A+ A A-

Κυριάκος Κ. Παπουλίδης – Κωνσταντίνος Κ. Παπουλίδης: «Helleno-Russica» κριτική του Απόστολου Σπυράκη

Κυριάκος Κ. Παπουλίδης – Κωνσταντίνος Κ. Παπουλίδης: «Helleno-Russica» κριτική του Απόστολου Σπυράκη
Οι σχέσεις του ορθόδοξου ελληνισμού με τη Ρωσία υπήρξαν καθοριστικές για τη διαμόρφωση και την εξέλιξη της ρωσικής εθνότητας. Η αρχή έγινε με την καθιέρωση του σλαβικού αλφάβητου από τους Αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο, κι ακολούθησε το χριστιανικό βάπτισμα των Ρώσων επί εποχής του Βασιλείου Β' του Βουλγαροκτόνου, γεγονός που αποτέλεσε σταθμό στην Ιστορία του ρωσικού έθνους. Μετά το 1453, καθώς οι μονάρχες της νεοσύστατης Ρωσίας προσπαθούσαν να θεμελιώσουν την εξουσία τους, στρέφονταν προς τους κληρονόμους του Βυζαντίου, που δεν ήταν άλλοι εκείνη την εποχή από τους πατριάρχες της Κωνσταντινούπολης. Σ' αυτή την τραγική περίοδο, ο περίφημος τσάρος Ιβάν Δ' (Ιβάν ο Τρομερός) ζητούσε από τον Έλληνα πατριάρχη Ιωάσαφ Β' τον Μεγαλοπρεπή την απονομή του τίτλου του Βασιλέως κι αργότερα, όταν ο Μπορίς Γκοντουνόφ, ο δαιμόνιος τσάρος που έμεινε στην Ιστορία για τις μηχανορραφίες του, θέλησε να ιδρύσει το πατριαρχείο της Μόσχας, προσέφυγε στον Οικουμενικό Πατριάρχη Ιερεμία τον Τρανό, ο οποίος έψαχνε στήριξη για το ποίμνιό του, που γνώριζε πιέσεις αφόρητες τόσο από τους μωαμεθανούς όσο και από τους λουθηρανούς μισιονάριους και τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ'. Αλλά ακόμα κι αυτός ο Μέγας Πέτρος, όταν επιδίωξε να διαλύσει τον πατριαρχικό θεσμό επιβάλλοντας την κοσμική του εξουσία υπεράνω των εκπροσώπων της Εκκλησίας κατά τα προτεσταντικά πρότυπα, αναζήτησε (ή εκβίασε) τη στήριξη του πατριάρχη Ιερεμία Γ'.

Η εξέλιξη των κρίσιμων και για τους δυο λαούς σχέσεων φαίνεται ανάγλυφα μέσα από την παράθεση μια σειράς σημαντικότατων κειμένων, που συγκεντρώθηκαν από τους Κωνσταντίνο και Κυριάκο Παπουλίδη, επιστήμονες και ερευνητές με σπουδές Θεολογίας στο Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτο Παρισίων και σπουδές Νεοελληνικής Φιλολογίας (πτυχιακές και μεταπτυχιακές) στο Εθνικό Ινστιτούτο Ανατολικών Γλωσσών και Πολιτισμών (INALCO) του Πανεπιστημίου της Σορβόννης. Ειδική μνεία αξίζει στον Κωνσταντίνο Κ. Παπουλίδη, που έχει παρακολουθήσει μαθήματα Παλαιοσλαβικής Φιλολογίας και Κοινωνιολογίας των Θρησκειών, διετέλεσε υποδιευθυντής του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου και βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το βιβλίο του Οι Έλληνες της Οδησσού, ενώ υπήρξε διοικητής του Αγίου Όρους, θέση από την οποία είχε τη δυνατότητα πρόσβασης σε μια σειρά εγγράφων σπάνιων και δυσεύρετων.

Οι δύο συγγραφείς έψαξαν και μελέτησαν εξαντλητικά κώδικες και χειρόγραφα, περισσότερο ή λιγότερο γνωστά, χειρόγραφα που αναζητήθηκαν σε μονές του Αγίου Όρους, στη Βιβλιοθήκη του Παναγίου Τάφου Κωνσταντινουπόλεως, στη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστού στην Πάτμο, στη Μονή Ταξιαρχών Σερίφου, στους καταλόγους βενετικών αρχείων, σε μια σειρά ιστορικών βιβλιοθηκών ανά την Ευρώπη, αλλά και στα αρχεία του Κρατικού Ιστορικού Μουσείου (GIM) της Κόκκινης Πλατείας της Μόσχας, όπου τα γράμματα των πατριαρχών της Κωνσταντινούπολης φυλάσσονται ως κόρη οφθαλμού, καθώς αποτελούν τα άγια των αγίων της παράδοσης και της Ιστορίας της Ρωσίας.

Τα έγγραφα που παρατίθενται και σχολιάζονται σ' αυτή την ερευνητική εργασία αποδεικνύουν την εξαιρετική σπουδαιότητα της σχέσης Ελλάδας-Ρωσίας, που θεμελιώθηκε πριν από την πτώση της Κωνσταντινούπολης αλλά συνέχισε να αναπτύσσεται θεαματικά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Τα ιστορικά ντοκουμέντα του παρόντος βιβλίου ρίχνουν φως σ' αυτήν τη σχετικά ανεξερεύνητη περίοδο, όταν η Εκκλησία αποτελούσε τον μοναδικό χώρο όπου η φλόγα της αναγέννησης της εκπληκτικής βυζαντινής αυτοκρατορίας έμενε ζωντανή και οι ιεράρχες προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να επιβιώσουν μέσα στη μουσουλμανική λαίλαπα που τους είχε σαρώσει. Για τον λόγο αυτό πάντα προσέβλεπαν προς την ομόθρησκη Ρωσία, αναμένοντας υποστήριξη από το έθνος το οποίο, σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς, οφείλει την ύπαρξή του στη μεταλαμπάδευση του βυζαντινού πολιτισμού στον κόσμο των Σλάβων. Με αντιπροσωπείες πολυπληθείς από ιερείς φωτισμένους ταξίδευαν προς την ισχυρή χώρα του βορρά, επιστρατεύοντας ακόμα και την εικόνα της Παναγίας των Βλαχερνών στην προσπάθεια να αποσπαστεί βοήθεια κάθε είδους – από άμφια, ιερά σκεύη και χρήματα, για τη συντήρηση της λαμπρής κληρονομιάς του Ιουστινιανού και του Μεγάλου Κωνσταντίνου, μέχρι στρατεύματα που κάποια στιγμή θα απελευθέρωναν την ανατολική αυτοκρατορία των Ρωμιών.

Ήταν τότε που στο Κρεμλίνο άρχισε να σχηματίζεται η ιδέα της συνέχειας του Βυζαντίου υπό την κυριαρχία των Ρώσων, ενώ τα ίχνη της αλληλεπίδρασης των δύο πολιτισμών πολλαπλασιάζονται μετά τον δέκατο έβδομο αιώνα, όταν παρουσιάζεται μια έκρηξη μεταφραστικής παραγωγής ελληνικών κειμένων στη ρωσική γλώσσα, με επίκεντρο τη Μονή του Αγίου Νικολάου στη Μόσχα, μονή που υπήρξε μετόχι της Μονής Ιβήρων του Αγίου Όρους.

Τα χειρόγραφα αυτά έχουν όχι μόνο σπουδαία ιστορική αξία, αλλά και λογοτεχνική ποιότητα• χαρακτηριστικό παράδειγμα η εξαιρετική αφήγηση του Νικόλαου Σπαθάριου, ενός Έλληνα από τη Λακωνία, που έφερε τον τίτλο του Πρωτοσπαθαρίου και πραγματοποίησε ένα επικό κι επιτυχημένο ταξίδι στην Κίνα (1675-1676). Στο μοναδικό κομμάτι της αφήγησης που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, ιστορείται με τρόπο θαυμάσιο και γλαφυρότατο η ίδρυση της πόλης της Μόσχας, ενώ εξίσου σημαντικό είναι και το ποίημα του αρχιμανδρίτη Ματθαίου Κολητζίδη, που τυπώθηκε το 1612 στη Βενετία και μιλά για την περίοδο των ταραχών στη Ρωσία μετά τον θάνατο του Ιβάν του Τρομερού, περίοδο κατά την οποία το ρωσικό κράτος καταλύθηκε από τους γείτονές του κι αναγεννήθηκε από την τέφρα του μέσα σε συνθήκες μυθιστορηματικές, με διαδόχους και ψευδοδιάδοχους του τσάρου να εμφανίζονται από παντού, ώσπου οι Βογιάροι της Μόσχας πήραν την υπόθεση στα χέρια τους.

Η επικοινωνία των Ρώσων με τον ορθόδοξο ελληνισμό και με τον ασκητικό μοναχισμό του Αγίου Όρους υπήρξε ευεργετική και καθοριστική για τη σχηματοποίηση της θεολογίας και της ιδιαίτερης φιλοσοφικής αντίληψης που χαρακτηρίζει τον ρωσικό λαό, ενώ εργασίες σαν την εν λόγω υπογραμμίζουν τη σημαντικότητα της κοινής πορείας των δύο λαών διά μέσου των αιώνων, μια σχέση που σφυρηλατήθηκε διά πυρός και σιδήρου κι ο απόηχός της φτάνει μέχρι σήμερα.

001 patakis eshopHELLENO-RUSSICA ήτοι Τεκμήρια της πρώιμης νεοελληνικής γραμματείας περί της Ρωσίας (1453-1821)
Κυριάκος Κ. Παπουλίδης, Κωνσταντίνος Κ. Παπουλίδης
Εκδόσεις Δέσποινα Κυριακίδη
392 σελ.
Τιμή € 28,50

 

Διαβάστε επίσης
ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Γιάννης Τόλιος: «Η μετάβαση στο “εθνικό νόμισμα”» κριτική του Θανάση Αντωνίου

Καθώς η Ελλάδα βαδίζει προς τη «δεύτερη αξιολόγηση» και η κυβέρνηση περιμένει από τους δανειστές μας κάποια μείωση του δυσβάσταχτου χρέους, η συζήτηση για το «εθνικό νόμισμα» όχι μόνο δεν έχει...

ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Γιώργος Δ. Παναγιώτου: «Μποτίλια στο πέλαγο» κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Ως τίτλο για το βιβλίο του πάνω στο έργο του Γιώργου Σεφέρη, ο Γιώργος Παναγιώτου επιλέγει μια φράση του ποιητή –μποτίλια στο πέλαγο–, η οποία υπαινίσσεται την αμφίβολη ή απίθανη παραλαβή του...

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr