A+ A A-

«Συγκρούσεις» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Συγκρούσεις» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Η τελευταία ημέρα του φετινού Φεβρουαρίου ήταν η 29η, κάτι ιδιαίτερο που συμβαίνει κάθε τέσσερα χρόνια. Βρισκόμουν ήδη στην Κωνσταντινούπολη, ύστερα από δυο εβδομάδες στην Τουρκία, και αυτή την ημέρα ήταν τα γενέθλια του Πατριάρχη Βαρθολομαίου.

Όταν βγήκα από το ξενοδοχείο στη γειτονιά του Πέραν, ο ουρανός ήταν καλυμμένος από μια πυκνή ομίχλη. Σταμάτησα ένα ταξί και όταν ζήτησα από τον οδηγό να με πάει στο Φανάρι, έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου από το 160, με ρώτησε αν πήγαινα στο Πατριαρχείο· evet, «ναι», του απάντησα μονολεκτικά. Η διαδρομή, δίπλα στον Κεράτιο Κόλπο, ήταν κοντινή, αλλά η ομίχλη τα έκρυβε όλα, και όχι μόνο την απέναντι όχθη, αλλά και την επιφάνεια της θάλασσας ανάμεσά μας. Ύστερα από λίγη ώρα το ταξί σταμάτησε και ο οδηγός, με μια κίνηση του χεριού του, μου έδειξε να διασχίσω τη λεωφόρο και να συνεχίσω τον δρόμο. Στις καρέκλες στο πεζοδρόμιο του καφενείου κάθονταν, ήδη, μερικοί πελάτες. Τους καλημέρισα και συνέχισα την πορεία μου μέχρι που έφτασα στο εξωτερικό περίπτερο πληροφοριών του Πατριαρχείου. Οδηγήθηκα στη διπλή αίθουσα αναμονής ή συναντήσεων, με την ομορφιά της απλότητας, και κάθισα σε μια πολυθρόνα/ στασίδι απέναντι από μια ανοιχτή πόρτα. Κάποια στιγμή ακούστηκαν βήματα έξω στο διάδρομο και, μέσα σε έναν κύκλο ρασοφόρων και μη, διέκρινα τη φιγούρα του Πατριάρχη. Σύντομα ήρθε ένας υπεύθυνος υποδοχής και με κάλεσε να τον ακολουθήσω.

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος καθόταν πίσω από το γραφείο του, που ήταν φορτωμένο με φακέλους, βιβλία και έντυπα, και με μια οικεία έκφραση οικοδεσπότη μού έδειξε να καθίσω δίπλα του – τόσο κοντά που αν άπλωνα το χέρι μου θα μπορούσα να ακουμπήσω την επιφάνεια του γραφείου του. Δεν περίμενα κανέναν διάλογο, έχοντας δει απέξω τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα και τους αναμένοντες εντός, με ράσα ή άλλες περιβολές κληρικών, όμως η απάντηση στην κοινή ευχή της ημέρας των γενεθλίων ειπώθηκε φιλικά και με χιούμορ: «Ναι, συμβαίνει κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά γερνάω όπως όλοι οι άνθρωποι». Μετά από κάποιες ερωτήσεις και απαντήσεις διηγήθηκα τις εμπειρίες μου από τις εβδομάδες που έζησα στην Ίμβρο, την επίσκεψη μου στο σπίτι που είχε γεννηθεί και αναφέρθηκα στη χαρά που εξέφρασε για το άνοιγμα του Ελληνικού Δημοτικού Σχολείου στο νησί –το είχε προβάλει η ελληνική τηλεόραση και το είχα δει–  ενώ εκείνος τράβηξε από ένα διπλωμένο δέμα μια σελίδα, φωτοτυπία από ένα αντίστοιχο κείμενο που είχε δημοσιεύσει Η Καθημερινή την προηγούμενη μέρα.

Αναρωτιόμουν, χωρίς να είμαι ικανή να δώσω καμιά απάντηση, αν είμαστε ευτυχισμένοι, εμείς οι άνθρωποι του 21ου αιώνα, με τις τεχνολογικές εφευρέσεις και χρήσεις ή αν θα (κατέληγα στην προσωπική μου ιστορία) ήμασταν πιο ευτυχισμένοι αν ξέραμε λιγότερα, αν η ζωή μας ήταν πιο φυσική ή αν οι απαιτήσεις μας συσχετίζονταν με τις δημιουργικές μας ικανότητες ή αν αυτές είναι ή γίνονται ταυτόχρονα και καταστροφικές.

Τότε τόλμησα να Του ζητήσω την άδεια να εκμυστηρευτώ διάφορα αισθήματά μου. Πριν ακόμα από την παρούσα κατάσταση στην Ελλάδα διατηρούσα κάποιες επιφυλάξεις για την έκδοση του ταξιδιωτικού μου βιβλίου στην Τουρκία –που άρχισα να γράφω από το 1988– και τώρα με τα γεγονότα και τη στάση της γειτονικής  χώρας, αυτές πολλαπλασιάστηκαν. Μα, εμείς είμαστε Έλληνες και αυτό σημαίνει ότι αγαπάμε την ελευθερία και τη Δημοκρατία και δεν υπάρχει κανένας λόγος για την μη έκδοση ενός τέτοιου βιβλίου, μου είπε με ήρεμη φωνή. Ο διάλογος μάκρυνε λίγο περισσότερο. Τελικά, έφυγα με την υπόσχεση να Του στείλω τις σελίδες που έχω γράψει για την Ίμβρο.

Τη νύχτα η αϋπνία μου ενισχύθηκε από τις εσωτερικές μου συγκρούσεις που είχα εξομολογηθεί, για τα αισθήματα που μου προκαλούσαν τα κύματα των προσφύγων, μεταναστών ή άλλων από διάφορες χώρες, που απέπλεαν από τα παράλια της Τουρκίας σε σάπια, χειροποίητα, πρόχειρα κατασκευασμένα πλεούμενα, με θύματα ανθρώπους οποιασδήποτε ηλικίας, καταβάλλοντας δυο και τρεις χιλιάδες δολάρια το άτομο, «καταλαμβάνοντας» τα ελληνικά νησιά, αφού πολλές φορές ο αριθμός τους υπερτερούσε του αριθμού των κατοίκων τους· τον φόβο που προερχόταν από την υποψία μου ότι υποχωρούσε ο «ανθρωπισμός» μου, την ανικανότητά μου να αποδεχτώ πως ανάμεσά τους υπήρχαν έγκυες γυναίκες ή γεννιούνταν μωρά εν πλω ή υπήρχαν παιδάκια κάτω των πέντε χρόνων, όταν αυτοί οι ακήρυχτοι πόλεμοι έχουν καταστρέψει πόλεις και χωριά της Συρίας ή άλλων περιοχών όλα αυτά τα χρόνια και συνεχίζουν την ισοπέδωση τους.

Αναρωτιόμουν, χωρίς να είμαι ικανή να δώσω καμιά απάντηση, αν είμαστε ευτυχισμένοι, εμείς οι άνθρωποι του 21ου αιώνα, με τις τεχνολογικές εφευρέσεις και χρήσεις ή αν θα (κατέληγα στην προσωπική μου ιστορία) ήμασταν πιο ευτυχισμένοι αν ξέραμε λιγότερα, αν η ζωή μας ήταν πιο φυσική ή αν οι απαιτήσεις μας συσχετίζονταν με τις δημιουργικές μας ικανότητες ή αν αυτές είναι ή γίνονται ταυτόχρονα και καταστροφικές.

Οι συγκρούσεις μου πολλαπλασιάζονταν, γίνονταν ισχυρότερες, πρακτικές ή μεταφυσικές, ομολογούμενες ή απόκρυφες, αν απέδιδα τις ευθύνες στις κοινωνίες ή τις διάφορες θρησκείες, τη μη μετρήσιμη πλέον σε πυρετικό διάγραμμα οικονομία των αναπτυγμένων χωρών ή εκείνων που αποκρύπτουν τον πλούτο που εκμεταλλεύονται από φυσικές πηγές, την ενημέρωση ανδρών και γυναικών για τη συνεύρεσή τους, για την έννοια της οικογένειας, για την ύπαρξη των συνόρων που τους διαχωρίζουν, όχι μόνο γεωγραφικά, αλλά ιστορικά, γλωσσικά, εθιμικά. Αν όλα αυτά με το πέρασμα του χρόνου περιορίζονται ή επεκτείνονται, αν όλα αυτά δημιουργούν αντιλαϊκές πολιτικές ή αν κάποιες πολιτικές είναι οι επιτιθέμενες δυνάμεις, ακόμα και ενάντια στους λαούς που κυβερνούν.

Τι είναι πρόοδος; Ή πόσα προσωπεία έχει; Ή ποιος τα δημιουργεί; Ή ποια είναι τα πραγματικά πρόσωπα πίσω από τις μάσκες που κατασκευάζουν οι ίδιοι;

 

Εμφανίσεις: 861

«Η» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

8 Μαρτίου - Μέρα της Γυναίκας

Η δημιουργία
Η ζωή
Η γυναίκα
Η γέννηση
Η μητέρα
Η μοίρα
Η αγάπη    
Η ηδονή         
Η πίστη  
Η ασθένεια
Η ίαση
Η θλίψη
Η ευτυχία
Η δυστυχία
Η ειρήνη
Η θρησκεία
Η εργασία
Η αμοιβή

Ασφαλώς, θα μπορούσαν να προστεθούν δεκάδες άλλες λέξεις με κύριο άρθρο το η στη γλώσσα μας, που πολλές φορές αναρωτήθηκα πώς συνέβη οι περισσότερες από αυτές να είναι θηλυκού γένους. Στις γλώσσες που γνωρίζω, δεν συμβαίνει τα άρθρα τους να έχουν την ίδια σχέση που αποδίδεται στο φύλο, ή δεν αφορά μόνο τις γυναίκες. Υπάρχει μια σειρά ουσιαστικών που το άρθρο η παραπέμπει, κυρίως, στη γυναίκα και τις πιο άμεσες σχέσεις της με τη διαχρονική της πορεία όπου, πιθανόν, κατά καιρούς κάποιες από αυτές να έχουν υποστεί κάποιες μειώσεις ή αλλαγές, ωστόσο δεν έπαψαν να παρατηρούνται ή να συνεχίζονται ακόμα, όπως, τουλάχιστον, η αμοιβή εργασίας.

Η επέτειος της 8ης Μαρτίου είναι η απόδοση ευχαριστιών και ευγνωμοσύνης προς τους αγώνες των γυναικών που προτάθηκε το 1910 να ανακηρυχθεί ως διεθνής ημέρα των εργαζομένων γυναικών, όπου γης, από την Γερμανίδα συνδικαλίστρια Κλάρα Τσέτκιν. Αιτία ήταν η πρώτη απεργία των εργατριών στον ιματισμό στις 8 Μαρτίου 1857 στη Νέα Υόρκη, όπου οι χώροι δουλειάς ήταν ανήλιαγοι και ανθυγιεινοί, ζητώντας να εργάζονται δέκα ώρες ημερησίως και να εξισωθούν οι απολαβές τους με των ανδρών/ κλωστοϋφαντουργών και τους ράφτες. Η διαδήλωση χτυπήθηκε από την αστυνομία και βάφτηκε στο αίμα.

Η επέτειος της 8ης Μαρτίου, προφανώς, δεν ανήκει μόνο στις γυναίκες και ούτε περιορίζεται σε ορισμένα είδη εργασίας, αλλά πολλαπλασιάζεται και επεκτείνεται σε όλες τις ηπείρους του πλανήτη μας.

Η πρώτη καταγεγραμμένη εκδήλωση έγινε στις 8 Μαρτίου 1917 στην Πετρούπολη, όπου κατέβηκαν σε απεργία εργάτριες της κλωστοϋφαντουργίας με συγκεκριμένες διεκδικήσεις, όχι αόριστα μόνο τη βελτίωση της ζωής τους, αλλά κάτι περισσότερο όπως «ψωμί και ειρήνη».
Μέσα σε αυτά τα 99 χρόνια αγώνων υπήρξαν αλλαγές και βελτιώσεις κυρίως στον Δυτικό κόσμο, όπου η παιδεία, η –σε οποιοδήποτε βαθμό– ελευθερία έκφρασης, η ανεξιθρησκία, η αγωνιστικότητα των εργατριών, η αναγνώριση των ποικίλων υποχρεώσεών τους όχι μόνο στην εργασία, όπου ήταν παραγωγικές αυξάνοντας τον πλούτο, αλλά και στην οικογένεια για την ομαλή συμβίωση και ανάπτυξη των παιδιών, τη φροντίδα των ηλικιωμένων και των ανήμπορων και τον επιμερισμό των ενδοοικογενειακών αξιώσεων.

Η πλέον γνωστή πρωταγωνίστρια, όσον αφορά τη διοργάνωση φορέων για τα δικαιώματα των εργατριών και κατ’ επέκταση των γυναικών, υπήρξε η Αλεξάνδρα Κολοντάι (1872-1952). Ρωσίδα επαναστάτρια, η οποία ίδρυσε το «Zhenotdel» (Τμήμα Γυναικών) για τη βελτίωση των συνθηκών στην καινούρια διακυβέρνηση της αχανούς χώρας, της ιστορικής Σοβιετικής Ένωσης, ενώ το 1923 στάλθηκε στη Νορβηγία ως πρέσβης. Η ίδια, πολύγλωσση και πολιτικά δραστήρια, ενέπνευσε ακόμα και τον κινηματογράφο που παρήγαγε τις ταινίες: την τηλεοπτική Κύμα πάθους: Η ζωή της Αλεξάνδρας Κολοντάι με την Γκλέντα Τζάκσον και την Νινότσκα με την Γκρέτα Γκάρμπο.

Οι εκδόσεις και τα ντοκουμέντα που υπάρχουν επιβεβαιώνουν όχι μόνο την πρώτη απεργία εργατριών του 1857, αλλά ακόμα και συναφή γεγονότα, όπως η Πρωτομαγιά στο Σικάγο το 1886, που περιγράφεται στο Θάνατος στο Χεϊμάρκετ: Η έκρηξη του εργατικού κινήματος στο Σικάγο που κλόνισε τη «Χρυσή Εποχή» της Αμερικής του Τζέιμς Γκριν, καθηγητή της Ιστορίας του εργατικού κινήματος  των ΗΠΑ,  στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, σε μετάφραση του Δημήτρη Φωτόπουλου (Εκδόσεις  Καστανιώτη).

Η επέτειος της 8ης Μαρτίου 2016 δεν αφορά, ατυχώς, μόνο τους όρους εργασίας, χρόνου και αμοιβής της γυναίκας στη χώρα μας, αλλά όλη την εργατική δύναμη, αφού από τις παγκόσμιες ειδήσεις μπορούμε να επεκταθούμε στην παγκοσμιοποίηση του θέματος. Τον περασμένο Σεπτέμβριο είχα παρακολουθήσει σ’ ένα πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης μια ημερίδα του Συνδέσμου Ρόζα Λούξενμπουργκ και σ’ ένα διάλειμμα λέγοντας σε μια καθηγήτρια/ μέλος τις προσωπικές μου διαπιστώσεις ότι στην πόλη που βρισκόμασταν, και ίσως και σε άλλες, έχει καταργηθεί το οκτάωρο εργασίας, εκείνη με κοίταξε επιθετικά ή ειρωνικά και με ρώτησε αν αυτό δεν ίσχυε στην καθημερινή ζωή των εκπαιδευτικών. 

Η επέτειος της 8ης Μαρτίου, προφανώς, δεν ανήκει μόνο στις γυναίκες και ούτε περιορίζεται σε ορισμένα είδη εργασίας, αλλά πολλαπλασιάζεται και επεκτείνεται σε όλες τις ηπείρους του πλανήτη μας.



Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα.

 

 

Εμφανίσεις: 790

«Γνωριμίες» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Γνωριμίες» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Οι γνωριμίες που έχω κάνει, όπως όλοι μας, είναι ανθρώπων καθημερινής ζωής, συγγενών, γειτόνων, συναδέλφων, φίλων και συντρόφων διαφόρων συλλόγων και φορέων, όπου υπήρξα μέλος, δημοσιογράφων, και κάποιων από τους κύκλους Γραμμάτων και Τεχνών, και κάποιων που ποτέ δεν έμαθα το όνομά τους.

Αυτό που μου είχε κάνει εντύπωση στη Νέα Υόρκη από τις πρώτες μου εξόδους –φιλικές, επαγγελματικές ή φορέων, όπως ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γυναικείων κινημάτων, οργανώσεων υπέρ της ειρήνης, ή έστω σε πολιτικές συναντήσεις– ήταν η κίνηση των συνομιλητών να βγάζουν πάραυτα, μετά την αρχική, βασική αναφορά στα ονόματα, και να δίνουν την κάρτα τους στον συνομιλητή τους. Έτσι, διαβάζοντας αυτόματα σε λίγα δευτερόλεπτα με ποιον μιλούσες, το επάγγελμά του και –ίσως λόγω του επιθέτου– την καταγωγή του, δεν έπεφτες σε γκάφα όταν συζητώντας έλεγες, για παράδειγμα, ότι οι δικηγόροι είναι... κάτι αρνητικό. Οπότε πάγωνες όταν ο άλλος σού απαντούσε: «Κι εγώ δικηγόρος είμαι».

Με τα προβλήματα που έχουν κατακλύσει την πατρίδα μας, κατά κύριο λόγο, αλλά και όλο τον κόσμο, προσπαθώ να βρίσκω χρόνο για να παρακολουθήσω στα τηλεοπτικά προγράμματα, όχι μόνο τις ειδήσεις, αλλά και τις συζητήσεις γύρω από τα τρέχοντα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά θέματα, όμως παρά την προσοχή μου, πολλές φορές δεν αναγνωρίζω τον συνομιλητή γύρω από το στρογγυλό τραπέζι, αφού στη διάρκεια των συζητήσεων δεν επαναλαμβάνονται τα ονόματα.

Ίσως, δικαιολογώ τον εαυτό μου, να μην άνοιξα εγκαίρως το πρόγραμμα και μου διέφυγαν οι συστάσεις. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο με τα πρόσωπα, αλλά ακόμα και με τοποθεσίες. Υπάρχουν, βέβαια, και εξαιρέσεις.

Ως τακτική αναγνώστρια, διαβάζω ηλεκτρονικά περιοδικά και, σε κάποιο από αυτά, εκτός από τη γενικότερη ύλη, στις καθορισμένες τακτικές στήλες υπάρχει ένα σκίτσο ή φωτογραφία του υπογράφοντος δημοσιογράφου και μερικές αράδες από το βιογραφικό του. Σε κάποια τέτοια περίπτωση, διάβασα για κάποιον δημοσιογράφο κάτι που δεν ήξερα. Ναι, έχω πάρα πολλά κενά. Ο συγκεκριμένος είχε ασχοληθεί, άλλοτε, με τα αθλητικά.

Μια σύντομη θητεία μου στα αθλητικά έγινε στη Νέα Υόρκη, τη δεκαετία του ’60, όταν βρισκόταν εκεί ο Αλκέτας Παναγούλιας και εξέδιδε μια αθλητική εφημερίδα. Άρχισα να γράφω μια στήλη-χρονογράφημα. Ο Αλκέτας μού έλεγε ότι τον επισκέπτονταν στο γραφείο του διάφοροι αναγνώστες και τον ρωτούσαν ποια ήμουν... ήθελαν να με γνωρίσουν.

Αυτόν στον οποίο αναφέρομαι δεν τον γνωρίζω, αλλά σε κάποια στήλη του διάβασα μερικές από τις ασχολίες του και ανάμεσά τους ότι το ενδιαφέρον του, και μάλιστα εκδοτικό, ήταν τα αθλητικά. Το δικό μου ενδιαφέρον για τ’ αθλητικά ήταν και είναι πάρα πολύ περιορισμένο, για το ποδόσφαιρο είναι μηδέν, εκτός από ένα του μεγάλο κεφάλαιο, τον Νίκο Πεντζαρόπουλο, τερματοφύλακα του Πανιωνίου, που είχε πάρει το μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Τάμπερε της Φινλανδίας το 1952.

Με τον Νίκο Πεντζαρόπουλο μεγαλώσαμε, εγώ μικρότερή του, σ’ ένα στενό, την οδό Εκάβης στην Καλλιθέα, εμείς στον αριθμό 2 και εκείνος στο 6. Τον θυμάμαι σε πάρα πολλές πτυχές της ζωής του. Εξάλλου, κάθε μέρα πήγαινα σπίτι του – ήταν έξι αγόρια: τον πρωτότοκο, τον Γιώργο, τον γάζωσαν τα πυροβόλα κάποιου αγγλικού αεροπλάνου που πετούσε πάνω από τον λόφο του Φιλοπάππου, τον μικρότερο, τον Βαγγελάκη, τον σκότωσαν οι σφαίρες των εχθρών του λαού στις 4 Δεκεμβρίου 1944 στην Πλατεία Συντάγματος· οι γονείς –ο πατέρας του, ο Παναγιώτης, πρόσφυγας από την Κωνσταντινούπολη, και η μητέρα του, η Ειρήνη Δράκου, από το Κουκάκι– με μια μεγάλη αυλή, μια μουριά και άλλα δέντρα, καθώς και παρτέρια και γλάστρες με λουλούδια, κι ένα μεγάλο σκυλί με μια μακριά αλυσίδα περασμένη στον λαιμό του.

Ίσως η αγάπη μου για όλους τους να οφειλόταν στο ότι ήμασταν τρεις αδελφές και το λεξιλόγιό μας ή οι συμπεριφορές μας να ήταν διαφορετικές. Ακόμα και τα ρούχα σκόρπια, πεταμένα πάνω στις καρέκλες, να ήταν διαφορετικές εικόνες. Στις παιδικές μου αναμνήσεις υπάρχει μια αλυσίδα από σκηνές της οικογένειας Πεντζαρόπουλου. Χρόνια πριν, άρχισα να γράφω μια περιορισμένη βιογραφία του Νίκου, αλλά και αυτό το χειρόγραφο βρίσκεται σε κάποιο συρτάρι ή μικρή κασέλα με τα αδημοσίευτα.

Και αυτή την επαναφορά των αναμνήσεων, δεκαετιών πριν, τη χρωστάω στον μη αναφερόμενο δημοσιογράφο και στο ηλεκτρονικό περιοδικό. Πώς μπορώ να τους ευχαριστήσω; Δεν έχω άλλον τρόπο παρά να τους κάνω συμμέτοχους των παιδικών και νεανικών μου χρόνων.

 

Εμφανίσεις: 656

«Επιστροφές» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Επιστροφές» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Έχω και άλλοτε, μάλλον πολλές φορές, αναρωτηθεί τι είναι η μνήμη – αν είναι κυκλική, ευθύγραμμη ή διαχρονική και τι μαρτυράει. Είναι ένα μέρος του νου που οι λειτουργίες του είναι σε διαρκή ετοιμότητα, έχει διαλείψεις ή κενά και σε τι μήκος ή βάθος; Η απορία μου επαναλαμβάνεται αφού, προφανώς, δεν έχει δοθεί καμιά συγκεκριμένη απάντηση.

Καλεσμένη από την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, άκουσα με προσοχή τη σύντομη εισήγηση της γενικής γραμματέως του Δ.Σ. Μαρίας Κομνηνού, που ενημέρωνε το κοινό για το αφιέρωμα: Η επιλογή των ταινιών κάλυπτε τη χρονική περίοδο από το 1924 έως το 2012.

Η πρώτη ταινία που προβλήθηκε, Οι περιπέτειες του Βιλλάρ (1924), ήταν βουβή, αλλά με υπότιτλους. Στο πρόγραμμα υπάρχει η σημείωση ότι «είναι γυρισμένη στην Αθήνα και αποτελεί ένα μοναδικό πορτρέτο της Αθήνας της δεκαετίας του ’20…». Η εντελώς ιδιαίτερη και ταιριαστή μουσική επένδυση είναι του Μηνά Ι. Αλεξιάδη. Η επιστροφή μου σε αυτή την ταινία ήταν σε μια σχολική επίσκεψη, μαθήτρια του Δημοτικού, στις αρχαιότητες στην Αθήνα, που νόμιζα ότι τα λευκά μάρμαρα του Παρθενώνα με τύφλωναν.

Ακολούθησε μια ταινία, ένας συνδυασμός της θάλασσας του Σαρωνικού, ο Φλοίσβος και το στρογγυλό κτίριο, όπου ένα τζαζ συγκρότημα έπαιζε μουσική από τη Νέα Ορλεάνη. Οι επιστροφές μου ακολουθούσαν η μια την άλλη. Πρώτος ο Σαρωνικός, που τον αντικρίζαμε στο τέλος της Λεωφόρου Συγγρού, όταν μας πήγαινε η μαμά μας νωρίς το πρωί σε μια αμμουδιά να αναπνεύσουμε ιώδιο κατά του κοκίτη. Μεγαλώνοντας, μάκραινε η ακρογιαλιά. Η επόμενη ήταν το Ξηροτάγαρο και ακολούθησε ο Φλοίσβος. Αργότερα ο Μπάτης, μέχρι που φτάσαμε στο Έδεμ.

Τόσα ταλέντα! Σε μια τόσο μικρή χώρα!

Το συγκρότημα που έπαιζε τζαζ με επέστρεψε στη Νέα Ορλεάνη, στη Λουιζιάνα των ΗΠΑ, όπου έζησα κάποιο χρόνο. Οι επαφές μου και οι ακουστικές μου εμπειρίες περιέκλειαν την τζαζ. Ο Αφροαμερικανός, μαύρος (τότε νέγρος), που χόρευε κλακέτες με πήγε πίσω στον τσαγκάρη, ο οποίος έβαζε πέταλα στις μύτες και τα τακούνια των παπουτσιών μου, για να χορεύω κλακέτες και να ακούγομαι.

Η πιο συγκινητική μου επιστροφή περικλείει έναν θάνατο που δεν σβήστηκε από τη μνήμη μου, εκείνον του Κώστα Γιαννουλόπουλου. Μαθαίνοντας ότι είχα ζήσει στη Νέα Ορλεάνη, μου είχε ζητήσει να γράψω κάτι για το περιοδικό Τζαζ. Έγραψα ένα διήγημα φαντασίας για μια κηδεία ενός τζαζίστα, που την ακολουθούν συγκροτήματά του αυτοσχεδιάζοντας και παίζοντας τζαζ με τα χάλκινα όργανά τους. Την κηδεία του ίδιου του Γιαννουλόπουλου την παρακολούθησα με 40 πυρετό, παρά την προειδοποίηση της μαμάς μου για χειροτέρευση – είχα, τυχαία, επιστρέψει από τη Νέα Υόρκη και θα τον συναντούσα.

Τις περισσότερες νοητές επιστροφές, από την πρώτη εικόνα μέχρι την τελευταία, τις ταξίδεψα με το έργο του Θεόδωρου Αγγελόπουλου Αθήνα ή τρεις επισκέψεις στην Ακρόπολη (1983)ή Επιστροφή στην Ακρόπολη. Η συγκίνησή μου άρχιζε με το όνομα του σκηνοθέτη, με μια παρεμβολή, το έργο του Γιώργου Σεφέρη, Έξι νύχτες στην Ακρόπολη,που η ανάγνωσή του μου είχε φέρει μακρόχρονη κατάθλιψη. Τον ίδιο τον ποιητή τον συνάντησα στη Νέα Υόρκη, τα χρόνια της Χούντας, μετά τη δήλωσή του ενάντιά της.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’60 ήρθα σ’ επαφή με τον Χένρι Μίλερ, ο οποίος μου έγραφε στο πίσω μέρος καρτών με φωτογραφίες των δικών του ζωγραφικών έργων. Ατυχώς, με τις μετακινήσεις μου τις έχασα, αλλά θυμάμαι την προτροπή του προς τον δυναμισμό, τίποτα το παθητικό. Χρόνια αργότερα μετέφρασα το βιβλίο του Ο Κολοσσός του Μαρουσιού,που ζωντάνευε μέσα μου πρόσωπα σχεδόν μυθικά.

Για τον Θεόδωρο Αγγελόπουλο, το μεγάλο του ταλέντο, τα θέματά του, την αφοσίωση στο έργο του, που ξεκινούσαν από το πρώτο πλάνο της ταινίας που εξελισσόταν στην οθόνη, μιας Αθήνας, πριν από τρεις και πλέον δεκαετίες, και με όσα την είχαν φορτίσει εκείνα τα χρόνια, οι επιστροφές μου ήταν βαθιά μελαγχολικές. Μου λείπει το σθένος για να περιγράψω, το έχω ήδη κάνει, περιληπτικά στο αυτοβιογραφικό μου βιβλίο Ο τόπος μου είναι παντού για τη στροφή μου (σε διδακτορική εργασία) όταν το 1972-1973 είδα στη σουηδική τηλεόραση τις ταινίες Αναπαράσταση και Μέρες του ’36. Όποιες τιμές και αν έχουν αποδοθεί στο έργο του, στο καθένα ή συνολικά, είναι μικρότερο από τις επαναληπτικές προβολές προς μάθηση από γενιά σε γενιά.

Ακολούθησε η ταινία Αθήναι (Ελλάδα-Αγγλία, 1995) της Ε. Στεφανή, γυρισμένη στον Σταθμό Λαρίσης με «απόκληρους» –όπως λέγονταν άλλοτε–, με τη ζωή που διάγουν κάποιοι ανέστιοι, με τη δική τους γλώσσα και διαλόγους, που παρέμεναν γνήσιοι και αυθεντικοί στην ταινία, όπως τα ρούχα τους, η μουσική που άκουγαν, η εμφάνιση μιας γυναίκας με υπνόσακο, ενός αλλοδαπού με κιθάρα, σε νυχτερινό φόντο. Παρακολουθούσα την εξέλιξη της ταινίας χωρίς κάποια ταύτιση ή εξαγωγή συμπερασμάτων για παρόμοια τμήματα της κοινωνίας, και όχι μόνο της ελληνικής, χωρίς να επιστρέψω στην πολιτική… Όμως η δική μου αδυναμία δεν αφαιρεί από την ταινία το ενδιαφέρον της σκηνοθέτιδας και την άρτια κινηματογραφική της παραγωγή.

Όλοι οι άνεμοι της Ελλάδας ή του πλανήτη μας και αν φυσήξουν, δεν θα μπορέσουν να σβήσουν από τη μνήμη μου την ταινία Νοτιάς του Τάσου Μπουλμέτη, ούτε θα με σταματήσουν να επιστρέφω στην Ιστορία, έστω και περιορισμένη, των δεκαετιών ’60, ’70, ’80, με τους χαρακτήρες των νέων στην εφηβεία τους, την ομορφιά τους, τις πολιτικές τους τάσεις, την τάση για ανατροπή των κατεστημένων, την αναζήτηση της πλειοψηφίας για την πραγματοποίηση προτάσεων και σχεδίων, μ’ έναν συνδυασμό ιστορικών αναδρομών, βιωμένων γεγονότων, μελλοντικών επιδιώξεων, και συσχετισμούς ονειροπόλησης και μυθολογίας. Η θάλασσα του Νοτιά με παρέσυρε, ταξίδεψα μαζί της και τα δάκρυά μου είχαν την αλμύρα της.

Τόσα ταλέντα! Σε μια τόσο μικρή χώρα!

 

Εμφανίσεις: 674

«Ιστορικό» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

«Ιστορικό» της Ιωάννας Καρατζαφέρη

Από τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού είχα ακούσει την έκφραση «η αγάπη για τα γράμματα», ή μάλλον όχι τόσο αφηρημένα, όσο «ο ... –τάδε, συνήθως ανδρικό όνομα– αγαπάει τα γράμματα». Ένα, δύο, τρία ή περισσότερα ονόματα ανήκαν σε κάτι μεγάλα ξαδέλφια μου ή σε κανένα μεγάλο αγόρι της γειτονιάς.

Εμένα, που δεν είχα δει ποτέ το όνομά μου να αγαπάει τα γράμματα, αν με ρωτούσε κάποιος τι αγαπούσα πιο πολύ, θα του απαντούσα: τα γράμματα, που τα διάβαζα κάτω από το πα-πί, πα-πά-κι, πο-τά-μι, πο-τα-μά-κι, που τα αγαπούσα και αυτά. Ταύτιζα τα γράμματα με τα πράγματα.

Αυτή η αγάπη με οδήγησε στη συνεχή ανάγνωση και όσο μεγάλωνα, μεγάλωνε και αυτή, και όσο ανοίγονταν οι σελίδες της ανοίγονταν και οι δρόμοι μου. Η προτίμησή μου ήταν στις ιστορίες που διάβαζα στα αναγνωσματάρια. Μάθαινα για τους ανθρώπους, που είχαν αγορίστικα και κοριτσίστικα ονόματα, πόλεις και χωριά, τα ρούχα που φορούσαν, πώς μιλούσαν, ρωτούσαν και απαντούσαν.

Το διήγημα και το μυθιστόρημα προώθησαν την αγάπη μου για τα γράμματα και στα ιστορικά βιβλία, ανάμεσα σε άλλα είδη. Έτσι, έφτασα και στα ιστορικά βιβλία του Μαρκ Μαζάουερ (Mark Mazower) − τώρα σε αυτό που κρατάω στα χέρια μου, Το μαγεμένο παλάτι των εθνών (μτφρ. Κώστας Κουρεμένος, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια 2015).

Από σελίδα σε σελίδα μεγάλωνε ο θαυμασμός μου για τη διευρυμένη έρευνα ιστορικών γεγονότων, που δεν είναι μόνο πολεμικά, κατακτητικά, αλλά και πολιτικά συνδεδεμένα με χώρες, χρονολογίες, καθεστώτα, πρόσωπα, φυλετικές καταγωγές, θρησκείες και επαναστάσεις. Διαβάζοντας, πειθόμουν ακόμα περισσότερο ότι όσα συμβαίνουν τώρα, και σ’ ένα μεγάλο γεωγραφικό εύρος, είναι κατά διάφορους τρόπους η συνέχεια της καταγεγραμμένης Ιστορίας.

Το βιβλίο μού θύμισε τα χρόνια της επτάχρονης στρατιωτικής χούντας της 21ης Απριλίου 1967, που είχα καταλήξει σε μια παράπλευρη μανιακή πλευρά, να αγοράζω κάθε πρωί τις εφημερίδες και να ψάχνω να βρω το G που θα σήμαινε Greece ή Greek – Το μαγεμένο παλάτι των εθνών με επανέφερε σ’ εκείνο το σημείο.

Δεν έψαχνα, βέβαια, στην ελληνική έκδοση το G, αλλά το Ε, ή ελληνικά κύρια ονόματα ή τοποθεσίες, και ένιωθα την επιθυμία να αντιγράψω προτάσεις, παραγράφους, σελίδες όπως:«Και μονάχοι εμείς ωφελούμε τους άλλους, όχι τόσο από συμφεροντολογικούς υπολογισμούς, όσο από εμπιστοσύνη στην ελευθερία». Ο Περικλής στον «Επιτάφιο Λόγο», Θουκυδίδη Ιστορία. Ευχαρίστησα νοερά τον Μαζάουερ γι’ αυτό το μότο που είχε επιλέξει ο Άλφρεντ Ζίμμερν για το δεύτερο κεφάλαιο.

Κάθε λέξη κουβαλάει μια οικονομική-πολιτική έννοια και σήμερα.

Συνέχισα να ψάχνω κάτι ελληνικό: «Αν η Ρώμη παρείχε στους βικτοριανούς ένα ανύπαρκτο μοντέλο αυτοκρατορίας, οι Έλληνες πρόσφεραν την ιδέα μιας κοινοπολιτείας αφοσιωμένης στην επιδίωξη και την υπεράσπιση της ελευθερίας...»

Ο Μαζάουερ συνεχίζει με αναφορές σε συγγραφείς και τίτλους βιβλίων και ομιλίες που ανέλυαν τα βιβλία του Ρίτσαρντ Λίβινγκστοουν The Greek Genius and its Meaning to us (Το ελληνικό δαιμόνιο και η σημασία του για μας), του ιστορικού Λόουζ Ντίκινσον The Greek View of Life (Η ελληνική άποψη για τη ζωή) και του ελληνιστή Τζον Μαχάφφυ What Have the Greeks done for Modern Civilization (Τι πρόσφεραν οι Έλληνες στον νεότερο πολιτισμό).

Οι αναφορές σε αυτό το κεφάλαιο για τους Έλληνες, τις ιδέες τους, τον τρόπο ζωής τους, τις σκέψεις τους για την «ελληνική κοινοπολιτεία» και άλλα πολλά με έβαζαν στον πειρασμό να τις αντιγράψω, μ’ έναν ιδιαίτερο σεβασμό όχι μόνο για τους συγγραφείς τους, αλλά και για τον ίδιο τον Μαζάουερ, για τις γνώσεις του και την έρευνά του σε εκατονταετηρίδες ή δεκαετίες, όπως εξάλλου υπάρχουν στις πολυσέλιδες σημειώσεις του.

Ωστόσο, δεν τα κατάφερα να προσπεράσω τις πιο κάτω αράδες: «...Ακολουθώντας τον Αριστοτέλη περιέγραφε την πόλη-κράτος ως πρότυπο πολιτικής κοινότητας, γιατί προήγαγε μια πραγματική κοινωνικότητα βασισμένη στα κοινά “πρωτογενή αισθήματα” της αφοσίωσης στους φίλους και την οικογένεια: ήταν ό,τι πιο κοντινό μπορούσε να υπάρξει στο ιδεώδες του τέλειου πολίτη μέσα στο τέλειο κράτος. Πρόσφερε ελευθερία, γιατί η ελευθερία ήταν δυνατή μόνο μέσα σε μια ευνομούμενη πολιτεία.

»Αν οι Αθηναίοι έτρεφαν, όπως έγραφε, έναν υγιή σκεπτικισμό για την “ικανότητα των Κοινοβουλίων”, τόσο το καλύτερο, γιατί η πολιτεία κυβερνιόταν όπως έπρεπε, από φωτισμένους και ικανούς άντρες...»

Η μερική αντιγραφή από το βιβλίο του Μαζάουερ εκ μέρους μου δεν είναι από κάποια αρρωστημένη ή παρεξηγημένη ελληνικότητα, αλλά, εκτός από τον ιστορικό θαυμασμό προς τον συγγραφέα, που με τις αναφορές του μας εξοικειώνει και με άλλους ιστορικούς που είναι ή υπήρξαν μελετητές της Ιστορίας μας, και γι’ αυτό: Ο Μαζάουερ επεκτείνεται σε ευρωπαϊκές χώρες, φτάνει στην Ινδία, στη Νότια Αφρική, στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, την ΕΣΣΔ, διαχωρίζει την Ευρώπη σε Δυτική, στους Άραβες και το «Εβραϊκό κράτος», και άλλες κοινωνικές και πολιτικές και χρονικές περιόδους. Διαβάζοντας, μεταφέρεσαι από σελίδα σε σελίδα στη σημερινή εποχή και δεν μπορείς παρά να συγκρίνεις ή να ταυτίσεις γεγονότα και πολιτικές.

Το βιβλίο του συγγραφέα με πήγε πίσω, όπως κάθε καινούργιο μάς υπενθυμίζει κάτι παλιό. Στα χρόνια της στρατιωτικής χούντας, έγραφα μια στήλη, «Επικαιρότητα», στον εβδομαδιαίο Ελληνικό Ταχυδρόμο του Μοντρεάλ, Καναδά, που κυκλοφορούσε στους απανταχού Έλληνες. Κάποτε σκέφτηκα, για να μη γράψω ανακρίβειες στις ερμηνείες των πολιτικών όρων και ιστορικών διαδρομών, να πάρω μαθήματα πολιτικών σπουδών. Επέστρεψα στο Hunter College, στη Νέα Υόρκη, και παρακολούθησα το μάθημα «Από τον Αριστοτέλη μέχρι σήμερα».

Τώρα καταλαβαίνω ότι το σήμερα δεν είναι ένας σταθερός χρόνος, αλλά, αρχικά, επεκτείνεται μέχρι το τέλος της ζωής του καθενός, ενώ το μέλλον είναι άδηλον.

 

Εμφανίσεις: 961

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr