ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΙΟΥΡΤΣΑΚΗΣ: ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΥΣΗ ΣΤΟ ΣΤΟΧΑΣΜΟ ΤΟΥ ΣΕΦΕΡΗ κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Οι δύο τιμημένοι με Νόμπελ ποιητές μας, ο Γιώργος Σεφέρης και ο Οδυσσέας Ελύτης, είναι καθαρά ταγμένοι στην καταπολέμηση του μιμητισμού, στον οποίο επιδόθηκαν οι λογοτέχνες αμέσως μετά τη γέννηση του νεοελληνικού κράτους.

Όταν, λοιπόν, το ελληνικό κράτος έβγαινε από την πολύχρονη σκλαβιά του και ετοιμαζόταν για την κοινωνία των «φωτισμένων» λαών της Δύσης, έμοιαζε ότι έπρεπε να αποκηρύξει καθετί ελληνικό και να ασπαστεί καθετί ευρωπαϊκό για να συμβαδίσει με τους Ευρωπαίους. Έπρεπε να τους μιμηθεί. Έτσι κάνουν στην Ευρώπη, έτσι πρέπει να κάνουμε κι εμείς. Όμως τα σχετικά με την υπεροχή της Δύσης είναι «ριζωμένες προλήψεις», λέει ο Ελύτης και ο Σεφέρης σχολιάζει την αρνητική επίδρασή της πάνω στο πνεύμα γενικώς, και στις καλλιτεχνικές επιρροές ειδικώς, ώστε να παραγκωνιστούν ή να υποτιμηθούν οι καθαρές πηγές της δημιουργίας και να νοθευτεί με κάποιον, δήθεν, εξευρωπαϊσμό, η ελληνική νοοτροπία πάνω στα πράγματα, είτε αυτά αφορούν τη ζωή είτε την τέχνη. Ωστόσο, αυτή η υποτελής αντίληψη πολεμήθηκε και πολύ παλαιότερα από πολλούς, μεταξύ των οποίων και ο στρατηγός Μακρυγιάννης (και σ' αυτόν στρέφεται ο Σεφέρης ειδικά. Βλ. περισσότερα στη διατριβή του Χρήστου Αντωνίου, Ο κόσμος της Γοργόνας, ΕΛΙΑ 1981) και όσους είχαν το αίσθημα της ελληνικότητας μέσα τους ισχυρό και ανθεκτικό στην ξένη επίδραση. Στο τέλος του 19ου αιώνα, μάλιστα, οι μελέτες γύρω από τη γλώσσα και τη λαογραφία στοχεύουν να αναδείξουν τις ανεξάντλητες πηγές του ελληνισμού και την αξία τους.

Ο συγγραφέας, εξετάζοντας τον «στοχασμό» του Σεφέρη, τονίζει το γοητευτικό αλλά και επικίνδυνο του πράγματος. Η γοητεία προκύπτει από τον λόγο του ποιητή που αγγίζει διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες, οπότε επιτρέπει σε κάθε «επαρκή αναγνώστη» αμέτρητους συσχετισμούς, διασυνδέσεις και ερμηνείες, και εδώ είναι που αναφαίνεται ο κίνδυνος του υποκειμενισμού από την πλευρά του τελευταίου.

Επισήμανση από τον συγγραφέα είναι η αποφυγή της σύνδεσης του δοκιμιακού έργου με το ποιητικό, διότι το ένα είναι προϊόν λογικής και το άλλο αποκαλύπτει το βαθύτερο ανθρώπινο Εγώ. Και, για να μην παρεκκλίνει από τις προθέσεις του ποιητή, θα περιοριστεί μόνο στα κείμενα, όπου διάσπαρτα γίνεται λόγος για τον ελληνισμό και τη Δύση και, με τον δικό του «ταπεινό σχολιασμό» και «επίμονο αλληλοσυσχετισμό λόγων» θα φωτίσει κάθε σκέψη του ποιητή με άλλες δικές του σκέψεις, που είναι: Ο ελληνισμός και η μοίρα του, πέρα από τα στενά όρια της Ελλάδας, που ταυτίζεται με τη «διαχρονική πνευματική παράδοση... από τα προομηρικά χρόνια ως τις μέρες μας». Η «ανθρώπινη αξιοσύνη», η «ελευθερία», η «γλώσσα», η θρησκεία, η παιδεία, η πατρίδα, μια «ιδιόρρυθμη αδογματική θρησκεία», η «ανθρωπιά». Ο ελληνισμός για τον Σεφέρη είναι η άλλη όψη του ανθρωπισμού του, λέει ο Κιουρτσάκης. Βλέπει, βεβαίως, και αυτούς που «καπηλεύτηκαν», «τσαλαπάτησαν» «πόρνευσαν» την ιδέα αυτή, αλλά η γενική τάση ήταν προς την υγιή πλευρά. Βλέπει με δυσπιστία τη μηχανιστική μεταφορά ιδεών της Δύσης στην Ελλάδα, «τις γνώμες σοφών από την Εσπερία». Νιώθει καλύτερα κοντά στους «απλοϊκούς» Έλληνες. Ωστόσο, η ελληνική παιδεία και η Δυτική είναι υποχρεωτικά αλληλένδετες. Τέλος, βλέπει την έκπτωση του Δυτικού πολιτισμού σαν «αρρώστια που έχει απλωθεί σ' όλη την οικουμένη» και την ανείπωτη βαρβαρότητα του Ευρωπαίου εχθρού, που συγκρινόμενος μ' αυτόν (τον Γερμανό κατακτητή εννοεί) «ο Μπραΐμης στην Πελοπόννησο ήταν άγιος».

Το βιβλίο είναι μια ενδιαφέρουσα μελέτη για τον σεφερικό στοχασμό, γραμμένη πυκνά, όπως συνηθίζουν όσοι έχουν ζήσει επί μακρό διάστημα στο εξωτερικό, με λόγο μακροπερίοδο και διακλαδιζόμενο μέσα σε παρενθέσεις, κόμματα και παύλες, πράγμα που τον καθιστά πολύ απαιτητικό. Ωστόσο, καθένας έχει τις ευκολίες του και τις δυσκολίες του, έγραφε και ο Σεφέρης, όσο για μας, ας θυμηθούμε σήμερα τον Paul Éluard, όταν έγραφε: «Nous de l'avenir pour un petit moment pensons au passé» (εμείς από το μέλλον για μια στιγμούλα ας σκεφτούμε το παρελθόν). Είναι η καλύτερη σκέψη που έχουμε σήμερα με αφορμή αυτό το σημαντικό βιβλίο.

001 patakis eshopΕλληνισμός και Δύση στο στοχασμό του Σεφέρη
Γιάννης Κιουρτσάκης
Κέδρος
300 σελ.
Τιμή € 17,32


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Γεωργία Παπαδάκη: «Σοφοκλής: Η “μέλισσα” του αρχαίου ποιητικού λόγου»

Η Γεωργία Παπαδάκη, με τα εφόδια της φιλολόγου και αρχαιολόγου, πρωτίστως, και την αγάπη για ό,τι σπούδασε, μας παραδίδει τον Σοφοκλή της, έναν τόμο όπου παρουσιάζει τον μεγάλο τραγικό μέσα από...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΜΕΛΕΤΕΣ - ΔΟΚΙΜΙΑ
Θανάσης Αγάθος: «Η κινηματογραφική όψη του Γρηγορίου Ξενόπουλου»

Όλοι ξέρουμε ότι λογοτεχνία και κινηματογράφος είναι δύο τέχνες που έχουν μεταξύ τους μια συνεχή και δημιουργική συνομιλία. Από τότε που εμφανίστηκε η, τελικά, έβδομη τέχνη (στα τέλη του 19ου αι.,...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER