«Ο απαρατήρητος κύριος Κούντερα...» του Πέτρου Γκάτζια

«Ο απαρατήρητος κύριος Κούντερα...» του Πέτρου Γκάτζια

Η παράξενη συμπεριφορά ενός ανθρώπου πυροδοτεί πολλά σενάρια, ειδικά όταν αυτός ο άνθρωπος ονομάζεται Μίλαν Κούντερα και είναι ένας από τους διασημότερους συγγραφείς σε όλο τον κόσμο. Βέβαια, ο Κούντερα ήταν πάντοτε προσεκτικός με τις κινήσεις του, ειδικά μετά τη διαγραφή του από το Κομμουνιστικό Κόμμα της τότε Τσεχοσλοβακίας το 1950.

Άλλωστε στο πρώτο του μυθιστόρημα, Το αστείο, στο οποίο καυτηριάζει τη φύση του ολοκληρωτισμού της κομμουνιστικής περιόδου, καταγράφεται ουσιαστικά η διαφωνία του με το κόμμα, μέσα από μια φάρσα, ένα αστείο που κάνει ο ήρωας. Μετά απ’ αυτό μπήκε στη μαύρη λίστα και το έργο του απαγορεύτηκε στη χώρα. Είναι επόμενο, λοιπόν, θα έλεγε κανείς να έχει πικρία.

Ωστόσο ακολούθησαν πολλά, ανάμεσά τους και η Βελούδινη Επανάσταση, η οποία χώρισε την Τσεχοσλοβακία στα δύο. Τα πράγματα άλλαξαν πολιτικά, αλλά ακόμη και τότε ο Κούντερα κράτησε την ίδια στάση: ήθελε να περνάει απαρατήρητος.

Είναι λες και ο συγγραφέας αλλάζει ρόλο με κάποιον ήρωα βιβλίου και γίνεται ο ίδιος ο πρωταγωνιστής της ιστορίας.

Τα τελευταία τουλάχιστον 25 με 30 χρόνια ο Κούντερα κάνει τα πάντα για να καλύψει τα ίχνη του. Επισκέπτεται τη χώρα του μόνο ινκόγκνιτο και μένει κάθε φορά σε διαφορετικό ξενοδοχείο χρησιμοποιώντας ψεύτικα ονόματα.

Δεν υπάρχει περίπτωση κάποιος δημοσιογράφος να τον ανακαλύψει, καθώς έχει ορκίσει όλους τους φίλους του να μη μιλήσουν ούτε για το αν είναι στην Τσεχία, αλλά ούτε για το ποιος είναι και, το σημαντικότερο, ποιος ήταν ο Κούντερα.

Άλλωστε και ο ίδιος δεν δίνει ποτέ πια συνεντεύξεις. Γι’ αυτό και κάποιοι προσπαθούν να ερμηνεύσουν αυτόν τον ιδιότυπο «μοναχισμό» και εστιάζουν στα χρόνια του κομμουνισμού και της διαγραφής του από το κόμμα και στα όσα συνέβησαν –αν συνέβησαν– πριν από τη διαγραφή.

Το 2008, η τσεχική εφημερίδα Respekt δημοσίευσε έρευνα του Ινστιτούτου Σπουδών Ολοκληρωτικών Καθεστώτων της Τσεχίας, σύμφωνα με την οποία ο Κούντερα, ως νεαρό και ένθερμο μέλος του κόμματος, κατέδωσε έναν αντικαθεστωτικό πιλότο, τον οποίο ο ίδιος δεν είχε γνωρίσει ποτέ, αλλά βασίστηκε στις πληροφορίες φίλου του. Αμέσως ξέσπασε σάλος.

Ο συγγραφέας μόνο τότε έσπασε για λίγο τη σιωπή του, αρνούμενος την κατηγορία της κατάδοσης και λέγοντας πως δεν θυμόταν καν τους πρωταγωνιστές αυτής της ιστορίας, θέλοντας να κλείσει την υπόθεση.

Δεν έκανε το ίδιο όμως ο διεθνής Τύπος, με τη γερμανική εφημερίδα Die Welt να συγκρίνει το σκάνδαλο με αυτό του Γκίντερ Γκρας, του Γερμανού νομπελίστα συγγραφέα, ο οποίος αποκάλυψε ότι στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο υπήρξε μέλος των Waffen-SS, χωρίς όμως να ρίξει ούτε μία σφαίρα.

Έναν μήνα μετά την καταγγελία της τσεχικής εφημερίδας, έντεκα διάσημοι συγγραφείς στήριξαν δημόσια τον Κούντερα δίνοντας τέλος σε συζητήσεις τέτοιου είδους. Ανάμεσά τους ο Σαλμάν Ρουσντί, ο Φίλιπ Ροθ, ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές, η Ναντίν Γκόρντιμερ και ο Ορχάν Παμούκ. Ακόμη και ο Βάτσλαβ Χάβελ, συγγραφέας και ο ίδιος, αλλά και ο τελευταίος πρόεδρος της Τσεχοσλοβακίας και ο πρώτος της Τσεχίας, είχε εκφράσει τη δυσπιστία του γι’ αυτή την παράξενη ιστορία.

Ο ίδιος ο Κούντερα, πάντως, μετά τη διάψευση απλώς βυθίστηκε και πάλι στη λήθη του...

 

Η διάσωση του αρχαίου Πύργου του Αγίου Πέτρου στην Άνδρο

Η διάσωση του αρχαίου Πύργου του Αγίου Πέτρου στην Άνδρο

«[…] Επικαλούμενοι και ημείς την σύντομον μέριμναν των αμέσως αρμοδίων αρχαιολογικών υπηρεσιών, αίτινες έκτοτε ασυγγνώστως αδιαφόρησαν, φρονούμεν ότι και τα διάφορα ανδριακά σωματεία, ιδίως τα εν Αθήναις, επιβάλλεται να παρέμβωσι και διά των ενεργειών αυτών να συνετελέσωσι τελεσφόρως υπέρ της σωτηρίας του μόνου εν Άνδρω αρχαίου μνημείου, όπερ ο πανδαμάτωρ χρόνος άφησε μέχρι σήμερον όρθιον εν τη νήσω. Είναι το ευγενέστερον και τιμητικότερον στάδιον δράσεως. Θα ήτο δε αληθινόν όνειδος διά τους συγχρόνους Ανδρίους, εάν το μοναδικόν τούτο της νήσου των μνημείον άφηναν επί των ημερών των να καταρρεύση αναλγήτως. […]»

Δημήτριος Πασχάλης, Άνδρος, 1924

Μετά από προσπάθειες 50 και πλέον ετών κρατικής αδιαφορίας ξεκινούν, επιτέλους, τα έργα διάσωσης του μεγαλύτερου σωζόμενου αρχαίου πύργου στα νησιά του Αιγαίου, του Πύργου του Αγίου Πέτρου στην Άνδρο.

Ο συντονισμός των ενεργειών για την αποκατάσταση του Πύργου είναι επιτακτική ανάγκη λόγω κινδύνου άμεσης κατάρρευσης του μνημείου. Για τον λόγο αυτό η Εταιρεία Κυκλαδικών Μελετών και ο Φιλοπρόοδος Όμιλος Γαυρίου καλούν την Πέμπτη, 29 Ιουνίου και ώρα 19:00 στη Στοά του Βιβλίου (Πεσμαζόγλου 5) στην εκδήλωση με θέμα: «Ο Αρχαίος Πύργος του Αγίου Πέτρου της Άνδρου».

Εισηγήσεις θα κάνουν οι:

Βασίλης Λαμπρινουδάκης (Καθηγητής Αρχαιολογίας & Μελετητής του Πύργου),

Ευάγγελος Καζολιάς (Μηχανικός & Μελετητής του Πύργου), και

Γιώργος Δαρδανός (Κοσμήτορας της ΕΚΜ & Χορηγός της Μελέτης).

Χαιρετισμούς θα απευθύνουν οι:

Δρ Δημήτρης Αθανασούλης (Αρχαιολόγος και Διευθυντής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων),

Εμμανουήλ Μαρμαράς (Καθηγητής Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Κρήτης & Πρόεδρος της Εταιρίας Κυκλαδικών Μελετών),

Ρομπέρτα Κωνσταντινίδου (Πρόεδρος του Φ.Ο.Γ.),

Κώστας Καραδήμας (Αναπληρωτής Κοσμήτορα της Σχολής Αρχιτεκτόνων Ε.Μ.Π.)

Θεοδόσης Σουσούδης (Δήμαρχος Άνδρου).

Την εκδήλωση συντονίζει ο δρ Γιώργος Γαβαλάς (Γενικός Γραμματέας της Ε.Κ.Μ.), ενώ το στρογγυλό τραπέζι η Λυδία Παλαιοκρασσά (Ομότιμη Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας).

Όλα αυτά τα χρόνια ξεπεράστηκαν πολλά εμπόδια ώστε να ξεκινήσουν οι εργασίες για να πραγματοποιηθεί η ανασκαφική έρευνα και να ολοκληρωθεί η μελέτη αποκατάστασης του μνημείου. Όσοι όμως συγκινήθηκαν από την έκκληση του παλιού ιστορικού δεν σταματούν τις προσπάθειες. Η εκδήλωση που διοργανώνεται είναι ένα ακόμα βήμα προς το να αποδειχθεί πως δεν αδιαφορούν όλοι για τις «ευγενέστερες και τιμητικότερες» δράσεις.

Τη συμπαράστασή τους δηλώνουν με σχετικά ψηφίσματα η Εταιρεία Κυκλαδικών Μελετών και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

 

«Jorge Galan: Συνέντευξη Τύπου» της Μάριον Χωρεάνθη

«Jorge Galan: Συνέντευξη Τύπου» της Μάριον Χωρεάνθη

Ο ποιητής και μυθιστοριογράφος Χόρχε Γκαλάν (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Τζορτζ Αλεξάντερ Πορτίγιο) γεννήθηκε στο Σαν Σαλβαδόρ (πρωτεύουσα του Ελ Σαλβαδόρ) το 1973 και πραγματοποίησε φιλολογικές σπουδές στο κεντροαμερικανικό Πανεπιστήμιο Χοσέ Σιμεόν Κάνιας. Το έργο του προσέχτηκε από πολύ νωρίς και απέσπασε σειρά διακρίσεων και βραβείων. Τον Ιούνιο του 2017 επισκέφθηκε την Αθήνα στο πλαίσιο του αφιερωμένου στην ισπανόφωνη λογοτεχνία φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία Εν Αθήναις – του οποίου η λατινική μεταγραφή, LEA, τυχαίνει να είναι και η προστακτική του ρήματος «διαβάζω» στα Ισπανικά), που έλαβε χώρα από τις 7 ως τις 19 του μηνός, αλλά και με αφορμή την κυκλοφορία στα Ελληνικά του αφηγήματός του Δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού, από τις εκδόσεις Ψυχογιός (σε εξαιρετική μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη).

Σε συνέντευξη Τύπου που δόθηκε στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Ψυχογιός την Πέμπτη, 15 Ιουνίου 2017, ο συγγραφέας (με διερμηνέα τη μεταφράστρια Σαπφώ Διαμάντη, η οποία συμμετέχει ως συντονίστρια στο φεστιβάλ ΛΕΑ) μίλησε κυρίως για το Δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού, όπως και για τη σύγχρονη λογοτεχνία της πατρίδας του, τον κοινωνικό ρόλο και τις προοπτικές της, ενώ ανέλυσε διεξοδικά την τεταμένη πολιτικοκοινωνική κατάσταση που επικρατεί τις τελευταίες δεκαετίες στο Ελ Σαλβαδόρ και τις ολέθριες συνέπειές της για τη χώρα.

Από τις εκδόσεις Ψυχογιός πρόκειται σύντομα να κυκλοφορήσει στην Ελλάδα άλλο ένα μυθιστόρημα του Χόρχε Γκαλάν, με τον τίτλο Νοέμβριος, το οποίο αναφέρεται στην εκτέλεση έξι ιησουιτών και δυο άλλων ατόμων κατά τον εμφύλιο πόλεμο του 1989, κατονομάζοντας μάλιστα τους υπεύθυνους. Εξαιτίας του βιβλίου αυτού, ο συγγραφέας δέχτηκε διώξεις και απειλές κατά της ζωής του, που τον εξανάγκασαν να εγκαταλείψει μόνιμα το Ελ Σαλβαδόρ.

«Jorge Galan: Συνέντευξη Τύπου» της Μάριον ΧωρεάνθηΣε σχετική ερώτηση, ο Γκαλάν απάντησε ότι παρόμοια περιστατικά δεν είναι καθόλου ασυνήθιστα στη χώρα του – γνωρίζει προσωπικά και άλλους συγγραφείς που ζουν αυτοεξόριστοι για τον ίδιο λόγο. Το χειρότερο συναίσθημα που του προξενεί η αδυναμία να επιστρέψει στην πατρίδα του είναι το ότι νιώθει παγιδευμένος στον κόσμο, δίχως να μπορεί να γυρίσει στο σπίτι του. Θα κατορθώσει ποτέ μια πολύπαθη χώρα σαν το Ελ Σαλβαδόρ να επανέλθει σε ισορροπία; «Είμαστε ένα από τα πιο επικίνδυνα μέρη στον πλανήτη. Σύμφωνα με έρευνα της εφημερίδας Guardian, κάθε ώρα σημειώνεται και μία δολοφονία. Είμαστε μια χώρα τόσο μικρή, με έξι και κάτι εκατομμύρια κατοίκους, και κοντεύουμε να ξεπεράσουμε το ποσοστό των πενήντα δολοφονιών ημερησίως. Η κοινωνία μας νοσεί – και πολλές φορές φτάνω στο σημείο να πιστέψω ότι δεν πρόκειται ποτέ να βρεθεί λύση. Διότι η βία επανέρχεται, η πορεία της είναι κυκλική στην ιστορία της χώρας μου. Και τον τελευταίο τουλάχιστον αιώνα, ήταν πάντα παρούσα. Γι’ αυτό πιστεύω ότι μπορεί και να μην έχουμε καμιά μοίρα».

Θα μπορούσε η λογοτεχνία να βελτιώσει με κάποιον τρόπο τις συνθήκες που επικρατούν στο Ελ Σαλβαδόρ; «Η κοινωνία μας έχει ζήσει μεταξύ σιωπής και λησμονιάς. Μέσω της λογοτεχνίας, η σιωπή και η λησμονιά καταργούνται – και έχω την ελπίδα ότι θα δημιουργηθεί μια επίγνωση, μια συνειδητοποίηση που ως τώρα δεν υπήρχε. Σπάνια συναντά κανείς παιδιά κάτω των είκοσι ετών που να έχουν ιδέα για τις δολοφονίες των ιησουιτών, οι οποίες διαπράχθηκαν μόλις τριάντα χρόνια πριν. Χωρίς ιστορική μνήμη, δεν είναι δυνατόν να ξεπεράσουμε τα σφάλματα του παρελθόντος. Και η δουλειά της λογοτεχνίας ίσως είναι αυτή ακριβώς: να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη, ούτως ώστε οι επόμενες γενιές να καταφέρουν να επανορθώσουν – και ίσως, έτσι, ξαναθυμηθούμε πως κάποτε ήμασταν μια υπέροχη χώρα για να ζει κανείς».

Γι’ αυτό, άλλωστε, ο Γκαλάν συμπεριλαμβάνει ιστορικά στοιχεία στα βιβλία του – νιώθει μια νοσταλγία για κάτι που ο ίδιος δεν έζησε ποτέ: «Υπήρξε μια εποχή, μέσα στις δεκαετίες του ’40 και του ’50, που η χώρα μου ήταν αληθινός παράδεισος και θα μου άρεσε πολύ να το είχα ζήσει αυτό. Αφού όμως κάτι τέτοιο δεν γίνεται, επιχείρησα να το ανασυνθέσω σε ορισμένα από τα μυθιστορήματά μου. Όχι πως δεν είχαμε βία τότε, αλλά η κατάσταση δεν συγκρινόταν σε καμιά περίπτωση με τη σημερινή. Μπορούσες ακόμα να ζήσεις...»

Μήπως η νέα γενιά έχει κουραστεί να μαθαίνει για την ταραγμένη ιστορία του τόπου και θα προτιμούσε να κάνει μια καινούρια αρχή, πέρα απ’ τα όσα έχουν συμβεί; Ή απλώς οι συνθήκες που επικρατούν την εμποδίζουν να γνωρίζει τα γεγονότα; «Η ιστορία της χώρας μου σε μεγάλο βαθμό αποσιωπάται» εξηγεί ο συγγραφέας. «Ο σημαντικότερος ποιητής μας, λόγου χάρη –ο Ρόκε Ντάλτον– μου ήταν παντελώς άγνωστος και έμαθα για την ύπαρξή του μόνο όταν μπήκα στο πανεπιστήμιο. Είχα διαβάσει Όμηρο πολύ πριν διαβάσω Ρόκε Ντάλτον. Ήξερα επίσης όλους τους Ισπανούς συγγραφείς, ενώ για τον Ντάλτον δεν είχα ιδέα – απλώς και μόνο επειδή το έργο του δεν διδασκόταν στα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Ο Ντάλτον δολοφονήθηκε το 1975 και όχι μονάχα οι δολοφόνοι του παραμένουν ελεύθεροι και ατιμώρητοι, μα κανείς δεν γνωρίζει πού βρίσκεται το πτώμα του. Το αναφέρω αυτό ως παράδειγμα της σιωπής που περιβάλλει την ιστορία μας – και η οποία οφείλω να παραδεχτώ ότι μειώνεται διαρκώς».

Στις μέρες μας, ο Ρόκε Ντάλτον έχει μεταφραστεί σε όλο τον κόσμο και παρόλο που στο παρελθόν τα βιβλία του δεν δημοσιεύονταν καν στο Ελ Σαλβαδόρ, από τότε που άλλαξε η κυβέρνηση το έργο του άρχισε να κυκλοφορεί πλέον ελεύθερα (κατά σύμπτωση, τον καιρό εκείνο ο Γκαλάν ήταν επιμελητής στον κρατικό εκδοτικό οίκο και είχε την ευκαιρία να συμμετάσχει ο ίδιος στην έκδοση). Επομένως η παρουσία του Ντάλτον είναι πολύ περισσότερο ορατή στη σύγχρονη κοινωνία της χώρας του.

«Jorge Galan: Συνέντευξη Τύπου» της Μάριον ΧωρεάνθηΑν και ο Γκαλάν είναι γνωστότερος ως ποιητής παρά ως πεζογράφος, καταπιάστηκε για πρώτη φορά και με τα δύο είδη την ίδια περίπου εποχή – άργησε όμως πολύ να δημοσιεύσει τα μυθιστορήματά του. Ο λόγος; «Είχα την αίσθηση ότι δεν κατείχα αρκετά το θέμα μου. Το πρώτο μου μυθιστόρημα το είχα ολοκληρώσει μέσα σε οχτώ με εννιά μήνες και ήθελα οπωσδήποτε να το ξαναδουλέψω. Μερικές φορές νόμιζα ότι έγραφα ανοησίες. Ομολογώ πως σάστισα όταν έδωσα σε κάποιον να διαβάσει το χειρόγραφο του Δωματίου στο βάθος του σπιτιού και του άρεσε. Γιατί δεν επρόκειτο για συνηθισμένο αφήγημα, αλλά για μια σπονδυλωτή ιστορία με κυρίαρχο το συστατικό της φαντασίας και δεν πίστευα πως θα άρεσε σε κανέναν. Να όμως που κατέληξα να ασχολούμαι αποκλειστικά και μόνο με την πεζογραφία».

Ο Χόρχε Γκαλάν έχει τιμηθεί για το έργο του τόσο στο εξωτερικό, όσο και στην πατρίδα του – από την οποία, ωστόσο, έχει εκδιωχθεί. Του προξενεί πικρία το γεγονός αυτό; «Μου απένειμαν το κρατικό βραβείο πεζογραφίας για ένα διήγημα το οποίο δεν δημοσιεύτηκε ποτέ. Είχα βέβαια επίσης την τύχη να διακριθώ με βραβεύσεις στην Ισπανία και σε άλλες χώρες, δεν παύω όμως να νιώθω βαθιά απογοήτευση για τον τόπο μου, αν και τον αγαπώ πολύ».

Όσο για το στοιχείο του «μαγικού ρεαλισμού» που δεσπόζει στο Δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού, ο συγγραφέας διευκρίνισε ότι όλα όσα γράφει στο βιβλίο αυτό δεν είναι παρά ιστορίες που είχε ακούσει να του διηγούνται στα παιδικά του χρόνια. Θέλησε κυρίως να μιμηθεί τη ροή του προφορικού λόγου παρά να οδεύσει προς τον «μαγικό ρεαλισμό». Ως μεγαλύτερη επιρροή του αναφέρει τον Φόκνερ, τον οποίο εξακολουθεί να διαβάζει κάθε χρόνο. Κανένας άλλος πεζογράφος δεν του προσφέρει τόσο πολλά. Διαβάζει συνεχώς και πολύ, πάντα όμως επιστρέφει στον Φόκνερ, είτε για να διαβάσει μερικές σελίδες είτε ένα ολόκληρο βιβλίο του. Τελευταία νιώθει να ταυτίζεται αρκετά με τον Κόρμακ ΜακΚάρθι, μα κι αυτό στην ουσία αποτελεί προέκταση της επιρροής του Φόκνερ. Είναι λοιπόν σαν να κλείνει ένας κύκλος. Και είτε φαίνεται παράδοξο είτε όχι, η σπουδαιότερη επιρροή του Φόκνερ υπήρξε ο Γκαρσία Μάρκες – από τον οποίο (όπως και από τον Χουάν Ρούλφο) έχουν, εξάλλου, επηρεαστεί όλοι οι Λατινοαμερικανοί συγγραφείς.

Στη δική μου ερώτηση σχετικά με το γιατί ο «μαγικός ρεαλισμός» συναντάται κατεξοχήν στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία, ο Γκαλάν απαντά ότι είναι θέμα ιδιοσυγκρασίας: «Για μας είναι κάτι το καθημερινό, το συνηθισμένο και ήθελα να το αντικατοπτρίσω στα κείμενά μου. Όλοι οι Λατινοαμερικανοί έχουμε δει φαντάσματα ή γνωρίζουμε κάποιον που έχει δει. Όποτε, ας πούμε, ήμασταν υποψήφιοι για βράβευση, ξέραμε πάντοτε από πριν αν θα κερδίζαμε ή όχι, γιατί κάποιος το είχε δει στον ύπνο του. Και του είχαμε απόλυτη εμπιστοσύνη, αφού ουδέποτε έπεφτε έξω. Μπορεί να είναι μια “μαγική” πραγματικότητα, αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο αληθινή. Για μας, είναι απλώς η αλήθεια. Στο Δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού οι ιστορίες φαίνονται ίσως φανταστικές, εμένα όμως μου τις διηγήθηκε κάποιος σαν να επρόκειτο για πραγματικά περιστατικά».

Πώς βλέπει το μέλλον της λογοτεχνίας στο Ελ Σαλβαδόρ; «Θεωρώ ότι χαίρει άκρας υγείας, τόσο στο πεδίο της πεζογραφίας όσο και της ποίησης. Τη συγκεκριμένη στιγμή, η λατινοαμερικανική λογοτεχνική παραγωγή είναι ένα σύμπαν πολύ πλούσιο».

Από τους σύγχρονους ποιητές, θαυμάζει τον Οκτάβιο Πας και τον Νερούδα, ενώ μεταξύ των νεότερων λογοτεχνών ξεχωρίζει την Πιεδάδ Μπονέτ, τον Ρομπέρτο Μπολάνιο και τον Οράσιο Καστεγιάνος Μόγια, καθώς και τους Νικαραγουανούς ποιητές Κλαριμπέλ Αλεγρία (η οποία πρόσφατα τιμήθηκε με το βραβείο «Βασίλισσα Σοφία») και Ερνέστο Καρντενάλ. Όσο για το αν γράφεται «πολιτική ποίηση» στις μέρες μας, ο Γκαλάν ομολογεί ότι ο ίδιος, όπως και πολλοί άλλοι, έχει εκφράσει κοινωνικούς προβληματισμούς στα ποιήματά του, μια και τα κακώς κείμενα της σύγχρονης πραγματικότητας είναι τόσο εμφανή ώστε δεν γίνεται να αγνοηθούν.

Όσον αφορά τη σημερινή πολιτική κατάσταση στο Ελ Σαλβαδόρ, ο Γκαλάν επισημαίνει ότι παρά την άνοδο στην εξουσία δυνάμεων από τον αριστερό χώρο, η κοινωνία εξακολουθεί να είναι κατεστραμμένη και να μαστίζεται από τον «ανταρτοπόλεμο» και το εμπόριο ναρκωτικών: «Είναι πολύ δύσκολο να δούμε μια διέξοδο, γιατί όλες εκείνες οι συνθήκες που οδήγησαν στον πόλεμο μια χώρα με σαθρότατη κοινωνική οργάνωση και δίχως ευκαιρίες, συνεχίζουν να ισχύουν ακόμα και τώρα. Εάν δεν υπάρξει πραγματική διαρθρωτική αλλαγή στην κοινωνία, όλα είναι καταδικασμένα να παραμείνουν ως έχουν...».

 

Παρουσίαση του βιβλίου «Στα Κυκλαδονήσια – Η αίσθηση στο φως στιχουργεί» του Μανώλη Γλέζου

Παρουσίαση του βιβλίου «Στα Κυκλαδονήσια – Η αίσθηση στο φως στιχουργεί» του Μανώλη Γλέζου

Η Εταιρία Κυκλαδικών Μελετών και οι Εκδόσεις Gutenberg προσκαλούν το αναγνωστικό κοινό την Τρίτη, 27 Ιουνίου 2017 & ώρα 19:00 στη Στοά του Βιβλίου (Πεσμαζόγλου 5), στην παρουσίαση του βιβλίου του Μανώλη Γλέζου Στα Κυκλοδονήσια – Η αίσθηση στο φως στιχουργεί.

Χαιρετίζουν: Εμμανουήλ Μαρμαράς, πρόεδρος της Εταιρίας Κυκλαδικών Μελετών, και Αντώνης Χωριανόπουλος, Α΄ αντιπρόεδρος της Ένωσης Κυκλαδικού Τύπου.

Ομιλητές: Στέφανος Ψαρράς, διδάκτωρ του ΕΚΠΑ και μέλος του Δ.Σ. της Εταιρίας Κυκλαδικών Μελετών, και Τασία Δεουδέ, ποιήτρια από τ’ Απεράθου της Νάξου.

Ποιήματα θα διαβάσουν οι ηθοποιοί: Αμαλία Αρσένη, Εύα Κοτανίδη, Γιώργος Κοτανίδης, Στέφανος Ληναίος, Κερασία Σαμαρά, Έλλη Φωτίου.

Αντιφώνηση: Μανώλης Γλέζος

 

 

«Πολ Όστερ: Συμπτώσεις και πραγματικότητα» του Πέτρου Γκάτζια

«Πολ Όστερ: Συμπτώσεις και πραγματικότητα» του Πέτρου Γκάτζια

Λου Ριντ: Έκανες ποτέ σου μια πραγματική δουλειά;

Πολ Όστερ: Έκανα εκατοντάδες δουλειές.

Λου Ριντ: Εννοώ μια πραγματική δουλειά.

Πολ Όστερ: Όχι, δεν έκανα ποτέ μου μια πραγματική δουλειά, τίποτα που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν καριέρα, αλλά έκανα παράξενες δουλειές.

Μία απ’ αυτές ήταν απογραφέας στο Χάρλεμ, στη μεγάλη απογραφή του 1970.

Λου Ριντ: (γελάει) ...Πώς και βρήκες μια τέτοια δουλειά;

Πολ Όστερ: Μόλις είχα τελειώσει το κολέγιο και είχα ανάγκη τα χρήματα.

Χτυπούσα τις πόρτες των ανθρώπων που δεν είχαν συμπληρώσει τις φόρμες τους και τους βοηθούσα να το κάνουν.

Λου Ριντ: Κάποιοι απ αυτούς σου μιλούσαν κιόλας;

Πολ Όστερ: Βεβαίως και μου μιλούσαν! Μια ηλικιωμένη, μάλιστα, γύρω στα 90 με 100, ήταν εκείνη πάνω στην οποία βάσισα αργότερα τη γιαγιά Έθελ, στον Καπνό.

Λου Ριντ: Αλήθεια;

Πολ Όστερ: Χτύπησα την πόρτα και μια μισότυφλη Αφροαμερικανή ηλικιωμένη γυναίκα με άφησε να μπω. Της είπα ότι έκανα απογραφή. Ήταν πολύ ευγενική. Δεν υπήρχε φως στο δωμάτιο. Έστρεψε το άδειο της βλέμμα πάνω μου και μου είπε: «Αν θέλεις να ανάψεις το φως, κάν’ το! Εγώ δεν το έχω και πολλή ανάγκη, αλλά εσύ μπορεί να το χρειάζεσαι».

Την ευχαρίστησα και το άναψα τραβώντας ένα κορδόνι που κρεμόταν από το ταβάνι. Το κλακ που ακούστηκε όταν άναβε την έκανε να έρθει πολύ κοντά μου και να κολλήσει σχεδόν το πρόσωπό της στο δικό μου. «Για δες» είπε. «Δεν είσαι μαύρος!» Αποδείχθηκε ότι ήμουν ο πρώτος λευκός τόσα χρόνια που περνούσε το κατώφλι της. Περάσαμε ώρα μαζί. Οι γονείς της ήταν σκλάβοι.

Λου Ριντ: Καλά, δεν σε κατάλαβε από τη φωνή;

Πολ Όστερ: Το είπε και η ίδια ότι με κατάλαβε από την αρχή, αλλά της ήταν αδιανόητο ότι ένας λευκός είχε έρθει σπίτι της.

 

Πολλά χρόνια πριν από τον θάνατο του τραγουδοποιού Λου Ριντ, το περιοδικό Dazed&Confused, το 1995, είχε την ιδέα γι’ αυτή τη συζήτηση. Ο Πολ Όστερ, αρκετά χαλαρός, αποκαλύπτει ουσιαστικά εδώ πως οι συμπτώσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στο έργο του. Ο συγγραφέας παρατηρεί και καταγράφει όσα συμβαίνουν γύρω του, αυτά αναδύονται όταν χρειάζεται και βρίσκουν τον χώρο τους στα βιβλία.

«Η πραγματικότητα είναι πιο τρομερή απ’ όσο μπορεί κανείς να φανταστεί. Ακόμη και το σύστημα αποκομιδής των σκουπιδιών που περιγράφω με τόσες λεπτομέρειες στην Τριλογία της Νέας Υόρκης βασίζεται σε ένα άρθρο που διάβασα για τα σκουπίδια στο Κάιρο» έλεγε ο Όστερ αποκαλύπτοντας παράλληλα πως ο τίτλος που είχε επιλέξει για το βιβλίο, όσο αυτό γραφόταν, ήταν «Anna Blume Walks Through the 20th Century», ένας ύμνος στη σύζυγό του, για να της δείξει το πόσο πολύτιμη είναι. Γι’ αυτό και εμφανίζεται και ο ίδιος ο Όστερ, ο οποίος ταυτόχρονα είναι και ο Κουίν, αλλά σε ένα άλλο σύμπαν, όπως τονίζει ο συγγραφέας.

Πραγματικότητα και συμπτώσεις μπερδεύονται διαρκώς στο έργο του. Πριν από μερικά χρόνια, η κουνιάδα του, η οποία διδάσκει αγγλικά στην Ταϊπέι, συνάντησε τυχαία μια Αμερικανίδα. Πάνω στη συζήτηση ανακάλυψαν ότι και οι δυο είχαν αδερφές που ζούσαν στον ίδιο δρόμο, στο ίδιο κτίριο και στον ίδιο όροφο στη Νέα Υόρκη.

Πρόκειται για ένα αληθινό περιστατικό που έγινε ιστορία στο Κόκκινο σημειωματάριο. Και όλα αυτά γιατί; Την απάντηση τη δίνει και πάλι ο Όστερ σε εκείνη την ξεχασμένη συζήτηση με τον Λου Ριντ.

 

Λου Ριντ: Νομίζω ότι το ροκ σε κρατάει νέο!

Πολ Όστερ: Νομίζω ότι το γράψιμο σε κρατάει νέο. Κάθε μορφή Τέχνης κρατάει τους ανθρώπους νέους, «φρέσκους», επειδή ποτέ δεν βγαίνουν στη σύνταξη, δεν αποσύρονται. Μπορεί να γράφει κανείς μέχρι τελικής πτώσεως...

 

«Ο εικονογραφικός πλούτος του αγγείου Φρανσουά» της Ελένης Λαδιά

«Ο εικονογραφικός πλούτος του αγγείου Φρανσουά» της Ελένης Λαδιά

Tο περίφημο αγγείο Φρανσουά, το οποίο για πρώτη φορά βγαίνει από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλωρεντίας, βρίσκεται ήδη στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης από τις 25 Μαΐου, ενταγμένο στην έκθεση με τίτλο «Θεϊκοί διάλογοι». Με αφορμή την έκθεση και την μοναδική ευκαιρία να θαυμάσουμε από κοντά το σπουδαίο αυτό έργο τέχνης, αναδημοσιεύω τμήμα από το κείμενό μου «Ο εικονογραφικός πλούτος του αγγείου Φρανσουά», το οποίο περιλαμβάνεται στο Ποικιλόγραφο Βιβλίο, Β’ έκδοση, Αρμός, Αθήνα 2016 και αποτελεί οδηγό γνωριμίας με το αγγείο.

Από τάφο της Ετρουρίας προέρχεται ένα από τα εκπληκτικότερα αγγεία του μελανομόρφου ρυθμού, το αγγείο Φρανσουά, γνωστό με το όνομα του αρχαιολόγου που το ανακάλυψε, Αλεσσάντρο Φρανσουά. Το αγγείο αυτό θεωρείται από τους ειδικούς ως η αποκορύφωση του μελανομόρφου ρυθμού. Είναι ένας ελικοειδής κρατήρας υπογεγραμμένος δυο φορές από τον αγγειοπλάστη Εργότιμο και δυο φορές από τον αγγειογράφο Κλειτία. «Αξίζει ν’ αναφέρουμε» γράφει ο Μπόρτμαν «μερικούς αριθμούς: έχει ύψος 0,66 μ. 270 μορφές ανθρώπων και ζώων και 121 επιγραφές, μερικές από τις οποίες πολύ περήφανα αλλά εντελώς ακατανόητα, αναφέρονται σε άψυχα αντικείμενα, όπως ένας βωμός και μία βρύση. Μόνον μία ζώνη περιέχει ζώα και φυτικά κοσμήματα» [1]. Το αγγείο χωρίζεται σε ζώνες, όπου η κάθε μία έχει την δική της παράσταση.

Στην πρώτη ζώνη της προσθίας όψεως, υπάρχει το θέμα της θήρας του Καλυδωνίου κάπρου, στην δεύτερη τα άθλα επί Πατρόκλω, στην τρίτη η πομπή των θεών για τους γάμους του Πηλέως και της Θέτιδος (η παράσταση αυτή καταλαμβάνει την τρίτη ζώνη ολόκληρου του αγγείου), στην τέταρτη η καταδίωξη του Τρωίλου και στην πέμπτη ζώα και φυτικά κοσμήματα.

Αγγείο Φρανσουά

Στην πρώτη ζώνη της οπισθίας πλευράς απεικονίζεται το πλοίο του Θησέως και ο χορός των κούρων που γλίτωσαν από τον Μινώταυρο, στην δεύτερη η μάχη Θησέως και Κενταύρων, στην τρίτη η συνέχεια της πομπής των θεών για τους γάμους Πηλέως και Θέτιδος, στην τέταρτη η επιστροφή του Ηφαίστου στον Όλυμπο και στην πέμπτη επίσης ζώα και φυτικά κοσμήματα.

Στις λαβές του αγγείου εικονίζεται η Άρτεμις ως «πότνια θηρών», και ο Αίας που μεταφέρει τον νεκρό του Αχιλλέως. Στο εσωτερικό των λαβών παραστάσεις Γοργόνων, ενώ στην βάση του αγγείου υπάρχει η κωμική μάχη Πυγμαίων και Γερανών.

Ο εικονογραφικός πλούτος του αγγείου Φρανσουά, που οφείλεται στο αφηγηματικό ύφος του γραφέως, είναι μοναδικός. Και δίνει στο αγγείο «φωνή». Είναι σαν να μιλεί με τις πάμπολλες επιγραφές του, να εξηγεί την ιστορία του.

Ο αγγειογράφος «Κλειτίας ξέρει να χρησιμοποιεί το χρώμα και την λεπτομέρεια, όχι σαν αυτοσκοπό αλλά για να πετύχει ποικιλία στην υφή, (όπως στο δέρμα του ζώου), για να πλουτίσει μια επίσημη σκηνή, για να εκφράσει έντονα συναισθήματα, όπως για παράδειγμα τους ενθουσιασμένους Αθηναίους στο πλοίο η τους γεμάτους ένταση Σατύρους» [2]. (Μπόρτμαν). Οι μορφές του Κλειτίου έχουν δύναμη και κομψότητα. Αυτά τα λιγνά, ευγενικά μελανόμορφα σώματα με τα κατάλευκα, αβρά χέρια, ομοιάζουν με αληθινά κοσμήματα. H σοβαρότητα των μορφών αγγίζει τα όρια της τελετουργίας. «Ακόμη και στα μικρά φατνώματα, όπου ο Αίας λυγίζει κάτω απ’ το σώμα του Αχιλλέως υπάρχει μια νέα και τραγική σοβαρότητα» [3] (Κουκ). Η απόδοση επίσης της οικίας του Πηλέως και η κρήνη είναι αριστουργηματική. Έκπληξη προκαλεί ο άθλος των καλλιτεχνών και η ικανότητά τους να αποδώσουν τόσο πολλές μορφές στο σχήμα ενός αγγείου. Την λύση του προβλήματος δίνει ο Άγγελος Προκοπίου, ενός προβλήματος που φαίνεται πως είχε απασχολήσει τον Εργότιμο και τον Κλειτία [4]. «Στον κρατήρα Φρανσουά οι καλλιτέχνες αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της παράταξης πολλών προσώπων στον πλαστικό χώρο του αγγείου: πως θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν στην επιφάνειά του ένα κινούμενο πλήθος από θεούς, ήρωες, άλογα και τέρατα χωρίς να θυσιάσουν την ακεραιότητα της μορφής του. Σε ζώνες επάλληλες, που γυρόφερναν το αγγείο, τοποθέτησαν σε αραιή παράταξη τα μέλη των θιάσων τους, αποφεύγοντας έτσι τη σύγχυση των σωμάτων τους. Η πολυπρόσωπη ζωοφόρος, αφού υπηρέτησε την ζωομορφική εικονογραφία στα κρητομυκηναϊκά και κορινθιακά αγγεία, έγινε η γέφυρα για να περάσουν στον πλαστικό χώρο της αθηναϊκής ζωγραφικής οι παραστάσεις της μυθολογίας, της εποποιίας και της τραγωδίας αλλά και οι απεικονίσεις της καθημερινής ζωής».

 

Σημειώσεις
[1] Τζων Μπόρτμαν, Αθηναϊκά μελανόμορφα αγγεία, μτφ. Όλγας Χατζηαναστασίου
[2] Τζων Μπόρτμαν, ό.π., μτφ. Όλγας Χατζηαναστασίου
[3] R. Μ. Cook, Greek Painted Pottery
[4] Άγγελου Προκοπίου, Αθήνα

 

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 4
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER