A+ A A-

«Η ζωή και το παραμύθι» του Μ. Γ. Μερακλή

«Η ζωή και το παραμύθι» του Μ. Γ. Μερακλή


Ένας από τους πιο γνωστούς μελετητές του λαϊκού παραμυθιού είναι ο καθηγητής Βασίλης Αναγνωστόπουλος. Πρόσφατα εξέδωσε ένα ακόμα βιβλίο αφιερωμένο στο ελληνικό λαϊκό παραμύθι. Περιλαμβάνει κείμενα που κατά καιρούς δημοσίευε σε εφημερίδες της Θεσσαλίας (από πολύ παλιά στον Πρωινό Τύπο της Καρδίτσας, μετέπειτα και σε άλλες εφημερίδες και περιοδικά), κινούμενος από αφορμές που του έδιναν τα παραμύθια. Αλλά και η ίδια η ζωή τού έδινε αφορμή να πάει, αυτός πλέον, στα παραμύθια, βρίσκοντας ενδιαφέροντα κοινά σημεία σε παραμύθια και στη ζωή.

Ελεύθερος, στην προκειμένη περίπτωση, από πιεστικές ενίοτε δεσμεύσεις μιας επιστημονικής μεθοδολογίας, αλλά και χάρη στο αφηγηματικό χάρισμα που τον διακρίνει (έχει δημοσιεύσει και λογοτεχνικό έργο, ποίηση και προπάντων πεζογραφία), προσφέρει εδώ ένα ιδιαίτερα ελκυστικό βιβλίο, όπως γίνεται φανερό, από το πρώτο κιόλας κείμενο. Ο τίτλος του: «Θα τον ακούω, σου λέω...». Είναι η κραυγή που βγάζει μια μικρούλα μέσα στη νύχτα από ένα διπλανό διαμέρισμα της πολυκατοικίας, στη οποία κατοικεί ο συγγραφέας. Το κοριτσάκι απευθύνεται στη μαμά του και την παρακαλεί να πει στον μπαμπά να τη βάλει μέσα, γιατί στη βεράντα όπου την έκλεισε θα τη φάνε οι κατσαρίδες. Έντρομο λέει στη μαμά του (που φαίνεται ανένδοτη,  γιατί συμμερίζεται την «παιδαγωγική» του συζύγου της, ή και γιατί, που είναι πιθανότερο, επίσης κι αυτή τον φοβάται): «Θα τον ακούω, σου λέω...». Θυμάμαι τώρα ένα από τα πιο ωραία συγγράμματα Παιδαγωγικής που έχω διαβάσει, του καθηγητή Αθανασίου Παπά, Η αντιπαιδαγωγικότητα της Παιδαγωγικής, 1985 (τρίτη έκδοση). Ο τίτλος του είναι ήδη εύγλωττος.

 

Εμφανίσεις: 963

Περισσότερα...

«Τι είναι η ποίηση (II)» του Μ. Γ. Μερακλή

«Τι είναι η ποίηση (II)» του Μ. Γ. Μερακλή
Στο προηγούμενο σημείωμα παρατηρούσα ότι συμβαίνει συχνά, λογοτεχνία να μην είναι μόνο η λογοτεχνία. Τέτοιες περιπτώσεις συμβαίνει να προσφέρει συχνά η Ιστορία. Παίρνω την περίπτωση του πληθυσμού μεγάλων πόλεων (ή χωρών ολόκληρων), που καταρχήν είναι ένα ζήτημα δημογραφικό-εθνολογικό, υπαρκτό από πρωιμότατους χρόνους.

Ξεφυλλίζω τους πλουτάρχειους Βίους και παρατηρώ π.χ. στον βίο του Θησέα, ότι αυτός συνοίκισε τους διάσπαρτους στην Αττική κατοίκους σ’ έναν ενιαίο «Δήμον» κι ένα μοναδικό «άστυ» (Αθήναι – «Θησεύς», κεφ.2), ότι ο Ρωμύλος έχτισε πρώτη φορά τη Ρώμη («Ρωμύλος», κεφ.9). Και οι δύο επιδίωξαν στην αρχή να μεγαλώσουν τις πόλεις με την αρπαγή: των γυναικών των γειτονικών Σαβίνων ο Ρωμύλος (ό.π. και κεφάλαια 14-15), γυναικών από την Τροιζήνα, τη Σπάρτη και κυρίως των Αμαζόνων ο Θησέας (ο Πλούταρχος έχει αμφιβολίες αν όσα έγιναν στην Αθήνα έχουν ιστορική βάση – «Ρωμύλος», κεφ.35). Επιπλέον, ο Ρωμύλος κάλεσε να πάνε στη Ρώμη ακόμα και «ικέτες» (που ζητούσαν άσυλο για ν’ αποφύγουν κάποια τιμωρία στην πόλη όπου έμεναν), καθώς και «αποστάτες». Ίδρυσε κι ένα ιερό ειδικά για τους φυγάδες που συνέρρεαν στη Ρώμη, και συγχρόνως έπλασε κι έναν νέο θεό, τον «θεόν Ασυλαίον», που τον λάτρευαν στο ιερό, προφανώς οι φυγάδες και μετανάστες («Ρωμύλος», κεφ.14-15).

 

Εμφανίσεις: 1541

Περισσότερα...

«Τι είναι η ποίηση» του Μ. Γ. Μερακλή

«Τι είναι η ποίηση» του Μ. Γ. Μερακλή
Είναι αμέτρητες οι φορές, όπου οι ασχολούμενοι θεωρητικά με την ποίηση (ποιητές και μη) επιχειρούν να της δώσουν (και δίνουν) έναν ορισμό. Και πιστεύω πως αυτό θα γίνεται πάντα, δεδομένου ότι η ποίηση (η λογοτεχνία εν γένει) δεν συνιστά κάποιο φυσικό στοιχείο ή φαινόμενο, ώστε να είναι δυνατό να εξετάζεται στα εργαστήρια των θετικών επιστημόνων και να προσδιορίζεται με ακρίβεια, όπως συμβαίνει, ας πούμε, με το φως, το δέντρο, τη νύχτα κ.λπ.

Είναι δηλαδή φανερό ότι την ποίηση, την ουσία της, πρέπει να την αναζητούμε κανονικά μέσα μας, στον (ρευστό εν πολλοίς) εσωτερικό κόσμο των συναισθημάτων και των στοχασμών μας, με όποιον τρόπο, και όχι στον εξωτερικό, φυσικό κόσμο, ο οποίος απλώς αντανακλάται στον εσωτερικό μας κόσμο. Τελικά η ποίηση είναι κάτι απροσδιόριστο, μολονότι υπάρχει, αν όχι σε όλους τους ανθρώπους, σε πολλούς (και θα υπάρχει).

Οπωσδήποτε έχω καταλήξει στη γενικήν άποψη ότι η ποίηση υφίσταται και έξω από την προσδιοριζόμενη –με μορφολογικά, υφολογικά και άλλα δεδομένα– περιοχή της. Κι αυτό το διατυπώνω με την ακόλουθη διαζευκτική παρατήρηση: Η Λογοτεχνία δεν είναι μόνο Λογοτεχνία· και Λογοτεχνία δεν είναι μόνο η Λογοτεχνία. Δηλαδή, απλούστερα, η Λογοτεχνία δεν περιέχει μόνο λογοτεχνικά στοιχεία αφενός και, αφετέρου, μη λογοτεχνικά κείμενα δυνητικά περιέχουν και λογοτεχνικά στοιχεία.

 

Εμφανίσεις: 1245

Περισσότερα...

«Το Αιγαίο» του Μ. Γ. Μερακλή

«Το Αιγαίο» του Μ. Γ. Μερακλή
Η Φύση, ύστερα από τεκτονικές μεταβολές στην προϊστορία της γης με καταβυθίσεις οροσειρών, που κάποιων οι κορυφές πέρασαν πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ξανάπλασε και στερέωσε γεωλογικά το Αιγαίο, το οποίο οι ειδικοί επιστήμονες χαρακτηρίζουν ως το επισημότερο πέλαγος της Μεσογείου ή και όλων των θαλασσών, με το πλήθος των νησιών που προέκυψαν και την εξαίρετη διαμόρφωση των ακτών του. Έπλασε πράγματι η φύση ένα σπάνιας ομορφιάς φυσικό τοπίο, που το ολοκλήρωσαν οι άνθρωποι οι οποίοι το κατοίκησαν, δημιουργώντας στους αιώνες, ήδη από την τρίτη χιλιετηρίδα π.Χ., τον αιγαιακό πολιτισμό, με διάφορες εκδοχές, ώστε οι προϊστορικοί αρχαιολόγοι να διακρίνουν την τρωική, την κυκλαδική, την ελλαδική, την κρητική (μινωική) εκδοχή του.

Ωστόσο, ο άνθρωπος, το «δεινότερον» από όλα τα πλάσματα, όπως τον χαρακτήρισε ο Σοφοκλής, δεν έμεινε αυστηρά έγκλειστος στα νησιά του και δάμασε το πέλαγος, κάνοντας ανοιχτό δρόμο και λεωφόρο του τον «πόντο», περνώντας από τη μιαν ακτή στην απέναντι του Αιγαίου και αντίστροφα. Ο ομηρικός μύθος αποτύπωσε με τρόπο συναρπαστικό αυτόν τον διάπλου, που δεν γινόταν βέβαια μόνο «θεωρίης είνεκεν», όπως θα έλεγε ο Ηρόδοτος, για λόγους τουριστικούς, ούτε για να ξαναπάρουν οι Έλληνες την ωραία Ελένη από την Τροία (οι μεγάλοι μύθοι κρύβουν και μεγάλα και βαθύτερα νοήματα).

Ο Σεφέρης, σ' ένα από τα πιο γνωστά ποιήματά του («Με τον τρόπο του Γ.Σ.», Τετράδια Γυμνασμάτων, 1940), αναπολεί με κατήφεια παλαιά συμβάντα ή βλέπει μπροστά στα μάτια του μνημεία τόπων που ανακαλούν γεγονότα σπουδαία, που ο χρόνος άξιζε να συντηρεί ακόμα τη σημασία και την αξία τους, αλλά τα τύλιξε η φθορά και η απαξίωσή τους. Αναμφίβολα περιλαμβάνει το ποίημα και την τραγικότατη διάβαση των προσφύγων του 1922 μέσω του Αιγαίου πελάγους από τις μικρασιατικές ακτές στα ελληνικά νησιά και τον λοιπό ελλαδικό χώρο. Και δίνει το γεγονός αυτό υποβλητικά παίρνοντας ατόφιον ένα στίχο από τον αισχυλικόν Αγαμέμνονα, «ορώμεν ανθούν πέλαγος Αιγαίον νεκροίς» (στ.659), βαλμένον στα λόγια του κήρυκα, με τα οποία αυτός πληροφορεί την Κλυταιμνήστρα πως ο άντρας της, όταν μαζί με όλο τον στόλο των Αχαιών επέστρεφαν στην Ελλάδα μετά την καταστροφή της Τροίας, σαν από θαύμα σώθηκε με το πλοίο του και το πλήρωμά του ύστερα από τρομερό τυφώνα και θαλασσοταραχή, που κατάπιε τους άλλους, έτσι που με την ανατολή του ήλιου τους είδαν να σκεπάζουν τη θάλασσα σαν νεκρολούλουδα. Το Αιγαίο μνημονεύει ο Αισχύλος και στους Πέρσες, πάλι σαν ένα μαζικόν υγρό τάφο χιλιάδων ανθρώπων, στρατηγών και οπλιτών της Περσίας· κι εδώ βάζει ξανά στο στόμα του αγγελιαφόρου, που πληροφορεί τη μητέρα του Ξέρξη, ανάμεσα στ' άλλα και μια φράση, που μας φέρνει τα μακρινότατα εκείνα χρόνια κοντά μας: Ποτέ άλλοτε μέσα σε μιαν ημέρα δεν χάθηκε ένας τόσο μεγάλος αριθμός («τοσουτάριθμος») ανθρώπων (στ.431-2). Και χώρια από τους πνιγμένους, στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, «πλείστοι» πέθαναν ακόμα από τη δίψα και την πείνα (490-1).

 

Εμφανίσεις: 1040

Περισσότερα...

«Θεωρία και διδασκαλία της Ιστορίας» του Μ. Γ. Μερακλή

«Θεωρία και διδασκαλία της Ιστορίας» του Μ. Γ. Μερακλή
Ο Ευριπίδης έχει διατυπώσει τη φράση πως είναι ευτυχής όποιος έχει γνωρίσει την Ιστορία («όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν»). Εξάλλου, οι πολύ γνωστοί Γάλλοι κλασικοί φιλόλογοι-ανθρωπολόγοι J.-P. Vernant και P. Vidal-Naquet έχουν μνημονεύσει έναν άλλο κλασικό φιλόλογο (R. Goossens), ο οποίος έγραψε «ένα θαυμάσιο βιβλίο που παρουσιάζει την ιστορία της Αθήνας μέσ' από το έργο του Ευριπίδη» (Euripide et Athènes, Βρυξέλλες 1960). Από την άλλη μεριά, ένας διάσημος Γερμανός ιστορικός της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας (Jacob Burckhardt, 1818-1897) αποφάνθηκε ότι: «Η Ιστορία διδάσκει ότι η Ιστορία δεν διδάσκει».

Όπως και να 'χει το πράγμα, οι άνθρωποι υπάρχουμε μέσα στην Ιστορία, όσο και αν οι ατέρμονες επαναλήψεις των κινήτρων και των εποχών της (με επουσιώδεις στο βάθος παραλλαγές) προκαλούν το αίσθημα ή την ιδέα σαν να μην υπάρχει, ή τουλάχιστον να μην κινείται, και σαν η ευθεία γραμμή της λεγόμενης εξελικτικής προόδου της να έχει μεταλλαχθεί σε ένα φαύλο κύκλο.

Παρά ταύτα, και μόνη η επιθυμία ή η ανάγκη να καταλάβουμε το γιατί και το πώς της μετάλλαξης της ευθείας γραμμής σε φαύλο κύκλο δικαιολογεί τη λειτουργία της μελέτης της Ιστορίας, σ' ένα στοχαστικό επίπεδο προβληματισμού, ακόμα και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα των διάφορων ηλικιακών επιπέδων.

 

Εμφανίσεις: 1352

Περισσότερα...

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr