A+ A A-

ΓΙΟΥΝΤΙΝ, ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

της Λένας Παπαθανασίου

Μια γυναίκα από τη Θεσσαλονίκη, η Αντζέλ, Εβραία, αφηγείται την ιστορία της οικογένειάς της, η οποία αρχίζει πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την εποχή της σύγχρονης κοινωνικοοικονομικής κρίσης, απλώνεται στην Κατοχή και τα πρώτα μεταπολεμικά μετεμφυλιακά χρόνια και φτάνει ως τη δεκαετία του 1990. Σε όλο το μήκος του χρόνου διασταυρώνεται με την ιστορία μίας οικογένειας χριστιανών.

Ο λογοτεχνικός μύθος ανάγει τις γυναίκες σε κυρίαρχα πρόσωπα, σκηνοθετεί έναν τραγικό χορό γυναικών που «πάσχουν» υπό το βάρος των ιστορικών γεγονότων, των δυσθεώρητων βράχων της σύγχρονης Ιστορίας αλλά και της ιστορίας τους. Οι γυναίκες αυτές συνθλίβονται ή γιγαντώνονται. Ομοίως και τα πάθη τους. Τότε και τώρα. Το παρελθόν τρέχει παράλληλα, ως προς το παρόν των μυθιστορηματικών προσώπων και της πόλης. Οι κοινότητες των εβραίων και των χριστιανών της Θεσσαλονίκης αποτυπώνονται ως κύτταρα ζύμωσης καθημερινών ανθρώπων, ώσπου, στη συγκυρία της οδύνης, κάποιοι εξ αυτών μετατρέπονται ακόμη και σε προδότες, ή επώνυμους δωσίλογους. Εντέλει, ίσως απλώς να αποκαλύπτονται.

Ιμάντες ροής της πλοκής οι μεγάλοι έρωτες. Αυτοί που λυτρώνουν, στοιχειώνουν, ξορκίζουν και αρχετυπικά ενυπάρχουν στην ανθρώπινη φύση. Η Λέα, αδελφή της Αντζέλ, ερωτεύεται σπαρακτικά στις παρυφές του θανάτου, στη συγκλονιστική «καθημερινότητα» των στρατοπέδων εξόντωσης. Επιβιώνει, ενώ αυτιστικά ακροβατεί μεταξύ λογικής και ερωτικού ιλίγγου, νικώντας έτσι τον ίδιο τον τρόμο. Φόβος δεν θα υπάρξει πια, σε ηδονή θα μετουσιωθεί τη στιγμή της ύστατης απειλής. Ο φόβος θα έρχεται στο εφιαλτικό «μετά», να θρυμματίζει τα όνειρα τις νύχτες. Τις δικές της νύχτες και τις μέρες της Λόρυ, της κόρης της. Γιατί το μαύρο πρωτίστως είναι ένδυμα που φοριέται στην ψυχή. Έχει υφή, γοητεία, βάρος και ένα χαρακτηριστικό. Το αδιατάρακτο της διά βίου σχέσης των ανθρώπων που το αντιλαμβάνονται στη «βρώση» και την απόγνωσή του. Αυτό το μαύρο περνάει τα κρέπια του πάνω από τις γενιές εκφυλιζόμενο σε νοσηρότητα κι απελπισμένες διηγήσεις στα αυτιά ειδικών, εμβρυακά κουρνιασμένο σε πολυθρόνες από ακριβό δέρμα, μήτρα απόξενη –ίσως– και μισητή. Η Λόρυ γίνεται «το έσχατο θύμα ενός κρεματορίου που συνέχιζε το έργο του αενάως στην οικογένειά μας…» σχολιάζει προς το τέλος του βιβλίου η Αντζέλ.

Στο άγριο δικό της παρόν, η Λόρυ και ο σκηνοθέτης Ελιάν μαζεύουν στοιχεία για μια ταινία μικρού μήκους που προορίζεται για το Φεστιβάλ της Δράμας, με θέμα την τραγωδία των Εβραίων της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Η επαρχία της Μακεδονίας απλώνεται μπροστά μας, αλλά η κορυφαία πόλη ελλοχεύει και στις 400 σελίδες του βιβλίου. Οικεία και ξένη ταυτόχρονα. Η Θεσσαλονίκη μιας άλλης εποχής. Με τα σημεία αναφοράς της. Την παραλία, τη Ροτόντα, το ζαχαροπλαστείο του Φλόκα «για να είσαι του κόσμου». Το Μéditerranée. Το Όλυμπος Νάουσα και το Roi Georges. Το Αστόρια και το Λουξεμβούργο. Τα αναψυκτήρια δίπλα στον Λευκό Πύργο, αλλά και το σημερινό καφέ ΑΛΦΑ. Αυτή η πόλη που αγάπησε τις τέχνες και τη μόδα αλλά επίσης οριοθέτησε την κοινωνική διαστρωμάτωση, ενίοτε σε όρια ασφυξίας. Αυτή η πόλη που τραγουδήθηκε κυρίως για το πιο δυναμικό συστατικό της Ιστορίας της. Η Θεσσαλονίκη των ανθρώπων της.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, τεκμήρια και μύθοι υπαινίσσονται σαφώς τα καλά κρυμμένα μυστικά της πόλης και των θυμάτων της εποχής εκείνης. Το βιβλίο θέτει ερωτηματικά καταιγιστικά, θρυμματίζοντας τις σιωπές. Ο κακός τρόπος δράσης όσων δεν έκαναν ό,τι μπορούσαν να κάνουν. Η ανοχή και η ενοχή περιγράφονται με λέξεις και στοιχεία, αφού η έρευνα του Ρωμανού για το Εβραϊκό Ζήτημα στη Θεσσαλονίκη είναι κοπιώδης, σχεδόν αβάσταχτη, υπό το βάρος της συλλογικής (;) μνήμης. Η Hannah Arendt προφανώς θα υπογράμμιζε πως τα εγκλήματα του ναζισμού δεν στηρίχθηκαν στους μεγάλους και γνωστούς εγκληματίες πολέμου, αλλά στους μικρούς γραφειοκράτες και τους έννομους, τον μέσο όρο, τους συνηθισμένους ανθρώπους της διπλανής πόρτας. Τους ανθρώπους του βεληνεκούς των χαμηλόβαθμων γραφειοκρατών, αλλά και των γειτόνων μας. Ο Γιώργος Ρωμανός το αποδεικνύει.

Όλα αυτά συμβαίνουν, καθώς στο επίπεδο του «πώς», της ίδιας δηλαδή της γραφής, ο μυθοπλάστης επιδίδεται στο αγαπημένο του παιχνίδι με τον αναγνώστη. «Παιδεύει» τα εκφραστικά μέσα, εναλλάσσοντας αφηγηματικές τεχνικές.

Παρακινημένος από την ωστική δύναμη των ηρώων που αιματώνει η γραφή του, ο Ρωμανός κινείται σε τρεις «τόπους» αφήγησης. Ο μύθος, η λογοτεχνική αφορμή, η ιστορική έρευνα τεκμηριωμένη με στοιχεία (έγγραφα, φωτογραφίες, αναφορές αρχείων) και τα όνειρα. Η ποίηση. Στέκομαι στο τελευταίο, που έρχεται να «δέσει» με την εικαστική ιδιότητα του συγγραφέα. Όλα μπλέκονται αρμονικά. Η αληθινή όψη του ανθρώπου εκφράζεται παρά την παραμορφωτική γεωμετρία της απόγνωσης. Μέσα στο κάδρο της αγωνίας των δίσεχτων καιρών. Κι ο εφιάλτης και το όνειρο και το σκοτάδι και η ασέλγεια στους έρωτες κι ο τρόμος κι η προδοσία και του ταξιμιού ο λυγμός, Άνθρωπος είναι. Όλα Άνθρωπος. Η μαγιά της ποίησης.

Με λέξεις και εικόνες επαληθεύεται η άποψη για την οργανικότητά της, ως απαρχής του λόγου, ενώ εκφράζεται παράλληλα η αγωνία να ξαναγραφεί η Ιστορία, να αποδομηθεί το δεδομένο. Ποίηση και Ιστορία συναντώνται στους παράλληλους βίους της γενιάς των ηττημένων. Μέσα στον μύθο. Εναλλάξ χρησιμοποιείται η πένα και ο χρωστήρας. Με ένταση και γνώση. Με δύναμη κι αισθαντικότητα. Σαν να έχει καταληφθεί ο συγγραφέας από την επίδραση του θυμού για την εγκληματική αδυναμία της κοινωνίας να μην επιτρέψει να συμβεί η γενοκτονία μιας ολόκληρης κοινότητας, στερώντας της, όχι μόνο ένα μέρος από την πολιτισμική κουλτούρα της, αλλά –πιο ανθρώπινα– στερώντας από τον καθένα μας τους φίλους που θα μπορούσε να έχει. Στο παρόν. Αυτό το πολιτικό χρέος «ασθμαίνει» στον λόγο του Ρωμανού. Ο λογοτέχνης γράφει την ανεπίσημη, αλλά τελικά τη ζωντανή Ιστορία παίρνοντας θέση. Το Auschwitz υπήρξε η βαρβαρότητα που συνεχίζει να μας απειλεί όσο οι βασικές συνθήκες που ευνόησαν αυτή την υποτροπή εξακολουθούν, σε μεγάλο βαθμό, να μην έχουν αλλάξει. Αυτός ο καθολικός τρόμος του «ανείπωτου» που αποκορυφώθηκε σε παγκόσμια-ιστορική κλίμακα στη θηριωδία που λέγεται Auschwitz, ταλανίζει το σύμπαν του λογοτέχνη. Η κοινωνική πίεση που το προκάλεσε είναι υφιστάμενη, ο κίνδυνος ορατός στα χρόνια μας, οι πληγές αυτών που επέζησαν ή ακολούθησαν, πληγές στην ανθρώπινη μοίρα. Απειλητικές στο διηνεκές.

Κλείνοντας και την τελευταία σελίδα του βιβλίου, ανέσυρα στη μνήμη μου τα λόγια του Primo Levi:

«…η θλίψη τού να θυμάμαι, η παλιά άγρια θλίψη τού να είμαι άνθρωπος, που ορμά πάνω μου σαν σκύλος όταν αφυπνίζεται η συνείδηση. Τότε παίρνω το μολύβι και το τετράδιο και γράφω αυτό που δεν θα μπορούσα να πω σε κανέναν».

Ο Ρωμανός δεν έζησε τα γεγονότα αλλά έψαξε, αποδεικνύοντας ότι είναι ένας εργάτης της ιστορικής έρευνας που ταυτόχρονα «πονάει γλυκά για τη λογοτεχνία». Γράφει την ιστορία χρησιμοποιώντας τα εκφραστικά μέσα με προσιτότητα και προσαρμοστικότητα, παράλληλα προς τον σεβασμό και την τρυφερότητά του για τη γλώσσα. Αγωνιά για την Ιστορία της πόλης, αλλά και για τους ήρωές του. Αγωνιά και για τους επερχόμενους.

Οι διωγμένοι, μέσα από την τραγωδία τους που ήταν «έργο ανθρώπων» κι όχι καμιάς βάσκανης μοίρας, δεν απώθησαν τον εαυτό τους. Οι ήρωες πάσχουν ως το τέλος. Κι όταν αμύνονται στη μνήμη προς χάριν της επιβίωσης, το κάνουν προσωρινά. Τέχνασμα για να κερδίσουν το επόμενο πρωινό. Χώρεσε έρωτας στο Auschwitz. Οι φαλακρές γυναίκες και οι σκελετωμένοι άνδρες έγραφαν στίχους με τα κορμιά τους που πεινούσαν για τον «άλλο». Όλα αυτά κι άλλα τόσα στον παρόντα χρόνο ακούγονται παράξενα. Σχεδόν σαν παραλήρημα καταθλιπτικού, που αυτιστικά αναζητά το νόημα της ύπαρξής του. Όπως η Λόρυ. Όπως οι πόλεις που απόδιωξαν τους ανθρώπους τους. Η αντίστροφα.

Είναι πολύ λίγο να πει κάποιος ότι το παρόν είναι ένα ακόμη βιβλίο για το Ολοκαύτωμα, στη Θεσσαλονίκη. Είναι ένα βιβλίο μέσα από το οποίο αφουγκραζόμαστε την περιπέτεια της ύπαρξης στην αιώνια πατρίδα, τη γη των ανθρώπων.

Γιούντιν Μια γυναίκα από τη Θεσσαλονίκη Γιώργος Ρωμανός Άγκυρα Γιούντιν
Μια γυναίκα από τη Θεσσαλονίκη
Γιώργος Ρωμανός
Άγκυρα
411 σελ.
Τιμή € 15,80

 

Διαβάστε επίσης
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
ΚΑΡΡΕ-ΚΑΡΡΕ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ

του Χρίστου Παπαγεωργίου   Ο –χαμηλών τόνων αλλά υψηλών απαιτήσεων– πεζογράφος Κώστας Καλφόπουλος παρουσιάζει έναν τόμο με διηγήματα, που καλύπτει μια τριακονταετία, στόχος του οποίου είναι η απογύμνωση ενός τρίπτυχου θεματολογικού, που ακούει στις λέξεις Ποδόσφαιρο-Πολιτική-Έρωτας. Οι προθέσεις του συγγραφέα γίνονται αμέσως...

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ
Μ’ ΕΝΑ ΚΑΛΑ ΑΚΟΝΙΣΜΕΝΟ ΜΑΧΑΙΡΙ

του Χρίστου Παπαγεωργίου   Ουσιαστικά εκείνο που χαρακτηρίζει τα διηγήματα του Αλέξανδρου Κυπριώτη είναι η έντονη πειραματική εκφορά. Κάπως η πρώτη λογοτεχνική κατάθεση, λίγο το νεαρό της ηλικίας, λίγο η διάθεση για κάτι πρωτότυπο, λίγο οι επήρειες από γερμανόφωνους συγγραφείς που ο δημιουργός μεταφράζει, δίνουν ένα αποτέλεσμα,...

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr