A+ A A-

ΤΖΟΝ ΧΙΡΣΤ: ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ κριτική του Θανάση Αντωνίου

ΤΖΟΝ ΧΙΡΣΤ: ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ κριτική του Θανάση Αντωνίου
Ο ευρωπαϊκός Νότος αντιδρά στις πολιτικές λιτότητας, η Ευρωζώνη κινδυνεύει με κατάρρευση και ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε επιμένει στη σφιχτή δημοσιονομική πολιτική του. Οι νέες ανατολικές δημοκρατίες δυσανασχετούν για το κόστος της ελληνικής «διάσωσης», η Λιθουανία απέκτησε στις αρχές του 2015 τα πρώτα της ευρώ κι ένας αγώνας στο Βελιγράδι ανάμεσα στη Σερβία και την Αλβανία διεκόπη εξαιτίας μιας ιπτάμενης σημαίας με εθνικιστικά σύμβολα, η οποία έπεσε ξαφνικά μέσα στο γήπεδο. Το Βρετανικό Μουσείο δανείζει γλυπτά του Παρθενώνα στο ρωσικό μουσείο του Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης, μουσουλμάνοι φονταμενταλιστές στη Γαλλία πέφτουν με τα αυτοκίνητά τους σε ανύποπτους περαστικούς, νεοναζί βεβήλωσαν τα Χριστούγεννα το εβραϊκό νεκροταφείο Λάρισας και στη Σουηδία έχουν πυρποληθεί τρία τζαμιά μέσα σε μία εβδομάδα. Αυτή είναι η Ευρώπη και καλά θα κάνουμε να την καταλάβουμε όσο γίνεται πιο γρήγορα.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕ ΟΚΤΩ ΠΡΑΞΕΙΣ

Στην προσπάθεια να κατανοήσουμε την πολύπλοκη Ιστορία της ηπείρου μας, το βιβλίο του Αυστραλού ιστορικού και πανεπιστημιακού Τζον Χιρστ προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία: σύντομη σε έκταση, εναλλακτική ως προς τη δομή της κι εξαιρετική ως προς τη σαφήνειά της Ιστορία της Ευρώπης από την αρχαία Ελλάδα μέχρι και τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το εντυπωσιακό είναι ότι κατά τη διάρκεια αυτών των οκτώ «αφηγήσεων», ο αναγνώστης όχι μόνο δεν νιώθει κούραση, όχι μόνο δεν υπάρχει η υποψία επανάληψης, αλλά αντίθετα, κάθε φορά, καθεμιά αφήγηση δηλαδή, προσθέτει νέα στοιχεία, ρίχνει περισσότερο φως, προσθέτει επιπλέον χρώματα στη μεγάλη εικόνα.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο στο έργο του Χιρστ είναι η ταξινόμηση, ο διαχωρισμός και η παράθεση των ιστορικών γεγονότων, καθώς ο Αυστραλός καθηγητής αποφεύγει τις εξιστορήσεις πολεμικών συγκρούσεων, τις βιογραφίες πολιτικών, θρησκευτικών και στρατιωτικών ηγετών και την απεραντολογία που συνήθως χαρακτηρίζει όσους βλέπουν την Ιστορία με γραμμικό, αυστηρά χρονολογικό τρόπο. Αντίθετα, αυτός επιχειρεί κάτι έξυπνο και λειτουργικό: χωρίζει την Ιστορία σε οκτώ κατηγορίες θεματικού ενδιαφέροντος και εξιστορεί το υπέροχο «παραμύθι» της ηπείρου μας οκτώ φορές. Το εντυπωσιακό είναι ότι κατά τη διάρκεια αυτών των οκτώ «αφηγήσεων», ο αναγνώστης όχι μόνο δεν νιώθει κούραση, όχι μόνο δεν υπάρχει η υποψία επανάληψης, αλλά αντίθετα, κάθε φορά, καθεμιά αφήγηση δηλαδή, προσθέτει νέα στοιχεία, ρίχνει περισσότερο φως, προσθέτει επιπλέον χρώματα στη μεγάλη εικόνα.

Στο τέλος και της όγδοης αφήγησης, ο αναγνώστης νιώθει μια βαθιά «ικανοποίηση», ένα είδος ηδονής της γνώσης: η πολυπλοκότητα της Ευρώπης, χωρίς να αίρεται φυσικά, αποκαλύπτεται μπροστά στα μάτια του και το ασχημάτιστο παζλ των πρώτων σελίδων μετατρέπεται σε έναν πίνακα. Οι οκτώ ενότητες-αφηγήσεις του Χιρστ είναι: α) η Ευρώπη της αρχαιότητας και του Μεσαίωνα, β) η Ευρώπη των νεότερων χρόνων, γ) οι επιδρομές και οι κατακτήσεις που δημιούργησαν τα κράτη, δ) και ε) οι μορφές διακυβέρνησης, στ) οι αυτοκράτορες και οι Πάπες, ζ) οι ευρωπαϊκές γλώσσες και η) η ιστορία των απλών ανθρώπων. Τα δύο τελευταία κεφάλαια του βιβλίου αφορούν α) την εκβιομηχάνιση και τις κοινωνικές επαναστάσεις σε τρεις διακριτές κι εμβληματικές ευρωπαϊκές χώρες (Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία) και β) τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους του 20ού αιώνα, που αναχάραξαν τον ευρωπαϊκό χάρτη.

Η ΜΙΚΡΗ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΙΚΟΝΑ

Από το υπέροχο βιβλίο του Χιρστ ξεχωρίζουμε τη συνθετική ικανότητά του όταν περιγράφει τις εξελίξεις σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης και τη σταδιακή συμπλήρωση ψηφίδων στο ενιαίο παζλ της ευρωπαϊκής Ιστορίας.

Στο κέντρο της εξιστόρησης του Χιρστ βρίσκεται ένα κομβικό, κατά την άποψή του, γεγονός, το οποίο αποτελεί τη γενέθλια βάση του ευρωπαϊκού πολιτισμού: η αποδοχή της θρησκείας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της ρωμαιοχριστιανικής Εκκλησίας από τα βαρβαρικά γερμανικά φύλα που εισέβαλλαν από τον βορρά από τον 5ο μ.Χ. αιώνα και μετά. Κατά κάποιον τρόπο, «πτώση της Ρώμης δεν υπήρξε ποτέ», υποστηρίζει ο συγγραφέας.

Σε δεύτερο επίπεδο, η ξαφνική στέψη του Καρόλου του Μεγάλου (Καρλομάγνου) τα Χριστούγεννα του 800 μ.Χ. από τον Πάπα της Ρώμης και η οριστική ρήξη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με το ανατολικό τμήμα της αποτελεί το γεγονός εκείνο που όρισε το πλαίσιο των σχέσεων ανάμεσα στην κοσμική και τη θρησκευτική εξουσία στη Δύση και προσδιόρισε, σε μεγάλο βαθμό, τις εξελίξεις για τα επόμενα 1.000 χρόνια.

Εκεί όμως που η ιστορία του Χιρστ αποκτά τις διαστάσεις και την αξία που προαναφέραμε, είναι όταν αναλύει την πορεία της κοινωνικής διαστρωμάτωσης στην Ευρώπη, τους πολιτισμούς, την εξέλιξη των φιλοσοφικών ρευμάτων και την απήχηση που είχαν στην καθημερινότητα των πολιτών, των πόλεων και των κρατών (όταν αυτά είχαν πλέον αποκτήσει την κρίσιμη οντότητα που τα διαφοροποιούσε από τα κατακερματισμένα βασίλεια του Μεσαίωνα). Ειδικά το κεφάλαιο για την εμφάνιση, τη διαμόρφωση και την εξάπλωση των ευρωπαϊκών γλωσσών προσφέρει στον αναγνώστη πλειάδα στοιχείων για το πώς φτάσαμε στη σημερινή πανσπερμία γλωσσών στην ήπειρό μας, ενώ απολαυστικά είναι τα σχόλιά του για τη λατινική γλώσσα που, κάποια στιγμή στο παρελθόν της Ευρώπης, ήταν η σημαντικότερη γλώσσα επικοινωνίας στον κόσμο.

Σύμφωνα με τον Χιρστ, το ιδιαίτερο φαινόμενο της λατινικής γλώσσας να διαθέτει κλίσεις, άρα να χρειάζονται λιγότερες λέξεις για να ειπωθούν περισσότερα νοήματα, μετέτρεψε τη συγκεκριμένη γλώσσα σε έναν θησαυρό αποφθεγμάτων, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η ανάλυσή του για τη δημιουργία της αγγλικής γλώσσας: τη θεωρεί συνδυασμό της γερμανικής και της σκανδιναβικής, με την προσθήκη στοιχείων της γαλλικής και άρα και της λατινικής γλώσσας. Εξού και η εμφάνιση στην αγγλική γλώσσα διπλών λέξεων για την ίδια έννοια (kingly και royal για το «βασιλικός», horsy και equestrian για τον «λάτρη των αλόγων», yearly και annually για το «ετήσιος»).

Η προσήλωση στη «μικροϊστορία» δεν είναι ασυνήθιστο φαινόμενο σε μια ιστορική διήγηση, καθώς τα παραδείγματα από τον πολιτισμό και τη γλώσσα, την ανθρώπινη καθημερινότητα, την αρχιτεκτονική, το φαγητό, τον αθλητισμό κ.ά. προσθέτουν πάντα «χρώμα» στην εξιστόρηση των γεγονότων. Στην περίπτωση όμως της Σύντομης Ιστορίας της Ευρώπης του Τζον Χιρστ, η μικροϊστορία δένει αρμονικά με την επίσημη σε ένα υπέροχο αφήγημα που διατηρεί κάθε επιστημονικότητα, ενώ προσφέρει τη χαρά, την απόλαυση ενός παραμυθιού. Του κοινού παραμυθιού μας.

001 patakis eshopΣύντομη Ιστορία της Ευρώπης
Τζον Χιρστ
μετάφραση: Ελένη Λούση
Μεταίχμιο
320 σελ.
Τιμή € 14,40

 

Διαβάστε επίσης
ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Βασιλική Νεράντζη-Βαρμάζη: «Βυζαντινός πολιτισμός» κριτική του Απόστολου Σπυράκη

Το μεγαλύτερο επίτευγμα της ύστερης αρχαιότητας, κατά τον καθηγητή του πανεπιστημίου της Οξφόρδης Cyril Magno, ήταν η μετατροπή της θρησκείας σε φιλοσοφία, επίτευγμα που πραγματοποίησαν οι...

ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Γιάννης Τόλιος: «Η μετάβαση στο “εθνικό νόμισμα”» κριτική του Θανάση Αντωνίου

Καθώς η Ελλάδα βαδίζει προς τη «δεύτερη αξιολόγηση» και η κυβέρνηση περιμένει από τους δανειστές μας κάποια μείωση του δυσβάσταχτου χρέους, η συζήτηση για το «εθνικό νόμισμα» όχι μόνο δεν έχει...

ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Γιώργος Δ. Παναγιώτου: «Μποτίλια στο πέλαγο» κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Ως τίτλο για το βιβλίο του πάνω στο έργο του Γιώργου Σεφέρη, ο Γιώργος Παναγιώτου επιλέγει μια φράση του ποιητή –μποτίλια στο πέλαγο–, η οποία υπαινίσσεται την αμφίβολη ή απίθανη παραλαβή του...

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr