Σοφία Δημοπούλου: «Σε σωστή ώρα νυχτώνει» κριτική της Μαίρης Σιδηρά

Σοφία Δημοπούλου: «Σε σωστή ώρα νυχτώνει» κριτική της Μαίρης Σιδηρά

Οι ήρωες που ταξιδεύουν σε κάθε τροχιά κάποιες λίγες στιγμές κοιτάζονται, προαισθάνονται ή λαμβάνουν μηνύματα σχετικά με την ύπαρξη της άλλης τροχιάς, ποτέ όμως κάτι από αυτά δεν προσημαίνει ακαλαίσθητα ή δεν μεταχειρίζεται υστερικά μια ειρωνεία τραγικής καταγωγής.

Η διαλογικότητα, η άλλη μπαχτινική αρχή, εφαρμόζεται επίμονα συνθέτοντας ευφυώς τα μέρη της διήγησης. Έτσι, η ιστορία δύο αδελφών, της Αφρούλας και της Αμυγδάλως, εκτυλίσσεται εξαρχής σε δύο αφηγηματικές τροχιές, οι οποίες συγκλίνουν προς το τέλος μιας εξαντλητικής για τους ήρωες και ευφρόσυνης για τους αναγνώστες παραλληλίας. Οι ήρωες που ταξιδεύουν σε κάθε τροχιά κάποιες λίγες στιγμές κοιτάζονται, προαισθάνονται ή λαμβάνουν μηνύματα σχετικά με την ύπαρξη της άλλης τροχιάς, ποτέ όμως κάτι από αυτά δεν προσημαίνει ακαλαίσθητα ή δεν μεταχειρίζεται υστερικά μια ειρωνεία τραγικής καταγωγής.

Το μυθιστόρημα τέμνει η κάθετος δύο ευρύτερων ενοτήτων: «Αχαΐα, 1889-1918» και «Αθήνα-Βιέννη, 2012». Η τελευταία, εμφανώς ολιγοσέλιδη, επωμίζεται χρέη μίας τελικής σύνθεσης, που αποσύρει την έως τώρα αφηγηματική σύμβαση, δηλαδή τον τριτοπρόσωπο και εντελώς αδιόρατο αφηγητή του α’ μέρους, και τον αντικαθιστά, όπως προείπαμε, με πρωτοπρόσωπη ομοδιηγητική λογοτεχνική περσόνα, γένους θηλυκού, που ως προσωπείο της συγγραφέα θα αποκαλύψει τη συγγενική σχέση της με τους ήρωες του α’ μέρους και την ηθική οφειλή που τρέφει προς αυτούς. Το εύρημα του συγγραφικού χρέους, της αποκατάστασης, της ανασύστασης και επαναλειτουργίας του μύθου, κλασικό στη σύλληψή του, ευφάνταστο, ωστόσο, στη νέα του μορφή, έρχεται για να δικαιώσει τους κεκοιμημένους ήρωες, εναποθέτοντάς τους διά παντός στο εικονοστάσι της λογοτεχνικής αχρονίας.

Χαρακτηριστικά της υφολογικής της μανιέρας και τα διεσπαρμένα μεταφορικά σχήματα που εμφωλεύουν στο έδαφος μίας πιο ξηρής, «ντοκουμενταρίστικης» ή συγγενούς προς την Ιστορία αφήγησης, δυναμιτίζοντας τον ρόλο της από πληροφοριακό –ρόλος καθόλου υποδεέστερος και δικαιωμένος, ούτως ή άλλως, από τη θεωρία του μυθιστορήματος– σε συγκινησιακό. Αλλάζει τότε η Δημοπούλου τη θερμοκρασία των υλικών, μεταποιώντας τη φύση τους από λίθινη σε εύφλεκτη.

Η γλώσσα του μυθιστορήματος μαγνητίζει ορισμένα αλλογενή στοιχεία, που, όμως, διαδραματίζουν ρόλο θυμικού αναφλεκτήρα, θέτοντας εαυτόν στην υπηρεσία της νοσταλγίας και της αναμνηστικής λειτουργίας της λογοτεχνίας. Έτσι, γίνεται αντιληπτή η ντοπιολαλιά της Αμυγδάλως και των λοιπών κατοίκων του χωριού, μια ελαφρά γλωσσική επιτήδευση από τους μεγαλοαστούς της Πάτρας ή η καθαρεύουσα των γραμμάτων που φθάνουν από την Αμερική. Ακόμη και στα λαογραφικά στοιχεία που διαπηδούν στο αφηγηματικό προσκήνιο, διακρίνουμε περισσότερο τη συνείδηση ενός διασώστη, την ειλικρίνεια και το πένθος μιας συγγραφέα για ό,τι πέρασε από τη γραμμή του δικού της αίματος, χωρίς η παρατήρησή μας να σημαίνει πως δεν εμφιλοχωρούν ομαλά στον αφηγηματικό κορμό.

Πίσω και μέσα από τα ατομικά πάθη, την εμφύτευση μιας ιστορίας στην περιοχή της τέχνης, από τη στιλιστική αναγνωρισιμότητα, τη δομική πρωτοτυπία, την ευαίσθητη διαχείριση αλλοτινών ανθρώπων, την πτήση στο κενό του θανάτου, στο ρίγος των ερώτων, στην αξιακή σχεδίαση μιας άλλης εποχής, πίσω από την αγωνία των μυθοπλαστικών προσώπων να είναι συνάμα υπαρκτά και πλασμένα, από την ανυπόφορη ανάγκη του λόγου να σηκώνει τα παραπετάσματα της αλήθειας, με ψυχαναλυτικές βουτιές, με ριγηλές μεταφορές, με αρχιτεκτονικά ευρήματα, η Ιστορία, με «Ι» κεφαλαίο και κεφαλαιώδες, γαζώνει με χοντρή κλωστή όλο το μυθιστορηματικό στερέωμα, γινόμενη συνάμα αναπόσπαστο μέλος του. Η Ελλάδα, η Πάτρα, ο Τρικούπης, οι απεργίες, τα πριμαρόλια, οι διαδηλώσεις, η πλατεία Γεωργίου, η πλατεία Ομονοίας, τα επώνυμα που αντιστέκονται ακόμη, η αδικοχαμένη Χρυσάνθη Καραμάνου, τα Ροΐτικα, τα Καλαβρυτοχώρια, ο Άρμπουνας, τα χωριά του κάμπου, ο Αλισσός, τα Λουσικά, το Δημοτικό Νοσοκομείο, η Άνω Πόλη, το φαρμακείο Καλυβωκά, ο μόλος της Αγίου Νικολάου, η οργή των αγροτών, οι υποθηκεύσεις, η μετανάστευση, η Αυστροαμερικάνα, οι χοροί, ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης, οι εξοχικές Ιτιές, και πολύ συχνά μια «υγρασία που του τρυπούσε τα κόκαλα και μια βροχή που ψιλόπεφτε σαν ψέμα».

Το μυθιστόρημα επιδέχεται πολλαπλών αναγνώσεων και πολλών θεωρητικών εργαλείων, ανάλογα με τη δεσπόζουσα κάθε φορά αναγνωστική προσλαμβάνουσα. Μπορεί να εμπλουτίσει την «πατρινογνωσία» μας και να ξεδιψάσει απολαυστικά την αναγνωστική μας ανάγκη. Και ανάλογα με την αναγνωστική πρόσληψη, μπορεί εναλλακτικά να πρυτανεύσουν τα πάθη, η εποχή, η μεταφορική κλίμακα, τα μινόρε μιας ευαίσθητης αφηγηματικής φωνής, η ερευνητική συνέπεια απέναντι στην Ιστορία, τοπική και εθνική, η συνειδησιακή περιπέτεια των ηρώων. Σε κάθε περίπτωση, ένα ακόμη καλό βιβλίο «εγεννήθη εν ημίν», στη χώρα δηλαδή της γλώσσας μας και των τρόπων της.

Σε σωστή ώρα νυχτώνει
Σοφία Δημοπούλου
Μεταίχμιο
512 σελ.
Τιμή € 16,60
001 patakis eshop

 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Παναγιώτης Κουσαθανάς: «Ασύνταχτα μένουν τα δύσκολα»

Ο τόπος και η ψυχή του – μύθος και ιστορία της νήσου Μυκόνου Όσοι αγαπούν την ανάγνωση, όσοι βλέπουν τα βιβλία σαν μια νοητή προέκταση και του χεριού και της σκέψης, αυτοί θα καταλάβουν τι εννοώ λέγοντας ότι...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Γιώργος Δουατζής: «Ο μουσουργός»

Ο Αλέξανδρος ήταν το καμάρι της μητέρας του. Έπαιζε υπέροχα πιάνο κι αυτή του το ζητούσε επίμονα να παίξει για να τον ακούσουν οι συγγενείς και φίλοι που έρχονταν στο σπίτι. Πόσο καμάρωνε, που ήταν...

ΚΡΙΤΙΚΕΣ > ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Κώστας Χατζηαντωνίου: «Ο κύκλος του χώματος»

Ο πεζογράφος, ιστορικός και δοκιμιογράφος Κώστας Χατζηαντωνίου, μετά το θρυλικό Αγκριτζέντο επανακάμπτει με ένα ακόμη εξαιρετικό μυθιστόρημα, κάποια χρόνια μετά (χρόνος επαρκής για έρευνα και...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 7
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER