία μετατρέψιμα νομίσματα», υποστηρίζει ο Κράουτς.

Από τις ωραιότερες σελίδες είναι εκείνες που κριτικάρουν τις διαδεδομένες θεωρίες του νεοφιλελευθερισμού περί «συμφέροντος των μετόχων» και «αποστολής της εταιρείας». Ο συγγραφέας σφυροκοπάει τη διαβόητη Σχολή του Σικάγο, η οποία λάνσαρε στη διεθνή σκέψη το ιδεολόγημα μιας εταιρείας που δεν την ενδιαφέρει τίποτα άλλο παρά τα κέρδη των μετόχων. Ταυτόχρονα εξηγεί πειστικά το πόσο μακριά από την προστασία του καταναλωτή βρίσκεται η φιλοσοφία της συγκεκριμένης οικονομικής Σχολής.

ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΚΕΫΝΣΙΑΝΙΣΜΟΣ

Ο Κράουτς όχι μόνο δεν αμφισβητεί την ελεύθερη καπιταλιστική αγορά, αλλά είναι υπέρμαχος του καπιταλισμού των μικρών εταιρειών και των μεμονωμένων ιδιοκτητών. Πιστεύει όμως ότι οι εταιρείες-γίγαντες διαστρεβλώνουν την αγορά και χαρακτηρίζει υποκριτική τη στάση τους: οι πολυεθνικές επιδιώκουν την πολιτική στη φάση της διαμόρφωσης των (υπέρ τους) όρων της αγοράς και στη συνέχεια ρίχνουν το... ανάθεμα στην κυβέρνηση, όταν αυτή παρεμβαίνει για να διορθώσει τα τερατουργήματα της αγοράς. Με την ευκαιρία ο Κράουτς εξιστορεί το κύμα ιδιωτικοποιήσεων στην Αγγλία της δεκαετίας του 1970 (κυρίως σε σιδηροδρομικό δίκτυο και υποδομές), εξηγώντας γιατί δεν ήταν ο επιβάτης αυτός που τελικά ωφελήθηκε από το θατσερικό ξεπούλημα.

Στο βιβλίο του Κράουτς εναλλάσσονται οι ιστορικές αναφορές, όπως η εξιστόρηση της κρίσης του 2008, με την κλασική πολιτική θεωρία, όπως η ανάλυση της ηθικής στον νεοφιλελευθερισμό και ο ρόλος του καταναλωτή σε μια αγοραία οικονομία. Μέσα στο πλέγμα της κριτικής, αναδύεται η προσωπική του θέση: μακριά από τον νεοφιλελευθερισμό και τη «μαγική λύση» των ιδιωτικοποιήσεων, αλλά σε απόσταση από τη σοσιαλδημοκρατία, η οποία θεωρεί πως μόνο ο δημόσιος έλεγχος μπορεί να αποτρέψει το κακό που «γεννάει» η αγορά. Αλλά και μακριά από τον «ιδιωτικοποιημένο κεϋνσιανισμό», νεολογισμός με τον οποίον ο Κράουτς περιγράφει το φαινόμενο όπου αντί να δανείζονται οι κυβερνήσεις για να δημιουργήσουν ζήτηση, δανείζονται οι ιδιώτες (ακόμα και οι φτωχότεροι).

Στο σημείο αυτό, ο Κράουτς προτείνει την πρώτη από τις διεξόδους από την κρίση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου: «νεοφιλελεύθερη σοσιαλδημοκρατία» με διζωνικό τραπεζικό σύστημα και τράπεζες «δύο ταχυτήτων», δηλαδή ορισμένες που προσέχουν τις αποταμιεύσεις του ευρύτερου συνόλου και μια μικρή ομάδα τραπεζών που τζογάρουν μεν, αλλά τα χρήματα μυημένων πελατών.

Τα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου είναι αφιερωμένα στην κοινωνία των πολιτών και την εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΚΕ). Θεωρεί ότι η πρώτη εκφράζει την έννοια της ποικιλίας και τη διάθεση της ισορροπίας εντός μιας κοινωνίας, ενώ αποδίδει στην ΕΚΕ το χαρακτηρισμό «αναγνώριση της εταιρικής εξωτερικότητας»· εξωτερικότητα είναι τα αποτελέσματα αγοραίων συναλλαγών και άδηλα κόστη, όπως η καταστροφή του περιβάλλοντος, για τα οποία κανείς δεν ζητάει τον «λογαριασμό» από τις εταιρείες.

Από τη στιγμή που ο Κράουτς αναγνωρίζει, ομολογουμένως με γενναιότητα, ότι «ο ρόλος των εταιρειών στην πολιτική ανήκει στη μη δημοκρατική συνιστώσα του πολιτεύματος», δείχνει να εμπιστεύεται τόσο την πολύχρωμη και πολυσχιδή κοινωνία των πολιτών, όσο και τον ρόλο της ΕΚΕ. Θυμίζουμε ότι σε ανάλογα συμπεράσματα κατέληγε και ο Βρετανός ιστορικός Νiall Ferguson στο βιβλίο του Ο μεγάλος εκφυλισμός: Πώς παρακμάζουν οι θεσμοί και πεθαίνουν οι οικονομίες (Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2013· το παρουσιάσαμε εδώ). Στην περίπτωση όμως του Κόλιν Κράουτς, η πίστη στην κοινωνία των πολιτών, ως αντίπαλο δέος στο τρίπτυχο κράτος-αγορά-πολυεθνική επιχείρηση, έρχεται ως αποτέλεσμα μιας εντυπωσιακής σε μεθοδολογία ανάλυσης κι όχι ως μια «σημαία ευκαιρίας», ενώ πρέπει να επισημάνουμε ότι στον Κράουτς οι σημαντικές αμφιβολίες διατηρούνται ακέραιες μέχρι και την τελευταία σελίδα, σε αντίθεση με τη μάλλον επιφανειακή- θριαμβευτική αντιμετώπιση του ζητήματος από τον Ν. Φέργκιουσον.

Άλλη μια ενδιαφέρουσα, συγκροτημένη και ιδιαίτερα προοδευτική φωνή από τη συνεχώς ανανεούμενη βρετανική σχολή της πολιτικής επιστήμης, φωνή που διατυπώνει αλήθειες κι αναζητάει με ηπιότητα λειτουργικές διεξόδους.

001 patakis eshopΟ περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού
Κόλιν Κράουτς
μετάφραση: Αλέξανδρος Κιουπκιολής
Εκκρεμές
264 σελ.
Τιμή € 16,73


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Γιώργος Kόκκινος: «Η ευγονική δυστοπία»

«Για καλό ή για κακό, η ευγονική επιστρέφει…» Ξεκινώντας από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου Η ευγονική δυστοπία. Διαδρομές ιδεών του Γιώργου Κόκκινου, στέκεται κανείς στο συγκλονιστικό παράθεμα: «Τα κληρονομικώς βεβαρημένα άτομα, όπως οι...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Συλλογικό: «Οι πρώτες πηγές: Μέγας Αλέξανδρος»

Το να περιγράψει κανείς αυτό το έργο που αφορά τις Πρώτες πηγές και Τα αποσπάσματα των αρχαίων ιστορικών για τον Μέγα Αλέξανδρο είναι άθλος μέγας, όσος και ο ίδιος ο Αλέξανδρος. Και μόνο η αναφορά των ονομάτων στον...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε τώρα στο newsletter μας και μάθετε πρώτοι τα τελευταία νέα για το βιβλίο και για τις τέχνες.

 

Το email σας: