A+ A A-

«Τι είναι η ποίηση» του Μ. Γ. Μερακλή

«Τι είναι η ποίηση» του Μ. Γ. Μερακλή
Είναι αμέτρητες οι φορές, όπου οι ασχολούμενοι θεωρητικά με την ποίηση (ποιητές και μη) επιχειρούν να της δώσουν (και δίνουν) έναν ορισμό. Και πιστεύω πως αυτό θα γίνεται πάντα, δεδομένου ότι η ποίηση (η λογοτεχνία εν γένει) δεν συνιστά κάποιο φυσικό στοιχείο ή φαινόμενο, ώστε να είναι δυνατό να εξετάζεται στα εργαστήρια των θετικών επιστημόνων και να προσδιορίζεται με ακρίβεια, όπως συμβαίνει, ας πούμε, με το φως, το δέντρο, τη νύχτα κ.λπ.

Είναι δηλαδή φανερό ότι την ποίηση, την ουσία της, πρέπει να την αναζητούμε κανονικά μέσα μας, στον (ρευστό εν πολλοίς) εσωτερικό κόσμο των συναισθημάτων και των στοχασμών μας, με όποιον τρόπο, και όχι στον εξωτερικό, φυσικό κόσμο, ο οποίος απλώς αντανακλάται στον εσωτερικό μας κόσμο. Τελικά η ποίηση είναι κάτι απροσδιόριστο, μολονότι υπάρχει, αν όχι σε όλους τους ανθρώπους, σε πολλούς (και θα υπάρχει).

Οπωσδήποτε έχω καταλήξει στη γενικήν άποψη ότι η ποίηση υφίσταται και έξω από την προσδιοριζόμενη –με μορφολογικά, υφολογικά και άλλα δεδομένα– περιοχή της. Κι αυτό το διατυπώνω με την ακόλουθη διαζευκτική παρατήρηση: Η Λογοτεχνία δεν είναι μόνο Λογοτεχνία· και Λογοτεχνία δεν είναι μόνο η Λογοτεχνία. Δηλαδή, απλούστερα, η Λογοτεχνία δεν περιέχει μόνο λογοτεχνικά στοιχεία αφενός και, αφετέρου, μη λογοτεχνικά κείμενα δυνητικά περιέχουν και λογοτεχνικά στοιχεία.

 

Εμφανίσεις: 1175

Περισσότερα...

«Το Αιγαίο» του Μ. Γ. Μερακλή

«Το Αιγαίο» του Μ. Γ. Μερακλή
Η Φύση, ύστερα από τεκτονικές μεταβολές στην προϊστορία της γης με καταβυθίσεις οροσειρών, που κάποιων οι κορυφές πέρασαν πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ξανάπλασε και στερέωσε γεωλογικά το Αιγαίο, το οποίο οι ειδικοί επιστήμονες χαρακτηρίζουν ως το επισημότερο πέλαγος της Μεσογείου ή και όλων των θαλασσών, με το πλήθος των νησιών που προέκυψαν και την εξαίρετη διαμόρφωση των ακτών του. Έπλασε πράγματι η φύση ένα σπάνιας ομορφιάς φυσικό τοπίο, που το ολοκλήρωσαν οι άνθρωποι οι οποίοι το κατοίκησαν, δημιουργώντας στους αιώνες, ήδη από την τρίτη χιλιετηρίδα π.Χ., τον αιγαιακό πολιτισμό, με διάφορες εκδοχές, ώστε οι προϊστορικοί αρχαιολόγοι να διακρίνουν την τρωική, την κυκλαδική, την ελλαδική, την κρητική (μινωική) εκδοχή του.

Ωστόσο, ο άνθρωπος, το «δεινότερον» από όλα τα πλάσματα, όπως τον χαρακτήρισε ο Σοφοκλής, δεν έμεινε αυστηρά έγκλειστος στα νησιά του και δάμασε το πέλαγος, κάνοντας ανοιχτό δρόμο και λεωφόρο του τον «πόντο», περνώντας από τη μιαν ακτή στην απέναντι του Αιγαίου και αντίστροφα. Ο ομηρικός μύθος αποτύπωσε με τρόπο συναρπαστικό αυτόν τον διάπλου, που δεν γινόταν βέβαια μόνο «θεωρίης είνεκεν», όπως θα έλεγε ο Ηρόδοτος, για λόγους τουριστικούς, ούτε για να ξαναπάρουν οι Έλληνες την ωραία Ελένη από την Τροία (οι μεγάλοι μύθοι κρύβουν και μεγάλα και βαθύτερα νοήματα).

Ο Σεφέρης, σ' ένα από τα πιο γνωστά ποιήματά του («Με τον τρόπο του Γ.Σ.», Τετράδια Γυμνασμάτων, 1940), αναπολεί με κατήφεια παλαιά συμβάντα ή βλέπει μπροστά στα μάτια του μνημεία τόπων που ανακαλούν γεγονότα σπουδαία, που ο χρόνος άξιζε να συντηρεί ακόμα τη σημασία και την αξία τους, αλλά τα τύλιξε η φθορά και η απαξίωσή τους. Αναμφίβολα περιλαμβάνει το ποίημα και την τραγικότατη διάβαση των προσφύγων του 1922 μέσω του Αιγαίου πελάγους από τις μικρασιατικές ακτές στα ελληνικά νησιά και τον λοιπό ελλαδικό χώρο. Και δίνει το γεγονός αυτό υποβλητικά παίρνοντας ατόφιον ένα στίχο από τον αισχυλικόν Αγαμέμνονα, «ορώμεν ανθούν πέλαγος Αιγαίον νεκροίς» (στ.659), βαλμένον στα λόγια του κήρυκα, με τα οποία αυτός πληροφορεί την Κλυταιμνήστρα πως ο άντρας της, όταν μαζί με όλο τον στόλο των Αχαιών επέστρεφαν στην Ελλάδα μετά την καταστροφή της Τροίας, σαν από θαύμα σώθηκε με το πλοίο του και το πλήρωμά του ύστερα από τρομερό τυφώνα και θαλασσοταραχή, που κατάπιε τους άλλους, έτσι που με την ανατολή του ήλιου τους είδαν να σκεπάζουν τη θάλασσα σαν νεκρολούλουδα. Το Αιγαίο μνημονεύει ο Αισχύλος και στους Πέρσες, πάλι σαν ένα μαζικόν υγρό τάφο χιλιάδων ανθρώπων, στρατηγών και οπλιτών της Περσίας· κι εδώ βάζει ξανά στο στόμα του αγγελιαφόρου, που πληροφορεί τη μητέρα του Ξέρξη, ανάμεσα στ' άλλα και μια φράση, που μας φέρνει τα μακρινότατα εκείνα χρόνια κοντά μας: Ποτέ άλλοτε μέσα σε μιαν ημέρα δεν χάθηκε ένας τόσο μεγάλος αριθμός («τοσουτάριθμος») ανθρώπων (στ.431-2). Και χώρια από τους πνιγμένους, στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, «πλείστοι» πέθαναν ακόμα από τη δίψα και την πείνα (490-1).

 

Εμφανίσεις: 948

Περισσότερα...

«Θεωρία και διδασκαλία της Ιστορίας» του Μ. Γ. Μερακλή

«Θεωρία και διδασκαλία της Ιστορίας» του Μ. Γ. Μερακλή
Ο Ευριπίδης έχει διατυπώσει τη φράση πως είναι ευτυχής όποιος έχει γνωρίσει την Ιστορία («όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν»). Εξάλλου, οι πολύ γνωστοί Γάλλοι κλασικοί φιλόλογοι-ανθρωπολόγοι J.-P. Vernant και P. Vidal-Naquet έχουν μνημονεύσει έναν άλλο κλασικό φιλόλογο (R. Goossens), ο οποίος έγραψε «ένα θαυμάσιο βιβλίο που παρουσιάζει την ιστορία της Αθήνας μέσ' από το έργο του Ευριπίδη» (Euripide et Athènes, Βρυξέλλες 1960). Από την άλλη μεριά, ένας διάσημος Γερμανός ιστορικός της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας (Jacob Burckhardt, 1818-1897) αποφάνθηκε ότι: «Η Ιστορία διδάσκει ότι η Ιστορία δεν διδάσκει».

Όπως και να 'χει το πράγμα, οι άνθρωποι υπάρχουμε μέσα στην Ιστορία, όσο και αν οι ατέρμονες επαναλήψεις των κινήτρων και των εποχών της (με επουσιώδεις στο βάθος παραλλαγές) προκαλούν το αίσθημα ή την ιδέα σαν να μην υπάρχει, ή τουλάχιστον να μην κινείται, και σαν η ευθεία γραμμή της λεγόμενης εξελικτικής προόδου της να έχει μεταλλαχθεί σε ένα φαύλο κύκλο.

Παρά ταύτα, και μόνη η επιθυμία ή η ανάγκη να καταλάβουμε το γιατί και το πώς της μετάλλαξης της ευθείας γραμμής σε φαύλο κύκλο δικαιολογεί τη λειτουργία της μελέτης της Ιστορίας, σ' ένα στοχαστικό επίπεδο προβληματισμού, ακόμα και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα των διάφορων ηλικιακών επιπέδων.

 

Εμφανίσεις: 1279

Περισσότερα...

(ΥΣΤΕΡΟ)ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ του Μ. Γ. Μερακλή

(ΥΣΤΕΡΟ)ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ του Μ. Γ. Μερακλή
Ο κύριος Χρίστος Δημητρουλόπουλος, άξιος μαθητής του βυζαντινολόγου και νεοελληνιστή Κάρολου Μητσάκη, στον οποίο αφιερώνει ευλαβικά το βιβλίο του (Αραβικές επιδράσεις στα υστεροβυζαντινά μυθιστορήματα, Αθήνα 2013), βασιζόμενος και στις σχετικές έρευνες που έχουν γίνει και συνεχίζουν να γίνονται («το θέμα των πηγών των πρωτοελληνικών μυθιστορημάτων [...] γίνεται όλο και πιο δημοφιλές μεταξύ των μελετητών της μεταβυζαντινής περιόδου») επιχειρεί να ξεκαθαρίσει κατά το δυνατόν το τοπίο των όμοιων και αλληλοεξαρτώμενων λαϊκότροπων μεσαιωνικών μυθιστορημάτων στον ευρωπαϊκό και μεσανατολικό χώρο.

 

Εμφανίσεις: 1578

Περισσότερα...

ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ του Μ. Γ. Μερακλή

ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ του Μ. Γ. Μερακλή
Ο Θανάσης Παπαγεωργίου, κάθε φορά που ανεβάζει μαζί με τη Λήδα Πρωτοψάλτη νέα παράσταση στο θέατρο «Στοά», στου Ζωγράφου, κάνει την τιμή στη γυναίκα μου και σ' εμένα να μας προσκαλεί. Τώρα ανέβασε τη Μήδεια του Μποστ.

Υπάρχουν αρκετοί καλοί ηθοποιοί. Όμως αυτοί οι δύο είναι, κατά την πεποίθησή μου, οι άριστοι. Ο κανόνας είναι, βέβαια, γενικά να υπάρχει το ταλέντο. Είναι απαραίτητο στην Τέχνη, αλλά δεν αρκεί μόνο του. Πρέπει να καλλιεργηθεί έπειτα η συνείδηση ενός λειτουργήματος και ο ταλαντούχος ηθοποιός να ευνοήσει με μιαν εσωτερική αναζήτηση τι και πώς να υποδύεται στους ρόλους. Το ταλέντο και των δύο υπήρξε γενναιόδωρο, αφειδώλευτο. Μπορούν να παίξουν με την ίδιαν επιτυχία και τα πιο διαφορετικά έργα, από την κωμωδία έως την τραγωδία (τα οποία βέβαια αυστηρά επιλέγουν, με την παράλληλη προσπάθεια να στηριχθούν και οι νέοι Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς).

Και όχι μόνο αυτό. Μπορούν να επιτυγχάνουν τον πιο δύσκολο άθλο, να συγκερνούν σε δύσκολες, ψυχολογικά σύνθετες παραστάσεις αυτούς τους δύο ακραίους τρόπους έκφρασης, το κωμικό και το δραματικό-τραγικό (ήδη υπάρχει η αρχαία ελληνική λέξη «σπουδογέλοιον»). Και να μεταπίπτει ο θεατής από τη μία στην άλλη, αντίθετη διάθεση. Άλλοτε να εκρήγνυται σε δυνατά γέλια κι άλλοτε να προβληματίζεται σοβαρά, συγκινημένος.

Και κάτι άλλο. Με τη Μήδεια σκας στα γέλια. Συγχρόνως όμως, με τρόπο θα έλεγα μαγικό, λαμβάνεις χειροπιαστό το νόημα της «ανθρώπινης κωμωδίας», όπως θα έλεγε ο Μπαλζάκ, με την ιδιαίτερη σημασία που έχει η λέξη κωμωδία στη γαλλική γλώσσα, ως το σύνολο πράξεων και έργων περισσότερο ή λιγότερο γελοίων.

 

Εμφανίσεις: 1573

Περισσότερα...

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr