A+ A A-

ΟΙ ΔΡΑΠΕΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΠΥΡΓΟΥ

Οι δραπέτες του καστρόπυργου του Ηρακλή Καλλέργη

Η Λίτσα Ψαραύτη ανήκει αναμφίβολα στους συγγραφείς εκείνους που διαμόρφωσαν, με τρόπο καθοριστικό, τη φυσιογνωμία της σύγχρονης παιδικής και νεανικής μας λογοτεχνίας.

Προικισμένη με σπάνιο λογοτεχνικό ταλέντο, έχει μια θαυμαστή αφηγηματική άνεση, που συνεπικουρείται από πολύ καλή γνώση της νεοελληνικής γλώσσας, μιας γλώσσας δύσκολης για όλους μας, φιλολόγους και μη, λόγω του μεγάλου πλήθους των λεξιλογικών, σημασιολογικών ή συντακτικών της αποχρώσεων και εκφάνσεων.

 

Αυτή η γλωσσική ευχέρεια, προϊόν και της πολύχρονης και συνεχούς συγγραφικής της θητείας, της επέτρεψε να παρουσιάσει ένα έργο εκτεταμένο, που διακρίνεται για το θεματολογικό εύρος και την ειδολογική ποικιλία του και που δικαιολογημένα απέσπασε τιμητικές διακρίσεις και βραβεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Όλα τα έργα της Ψαραύτη προσφέρουν στον αναγνώστη βαθιά αισθητική απόλαυση. Ωστόσο δε θα ήμουν μακριά από την πραγματικότητα αν έλεγα ότι η συγγραφική της μαστοριά αναδεικνύεται, προπάντων, στο χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος. Ας θυμηθούμε λ.χ. τα βραβευμένα ιστορικά μυθιστορήματά της Στα βήματα του Σαμοθήριου, Το διπλό ταξίδι, Το χαμόγελο της Εκάτης, Η σπηλιά της γοργόνας, για να περιοριστώ μόνο σε ορισμένα.

Ιστορικό είναι και το έργο της Ψαραύτη, που κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 2011 από τις εκδόσεις Πατάκη με τίτλο Οι δραπέτες του Καστρόπυργου. Κεντρικό θέμα του είναι ο Εμφύλιος Πόλεμος, που νομίζω ότι κανείς από τους συγγραφείς του χώρου της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας μας –πέραν κάποιων παρενθετικών αναφορών– δεν είχε ως τώρα τολμήσει να προσεγγίσει. Πρόκειται για θέμα που άνοιξε βαθιές πληγές στην ψυχή του έθνους μας και στο οποίο οι απόψεις των ιστορικών διίστανται μαχητικά. Ίσως εδώ κατ’ αρχάς αρμόζει να μνημονεύσουμε τη γνώμη του Πλουτάρχου (Περικλής) ότι η ιστορική αλήθεια είναι «δυσθήρατος», δηλαδή δυσπρόσιτη: «...Ούτως έοικε το αληθές χαλεπόν είναι και δυσθήρατον».

Η Ψαραύτη τόλμησε ν’ ασχοληθεί με το πελώριο αυτό ζήτημα του εμφύλιου σπαραγμού και προσπάθησε, με υπευθυνότητα και εντιμότητα, να μας δώσει –μέσα από σφόδρα αντιτιθέμενες απόψεις– μια κατά το δυνατόν αντικειμενική εικόνα του. Εργάστηκε επίμονα, μελετώντας εξαντλητικά αρχεία και μελετήματα ιστορικά και αξιοποιώντας γόνιμα αφηγήσεις και πληροφορίες απλών ανθρώπων που έζησαν όλα τα τραγικά γεγονότα της Κατοχής (στην οποία η συγγραφέας, κάνοντας ένα φλας μπακ, αναφέρεται διεξοδικά) και του Εμφυλίου, και θέλησαν να μιλήσουν.

Αποτέλεσμα όλης αυτής της εργώδους και πολύχρονης προσπάθειας είναι ένα κείμενο που ενθουσιάζει όχι μόνο με την πλοκή και τη δομή του, αλλά και με τον βαθιά αντιπολεμικό χαρακτήρα του.

Κεντρικός αφηγηματικός πυρήνας του μυθιστορήματος είναι η συναρπαστική ιστορία δυο παιδιών, του Στέλιου και της Μαριάνθης, που οι αντάρτες είχαν αρπάξει –μαζί με πλήθος άλλων παιδιών– από την αγκαλιά των γονιών τους και τα είχαν μεταφέρει σε κάποιο κτιριακό συγκρότημα της Αλβανίας, όπου δέσποζε ένας ψηλός πύργος.

Από αυτό τον καστρόπυργο-φυλακή, όπου οι «τρόφιμοι» ζούσαν κάτω από φρικτές συνθήκες και βαθμιαία οδηγούνταν σε ψυχική εξουθένωση, τα δυο παιδιά κατόρθωσαν να δραπετεύσουν και –έπειτα από μύριες περιπέτειες, που ο αναγνώστης παρακολουθεί κυριολεκτικά «με κομμένη την ανάσα»– να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Γύρω από τον αφηγηματικό αυτόν πυρήνα πλέκονται άλλες μικρότερες –αλλά οπωσδήποτε, εξαιρετικά ενδιαφέρουσες– ιστορίες, τις οποίες, όπως ήδη σημειώσαμε, εμπιστεύθηκαν στη συγγραφέα άνθρωποι του λαού με τους οποίους είχε συνομιλήσει.

Αποφεύγοντας την αναφορά σε λεπτομέρειες για το περιεχόμενο και την τεχνική του μυθιστορήματος, θέλω να τονίσω ότι η συγγραφέας, συνυφαίνοντας επιδέξια τα «μείζονα» με τα «ελάσσονα», καταφέρνει να φτάσει στον αντικειμενικό της στόχο που είναι και στόχος κάθε ιστορικού μυθιστορήματος, δηλαδή στην αναπαράσταση μιας εποχής – εν προκειμένω, της εποχής της Κατοχής και του Εμφυλίου. Επιπλέον, έχοντας αφομοιώσει πλήρως το ιστορικό υλικό της, πετυχαίνει την κυριότερη «σύμβαση» του ιστορικού μυθιστορήματος, δηλαδή την ισορροπημένη πρόσμειξη του ιστορικού με το φανταστικό, του πραγματικού με το πλασματικό.

Γεγονότα και πρόσωπα –ιστορικά και φανταστικά, πραγματικά και πλασματικά– αποτελούν ένα γοητευτικό αμάλγαμα, που μας επιτρέπει να ξαναζήσουμε όλη την τραγωδία και τη φρίκη της Κατοχής και του Εμφυλίου, τις παθογένειες της φυλής μας και, προπάντων, το απαίσιο πρόσωπο του πολέμου. Τα αντιπολεμικά μηνύματα είναι διάχυτα στο βιβλίο της Ψαραύτη.

Ας προσθέσω και τούτο: η ποικιλία των χαρακτήρων –ένα από τα κύρια γνωρίσματα του βιβλίου– που κλιμακώνονται από τους ιδεολόγους και οραματιστές έως τους ανθρώπους με τα κακούργα και δολοφονικά ένστικτα αποκαλύπτει ακριβώς το στίγμα εκείνης της εποχής με τα πελώρια αδιέξοδα, την αντιφατικότητα και τις ποικίλες ιδεολογικές διακυμάνσεις.

Σημειώνω ακόμα ότι η συγγραφέας, παρά το ότι επιδιώκει την αντικειμενικότητα, δεν παίζει το ρόλο του ουδέτερου παρατηρητή, αφήνοντας να διαφανεί, σε αρκετά σημεία του βιβλίου, ο πόνος της ψυχής της για την κακουργία του πολέμου: την άδικη αιματοχυσία και το ατελείωτο μακελειό.

Τελειώνοντας, θέλω να υπογραμμίσω ότι Οι δραπέτες του Καστρόπυργου είναι ένα βιβλίο γραμμένο με τιμιότητα, με αίσθημα ευθύνης απέναντι στην ιστορική αλήθεια και πόνο ψυχής για όσα φρικτά συνέβησαν σε μια εξαιρετικά ταραγμένη περίοδο της ελληνικής ιστορίας. Και κάτι ακόμα, εξίσου σημαντικό με τα προηγούμενα: πρόκειται για λογοτέχνημα συναρπαστικό από την πρώτη σελίδα του ως την τελευταία, που αξίζει, νομίζω, να το διαβάσουν μικροί και μεγάλοι.

Οι δραπέτες του καστρόπυργου
Λίτσα Ψαραύτη
Πατάκης
179 σελ.
Τιμή € 9,90

 

 

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr