A+ A A-

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ του Μ. Γ. Μερακλή

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ του Μ. Γ. Μερακλή
Ο αναμφισβήτητα πολυγραφότερος από όλους τους σύγχρονους λαογράφους είναι ο Μ. Γ. Βαρβούνης, καθηγητής της Λαογραφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο της Θράκης, της επιστήμης η οποία, ως πείσμα των επιθέσεων και υπονομεύσεων που υφίσταται από πολυώνυμους εχθρούς αλλά και άσπονδους φίλους, παραμένει στην Ελλάδα ακμαία, δημιουργική και αναδεικνύεται, με την άδολη σημασία της λέξης, προοδευτική.

Ο Βαρβούνης είναι ένας αεικίνητος και ακαταπόνητος άνθρωπος, φυσικά και πνευματικά. Πρόσφατα προήχθη στην ανώτερη βαθμίδα της καθηγητικής ιεραρχίας, έγινε πρωτοβάθμιος καθηγητής. Δεν ίσχυσε εντούτοις στην περίπτωσή του αυτό που δεν είναι ασύνηθες, να επαναπαυθεί στον κορυφαίο τίτλο και να περιορίσει τον ερευνητικό, εκδοτικό και συγγραφικό ζήλο του. Ήδη έλαβα έναν συγκεντρωτικό τόμο 790 σελίδων, στον οποίο ανατυπώνονται τριάντα διάσπαρτες σε περιοδικά ελληνικά και ξένα, αφιερωματικούς τόμους κ.ά. εργασίες του με πλούσια βιβλιογραφία ελληνική και ξενόγλωσση, δημοσιευμένες στο διάστημα μόλις οκτώ ετών (2005-2013). Ο τίτλος του τόμου: Νεωτερική Ελληνική Λαϊκή Θρησκευτικότητα. Ο προσδιορισμός «νεωτερική» έχει την έννοια ότι παρουσιάζει τα τελούμενα και συντελούμενα στη θρησκευτική λατρεία εντός και εκτός της εκκλησίας, κατεξοχήν στη σύγχρονη νεωτερική (αλλά και μετανεωτερική) εποχή, όπου τόσες μεταβολές γίνονται αλλά και ξαναγίνονται.

 

Εμφανίσεις: 1629

Περισσότερα...

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ του Μ. Γ. Μερακλή

Μαρκεζίνης
Ο τίτλος του σημειώματός μου είναι και ο τίτλος ενός εξαίρετου έργου του κυρίου Βασιλείου Μαρκεζίνη, που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ι. Σιδέρης το 2013. Είναι (για τη δική μου φιλολογική συγκρότηση) θαυμαστή η ευρυμάθειά του σχετικά με το ζήτημα της επίδρασης του αρχαίου δράματος στους νεότερους αιώνες έως σήμερα, που πραγματεύθηκε, μολονότι ο ίδιος είναι νομικός, κάτι ωστόσο που τον βοήθησε να διευρύνει το μελετητικό του πεδίο, καθώς ήθη, καθημερινότητα, κανόνες ζωής, θρησκευτικότητα, θεσμοί, συγχωνευμένα όλα στους αρχαίους ελληνικούς μύθους (ή και αντίστροφα), αυναπαρτίζουν τον κόσμο των αττικών τραγωδιών του 5ου π.Χ. αιώνα.

Υπάρχει σχετικά με τον τίτλο (και το περιεχόμενο) ένα ερώτημα: δεν ανήκει και η νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα στην Ευρώπη; Θα μπορούσε ο συγγραφέας να απαντήσει, με την ευγένεια του ήθους του και τη διαύγεια (θαυμαστή, επίσης) της γλώσσας του, ότι κανονικά σε όλες τις χώρες της Ευρώπης θα σημειώθηκε, μικρότερη ή μεγαλύτερη, επίδραση της αρχαίας τραγωδίας στην πνευματική τους ζωή. Αλλά δεν μπορούσε να μεταβάλλει το έργο του σ' ένα εγκυκλοπαιδικό πανδέκτη (ασφαλώς δεν είταν άλλωστε αυτός ο σκοπός του). Ασχολήθηκε λοιπόν με τις χώρες εκείνες, όπου, για συγκεκριμένους ιστορικούς λόγους, η κληρονομιά αυτή έπαιξε ιδιαίτερα δραστικό ρόλο, που άξιζε (ή έπρεπε) να αναλυθεί και να προβληθεί δεόντως. Και το θεωρώ αυτό κατανοητό.

 

Εμφανίσεις: 1779

Περισσότερα...

ΛΑΪΚΕΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΙΙΙ του Μ. Γ. Μερακλή

ΛΑΪΚΕΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΙΙΙ του Μ. Γ. Μερακλή

Το άλλο, λοιπόν, που θέλω να πω ακόμα για τις λαϊκές αυτοβιογραφίες, τις οποίες η Λαογραφία εντάσσει στα είδη της προφορικής λαϊκής λογοτεχνίας, είναι ότι, ακριβώς, υπάρχει μια σχέση με την ποίηση.

Βέβαια, η ποίηση ως έννοια είναι από τις πιο δυσπροσδιόριστες, μολονότι συγχρόνως σχεδόν όλοι διαισθανόμαστε τι περίπου είναι, τι σημαίνει.

Ένα πρώτο και καθοριστικό βήμα προς τη διευκρίνισή της έκανε ο Αριστοτέλης όταν είπε, σύμφωνα με τη διατύπωση του Ιωάννη Συκουτρή (στην έκδοση της Ποιητικής), «ότι ο ποιητής είναι των μύθων ποιητής και όχι των μέτρων 9,9, ότι του Ηροδότου το έργον, και αν εγράφετο σε στίχους δεν θα έπαυε να είναι ιστοριογραφία 9,2, εφόσον η διάκρισις μεταξύ ποιήσεως και ιστοριογραφίας κείται πολύ βαθύτερα, εις το περιεχόμενον».

Το καθοριστικό πρώτο βήμα του Αριστοτέλη έγκειται στην ελευθέρωση της ποίησης από την αναγκαιότητα της μετρικής μορφής, στην ανάδειξη και στον εντοπισμό της ουσίας της ποίησης, κατεξοχήν, στο περιεχόμενο.

Βέβαια, η διευκρίνιση της έννοιας του περιεχομένου της ποίησης παραμένει, κι αυτή, ως πρόβλημα (το «καθόλου» της ζωής, το οποίο μιμείται κατά τον Αριστοτέλη ο ποιητής, νομίζω πως δεν αρκεί για μια ικανοποιητική διευκρίνιση του περιεχομένου, πβ. και Συκουτρή, ό.π., σελ.59). Εντούτοις, η συσχέτιση του ποιητικού περιεχομένου με τον μύθο διευκολύνει ως έναν βαθμό τη διευκρίνισή του. Γιατί ο Μύθος είναι βέβαια αντίθετος προς τον Λόγο, τον ορθολογισμό, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ο Μύθος είναι χωρίς Νόημα, κάθε άλλο. Και το νόημα αυτό περιέχει και στοιχεία του Λόγου, αλλά και στοιχεία από άλλες δυνάμεις εσωτερικές του ανθρώπου, τα Συναισθήματά του, κατ' επέκταση τα Πάθη, την αισθητικοποίηση του τρέχοντος λόγου, ώστε να εκφράζει ο άνθρωπος την αγωνία, τον πόνο, όλο το μέσα του είναι, όσο γίνεται εντονότερα και δραματικότερα. Αυτά όλα δρουν όχι μόνο –ούτε τόσο πολύ– στον μύθο, αλλά μέσα στην ίδια την καθ' ημέραν ζωή.

 

Εμφανίσεις: 2246

Περισσότερα...

ΛΑΪΚΕΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΙΙ του Μ. Γ. Μερακλή

ΛΑΪΚΕΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΙΙ του Μ. Γ. Μερακλή

Τις λαϊκές αυτοβιογραφίες συνηθίζεται να τις λένε τώρα «αφηγήσεις ζωής». Προτιμώ το πρώτο, διότι δηλώνει αφ' εαυτού τη σημασία που έχουν για τη Λαογραφία οι τρόπον τινά ανώνυμοι, άσημοι αφηγητές (κάτι ανάλογο, ας πούμε, με τις παραδοσιακές αφηγήτριες και τους αφηγητές των λαϊκών παραμυθιών). Ο προσδιορισμός «αφήγηση ζωής» δεν αποκλείει καταρχήν και αφηγήσεις γνωστών, με κάποιον τρόπο επώνυμων προσώπων, που ενδιαφέρουν επίσης τη Λαογραφία, όχι πάντως όσο η κατηγορία των λαϊκών με την παραπάνω έννοια αφηγητών.

Ο δεύτερος τόμος της κυρίας Σκοπούλη (στον οποίο αναφέρθηκα στο προηγούμενο σημείωμα) περιλαμβάνει 63 αυτοβιογραφίες. Πέρα από τη φόρτιση των έκτακτων γεγονότων, που επηρέασαν δυνατά την ανθρωπογεωγραφία της Ηπείρου, δίνεται αυτονόητα και η όλη οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική κατάσταση. Μια γενική εικόνα χαρακτηρίζεται, θα έλεγα, από μιαν ισότητα της φτώχειας, με λίγες εξαιρέσεις, κάποιους τσελιγκάδες ή κατόχους μεγαλύτερων περιουσιών: «Εμείς ποτέ δεν πεινάσαμε, γιατί πάντα είχα ζώα, έσπερνα στάρια, καλαμπόκια, απ' όλα», υπερηφανεύεται ένας. Και λίγοι άλλοι: «Όχι, δεν είχαμε φτώχεια, γιατί είχαμε βιος και δουλεύαμε όλοι πάρα πολύ». Το μεγάλο πλήθος πάντως ήταν μικροαγρότες, με κάποιο μικρό χωράφι, λιγοστά ζώα. Και χτίστες που περιόδευαν, άλλοι εργάτες που πρόσφεραν τη δουλειά τους φεύγοντας κι αυτοί για περισσότερο ή λιγότερο χρόνο από το χωριό. Υπήρχαν και οι ολότελα άποροι: «Υπήρχε μεγάλη φτώχεια στον κόσμο. Ερχόταν κάτι γυναικούλες στο μαγαζί και ζητιάνευαν. Τους δίναμαν ψωμί, κάνα πενταράκι. [O πληροφοριοδότης είχε καφενείο και μπακάλικο μαζί.] Δεν συζητάμε για κρεβάτι. Η ψάθα είταν αριστοκρατία. Ερχόμουν στα Γιάννενα κι αγόραζα ψάθα και ρίχναμε επάνω κι ένα τραγί, υφαντό από γίδινο μαλλί».

 

Εμφανίσεις: 1469

Περισσότερα...

ΛΑΪΚΕΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ Ι του Μ. Γ. Μερακλή

ΛΑΪΚΕΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ Ι του Μ. Γ. Μερακλή

Το 2007, προλόγισα το βιβλίο της Ηπειρώτισσας δημοσιογράφου κυρίας Γεωργίας Σ. Σκοπούλη, Αυτές που γίναν ένα με τη γη (Εκδόσεις Δωδώνη). Περιελάμβανε 66 συνεντεύξεις που είχε πάρει, πιο σεμνά και ταπεινά θα έλεγα, συνομιλίες που είχε κάνει, με συμπατριώτισσές της γεννημένες στα χρόνια από το 1909 έως το 1951, σε μια περίοδο, όπως έλεγα στον πρόλογό μου, «εξόχως ηλεκτρισμένη και δραματική».

Σχεδόν αμέσως μετά το 1975 (χρονιά εκλογής μου στα Ιωάννινα), μιλούσα στους φοιτητές μου για τη σημασία που έχουν για τη Λαογραφία οι αυτοβιογραφικές διηγήσεις λαϊκών ανθρώπων, είδος που είταν γνωστό από τα μέσα του 19ου αιώνα, όταν Γερμανοί βιομηχανικοί εργάτες έγραφαν τέτοιες αυτοβιογραφίες, παρωθούμενοι από τους ιδεολογικούς καθοδηγητές τους που ήθελαν, και μ' αυτό τον τρόπο, ν' ανεβάσουν το μορφωτικό επίπεδο και το κοινωνικό αυτοσυναίσθημά τους. Ένας από τους πιο δραστήριους λαογράφους της πρώην DDR (Γερμανικής Λαϊκής Δημοκρατίας), ο Hermann Strobach, σε μια ιδιαίτερα σημαντική «Εισαγωγή στη λαϊκή ποίηση» (Λειψία, 1979) είχε εντάξει σ' αυτή και τις αυτοβιογραφίες των εργατών ως λογοτεχνικό είδος.

 

Εμφανίσεις: 1685

Περισσότερα...

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr