ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΟΝΔΥΛΑΚΗΣ: ΠΡΩΤΗ ΑΓΑΠΗ κριτική της Ανθούλας Δανιήλ

Κατ' αρχάς, το κείμενο αυτό καθαυτό είναι θαυμάσιο με την ιδιάζουσα λαλιά του (τη γλώσσα του γράφοντος αλλά και τη γλώσσα των ηρώων του), το ύφος, το ήθος, τα πολιτιστικά στοιχεία και γενικώς το κλίμα μιας άλλης εποχής, όπου διαδραματίζεται η υπόθεση.

Η Κέλη Δασκαλά κάνει μια ευρεία περιήγηση, αρχίζοντας από τον Κονδυλάκη, ο οποίος δίνει τη σκυτάλη σε όλα τα είδη καλλιτεχνικής έκφρασης, εντός και εκτός Ελλάδος, ήτοι σε Ευρώπη και Αμερική.

Ένας δεκατετράχρονος, ο Γιώργος, ερωτεύεται τη Βαγγελιώ, που έχει τη διπλάσια ηλικία από αυτόν. Στην αρχή, η Βαγγελιώ δείχνει να παίζει, αργότερα όμως το πράγμα σοβαρεύει, οπότε η μητέρα του Γιώργου επειδή ανησυχεί, συνετά αλλά αυστηρά, απαγορεύει στον γιο της να τη βλέπει. Εκείνη αρρωσταίνει από φυματίωση, ασθένεια και των ερωτικά απελπισμένων. Εκείνος τη λυπάται, περνά διάφορες συναισθηματικές φάσεις, άλλοτε την αποφεύγει, άλλοτε την αποζητά, άλλοτε την ξεχνά παραδομένος στις συγκινήσεις που του προσφέρει η ιππασία και το κυνήγι, την ξαναθυμάται, άλλοτε περνά από το σπίτι της κρυφά, άλλοτε η εικόνα της άρρωστης τον απωθεί και άλλοτε τον συγκλονίζει. Εν γένει, δεν ξεκαθαρίζει τελείως το τοπίο, αν, δηλαδή, είναι πραγματικά ερωτευμένος με τη Βαγγελιώ ή απλώς τον κεντρίζει το πείσμα να πάει κόντρα στη μητρική εντολή. Εν ολίγοις, η Βαγγελιώ βρίσκεται στη σκέψη του συνεχώς. Όταν πια η ασθένεια έχει πάρει για καλά τον δρόμο της, η Βαγγελιώ πέφτει από τον γκρεμό και τσακίζεται. Πάνω σ' αυτόν τον καμβά η Δασκαλά θα συνθέσει τη μελέτη της, η οποία θα περάσει και από την Ψυχανάλυση, από την ευρωπαϊκή και την αμερικανική λογοτεχνία, θα συσχετίσει σκηνές που προκαλούν φρίκη με ανάλογες του Πόε π.χ., τον οποίο εκτιμά ο Κονδυλάκης και του οποίου τα έργα «φέρουν τη σφραγίδα της υψηλής και αθανάτου δημιουργίας» κατά την κρίση του. Επομένως, εύλογο είναι η Δασκαλά να επικαλεστεί, αρκετές φορές, νοσηρές εικόνες από τα έργα του Πόε για να στηρίξει τη μελέτη της, η οποία, βεβαίως, δεν περιορίζεται σε ζευγάρια αταίριαστα, όπως αυτό του Κονδυλάκη, αλλά και σε άλλα, φυσιολογικά, των οποίων το αίσθημα άλλοτε παραμένει «αγνό», άλλοτε ολοκληρώνεται και γενικώς, βεβαίως, δεν επιβιώνει. Οι λογοτέχνες από τους οποίους αντλεί το διακείμενό της η Δασκαλά είναι ο Γουέρτζγουερθ, ο Γκαίτε με τον Βέρθερο και ο Παναγιώτης Σούτσος που τον μιμείται με τον Λέανδρο, ο Τουργκένιεφ, ο Παλαμάς, ο Παπαδιαμάντης, ο Γκόρκι, ο Φλομπέρ (μια και φτάσαμε στη γαλλική λογοτεχνία προσθέτω και τον Σταντάλ, Το κόκκινο και το μαύρο, όπου ο νεαρός Ζιλιέν ερωτεύεται τη Μαντάν ντε Ρενάλ, μητέρα των παιδιών στα οποία κάνει μάθημα, και Το μοναστήρι της Πάρμας, όπου ο ωραίος Φαμπρίς ντελ Ντόγκο ερωτεύεται την ωραία θεία του. Πρόσφατα κυκλοφόρησε και το βιβλίο της Κριστί Λομ, Ο τελευταίος έρωτας της Εντίθ Πιάφ, Εκδ. Χίλων, που πραγματεύεται τον έρωτα της μεγάλης ντίβας με τον πολύ νεότερό της Τεό Σαραπό). Τον Κονδυλάκη έχει απασχολήσει αυτό το θέμα και στον Πατούχα και στο σύντομο πεζό Ο έρως δεν έχει ηλικία..., όπου σατιρίζει «την ακραία ιδεαλιστική θέαση του πρώτου έρωτα». Στην Πρώτη αγάπη όμως επιχειρεί να δει το θέμα πιο βαθιά, ξεφεύγει από το πλαίσιο της ηθογραφίας και συγγράφει τη νουβέλα του, προβαίνοντας και σε ψυχογραφικής κατηγορίας διερευνήσεις. Η κριτική της εποχής –Παλαμάς, Δραγούμης– αποφάνθηκε ότι το έργο είναι αριστούργημα, απόφανση με την οποία συμφώνησε αργότερα και ο Στεργιόπουλος.

Από τους νεότερους λογοτέχνες, ο Μ. Καραγάτσης θα μιλήσει για την πρώτη αγάπη ως οριζόμενη από τη λίμπιντο, πώς αλλιώς άλλωστε, Καραγάτσης είναι αυτός, και η πρώτη αγάπη δεν είναι άλλο από κατάφαση της «ηδονής του σεξ». Ακολουθούν και άλλα παραδείγματα πρώτης αγάπης, ξένης και ελληνικής. Ο Πιερ Ζαν Ζουβ μας δίνει τον έρωτα του δεκαεφτάχρονου Λεωνίδα προς την Ελένη ντε Σάντις, «εξαιρετικό πλάσμα», «οπτασία», με κόμη «αστραφτερή σαν τον ήλιο». Η αγάπη αυτή δεν είναι «πλατωνική». Ακολουθούν και άλλες παρόμοιες περιπτώσεις, η καθεμία με τις ιδιαιτερότητές της. Από την ελληνική λογοτεχνία και πιο σύγχρονή μας είναι η Κυρία Κούλα του Μένη Κουμανταρέα, η οποία βεβαίως μεταφέρει το ήθος και ύφος της δικής της εποχής, μια μάλλον κουρασμένη και συμβιβασμένη μικροαστή. Η Βαγγελιώ, όμως, πέρα από ευγενική, καλόκαρδη, μεγαλόψυχη, δίκαιη, απελπισμένη και με κατανόηση της συμπεριφοράς των άλλων απέναντί της, φτάνει στην αυτοχειρία για να τινάξει από πάνω της την ολιγοήμερη, άδικη και πικρή ζωή της και να τερματίσει το μαρτύριο της οδυνηρής αγάπης της, η οποία ούτως ή άλλως ποτέ δεν είχε ελπίδα και εκείνη το ήξερε, υπογραμμίζοντας το τραγικό, συναισθηματικό, κυρίως, αδιέξοδο, στο οποίο έχει φτάσει και το οποίο την ανυψώνει σε τραγική ηρωίδα. Η τελευταία σκηνή πάνω στον βράχο και το συντριμμένο σώμα, μετά, δίνουν το μέτρο της ψυχικής συντριβής και τραγικότητάς της.

Στη μελέτη θα συμπεριληφθούν και άλλες καλλιτεχνικές εκφράσεις που έχουν θέμα τους την πρώτη αγάπη, ακόμα και λαϊκά τραγούδια και τραγουδιστές. Βεβαίως, πέρα από τη σύγχρονη λαϊκή μούσα υπάρχει και η άλλη, η παλαιότερη μούσα, η οποία υποστηρίζει πως η πρώτη αγάπη δεν λησμονιέται, δεν ξεριζώνεται κ.λπ. Τελική κατάληξη και ερώτημα: Είναι η πρώτη αγάπη ιδανική και αξέχαστη; Από την περιδιάβαση της Δασκαλά βλέπουμε ότι η ποικιλία είναι μεγάλη, κάθε περίπτωση είναι διαφορετική, έχει τις ιδιαιτερότητές της, το βάθος ή το πλάτος της, την ευαισθησία, τη βαρύτητα ή την «αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι» της, για να θυμηθούμε και τον Μίλαν Κούντερα, και μεταφέρει την ιδεολογία του συγγραφέα της.

1-patakis-linkΠρώτη αγάπη
Ιωάννης Κονδυλάκης
Κέλη Δασκαλά: Πρώτη αγάπη και παντοτινή – Μεταμορφώσεις ενός λογοτεχνικού μύθου
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
260 σελ.
Τιμή € 9,00


 

Τα σχόλια σας

Κάντε το σχόλιο σας, με σύνδεση από το facebook ή συμπληρώστε τα στοιχεία σας, στην παρακάτω φόρμα.

 


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 7
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER