ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΑΝΩΛΗ ΓΙΑΛΟΥΡΑΚΗ

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΑΝΩΛΗ ΓΙΑΛΟΥΡΑΚΗτης Σταυρούλας Γ. Τσούπρου

«Ακαταπόνητη πένα», «ασίγαστος πυρετός αποδημίας»[1]

Μερικές φορές το να ξεχνάμε είναι ευεργετικό, άλλες πάλι μπορεί να είναι και επιζήμιο. Στον λογοτεχνικό-πεζογραφικό χώρο, πάντως, η λήθη που σκεπάζει κάποιους θεράποντές του, στις περιπτώσεις εκείνες στις οποίες αδίκως επικράτησε, μπορεί να αφαιρέσει ένα σημαντικό κομμάτι γνώσης· γνώσης ίσως όχι κοινόχρηστης, ωστόσο πολύτιμης: γνώσης του εαυτού. Ο Μανώλης Γιαλουράκης άφησε ένα ποικίλο έργο πίσω του, αλλά, δυστυχώς, λίγα είναι τα βιβλία του που διασώζονται στην κοινή μνήμη και επανεκδίδονται. Όμως ο Γιαλουράκης προσέφερε, από τον εσωτερικό πλούτο του, πολύ περισσότερα, έστω και με τρόπο απαισιόδοξο, απελπισμένο· κομμάτια της ανθρώπινης ψυχής που δεν αξίζουν τη σκόνη του Χρόνου. Σε μια προσπάθεια να τον θυμίσουμε στους παλαιότερους και να τον συστήσουμε στους πιο νέους, παρουσιάζουμε ετούτο το μικρό κείμενο, σε συνέχεια του αντίστοιχου λήμματος των εκδόσεων Σοκόλη, στη Σειρά Η μεταπολεμική πεζογραφία, καθώς και του ικανοποιητικότατου λήμματος της Εγκυκλοπαίδειας Χάρη Πάτση (Μεγάλη εγκυκλοπαιδεία της νεοελληνικής λογοτεχνίας). Με την ελπίδα (φρούδα, θα αποφαινόταν πιθανότατα ο ίδιος ο Γιαλουράκης) ότι θα μείνουμε με τη χαρά εκείνων που έκαναν μια καινούργια αρχή και όχι με την απογοήτευση εκείνων που δεν κατάφεραν να κινήσουν, τελικά, το ενδιαφέρον.

Τα ταξιδιωτικά κείμενα του Μανώλη Γιαλουράκη είναι ίσως το λιγότερο παραγνωρισμένο κομμάτι του έργου του, τουλάχιστον από την επίσημη πολιτεία, εξαιρώντας βέβαια εδώ τη γνωστή σε πολλούς, και όχι άδικα, Αίγυπτο των Ελλήνων. Πέραν του βιβλίου του Κρήτη, βραβευμένου με το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ταξιδιωτικής Πεζογραφίας το 1960, ο Μανώλης Γιαλουράκης, μανιώδης ταξιδευτής, τόσο του έξω όσο και του μέσα κόσμου, συνέγραψε μια σειρά από συντομότερα ή εκτενέστερα οδοιπορικά, για τα περισσότερα από τα μέρη όπου περιηγήθηκε ή έζησε ή ξαναγύριζε επίμονα. Στην τελευταία κατηγορία ανήκει η Κρήτη, τόπος γεωγραφικός, τόπος καταγωγής αλλά και τόπος ψυχής για τον Γιαλουράκη και, ακόμα, μόνιμη σχεδόν αναφορά, πόθος αξεδίψαστος και νοερή καταφυγή του, όπως εύκολα επιβεβαιώνεται από τα γραπτά του, σε όποια άλλη χώρα ή περιοχή και αν βρισκόταν (στη ζωντανή περιγραφή των βουνών της Κρήτης από τον Γιαλουράκη νομίζει κανείς πως ακούει τους χτύπους της καρδιάς του).

 

Περισσότερα...

ΤΑ ΑΛΟΓΑ ΤΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

ΤΑ ΑΛΟΓΑ ΤΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝτης Ελένης Λαδιά

Από τη Νίκαια σε μια επιστολή του 18871 στον Πίτερ Γκαστ, γράφει ο Νίτσε (1844-1900) πως σε κάποια επίσκεψή του στη δημόσια βιβλιοθήκη έπεσε το μάτι του σ’ ένα βιβλίο, μεταφρασμένο στα γαλλικά, του αγνώστου του Ντοστογιέφσκι (1821-1881) και το ένστικτό του ορθώθηκε αιφνιδίως ειδοποιώντας τον πως βρίσκεται μπροστά σ’ ένα μακρινό πρόγονό του. Ο φιλόσοφος αναφερόταν πιθανόν στο Υπόγειο συγκινημένος για το βάθος του έργου, το οποίο πραγματευόταν με τολμηρό τρόπο τη δελφική ρήση τού «Γνώθι σαυτόν». Ο Νίτσε χαρακτηρίζει το έργο ως υπόγεια μουσική, ως μια μεγαλοφυή ψυχολογική μελέτη. Μολονότι οι κόσμοι τους κήρυτταν διαφορετικά «ευαγγέλια», κυρίως αιρετικά, ωστόσο η πνευματική τους συγγένεια κρηπιδωνόταν στη βαθιά ψυχολογική δεινότητα και την τόλμη των έργων τους. Φυσικά ο Ντοστογιέφσκι, ως κατά πολύ προγενέστερος χρονικώς, δεν έμαθε ποτέ πως είχε θαυμαστή ένα μεγάλο και ριζοσπαστικό φιλόσοφο.

 

Περισσότερα...

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΤΑΪΝΜΠΕΚ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΤΑΪΝΜΠΕΚτου Μιχάλη Μακρόπουλου

«Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν».

Δεν μπορώ να σκεφτώ άλλα πιο ταιριαστά λόγια για τα Σταφύλια της οργής, για το Άνθρωποι και ποντίκια. Μόνο που στον Στάινμπεκ οι πραείς δεν κληρονομούν καμία γη. Στη σκληρή γη της Αμερικής του κραχ, χύνουν τον ιδρώτα τους κι αφήνουν τη ζωή τους.

Από τους τρεις εμβληματικούς Αμερικανούς νομπελίστες μυθιστοριογράφους του περασμένου αιώνα, ο Φόκνερ μίλησε με τη δική του ξεχωριστή φωνή για τον αμερικανικό νότο, ο Χέμινγουεϊ ήταν ο κοσμοπολίτης Αμερικανός, όμως ο Στάινμπεκ ήταν η φωνή της Αμερικής. Σ’ αντίθεση με τον μακροπερίοδο, λαβυρινθώδη λόγο του Φόκνερ και με την ιδιαίτερη σύνταξη, την ελάχιστη χρήση επιθέτων και τον χαρακτηριστικό ρυθμό στην πρόζα του Χέμινγουεϊ, στις σελίδες του Στάινμπεκ κατά κάποιον τρόπο μιλά η Αμερική η ίδια – ο συγγραφέας τής δανείζει την πένα του ώστε να βρουν λαλιά στις σελίδες του οι άκληροι, οι πένητες, οι κατατρεγμένοι, οι ταπεινοί. Δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για ιδιαίτερο ύφος στον Στάινμπεκ – ο Στάινμπεκ δεν είναι «μοντέρνος». Γνήσιος αφηγητής ιστοριών, αφήνει τους χαρακτήρες του να μιλήσουν οι ίδιοι για λογαριασμό τους. Στέκει παράμερα και καταγράφει. Με πόση ευαισθησία, ωστόσο!

 

Περισσότερα...

«ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΣΗΜΑΝΤΗ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΛΛΑΔΑ;»

«ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΣΗΜΑΝΤΗ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΛΛΑΔΑ;»της Ανθούλας Δανιήλ

(Η απάντηση ενός διπλωμάτη στους υπαινιγμούς ενός σκηνοθέτη ή Σεφέρης versus Μπέργκμαν)

Όλο και πιο συχνά, τον τελευταίο καιρό μού έρχεται στο νου εκείνο το πικρό ερώτημα, απολύτως απαξιωτικά διατυπωμένο, του διάσημου, αγαπητού στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο, σπουδαίου σκηνοθέτη Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, καθώς και η λιτή απάντηση σ’ αυτόν του ποιητή μας Γιώργου Σεφέρη.

Γιατί είναι ασήμαντη η σημερινή Ελλάδα;

Το ανωτέρω ερώτημα θέτει ο Μπέργκμαν που σκηνοθέτησε την τραγωδία Ιππόλυτος του Ευριπίδη, στη Στοκχόλμη στις 29 Ιανουαρίου 1965. Απάντηση στο ερώτημα δίνουν τρεις κορυφαίοι Σουηδοί και ο Γιώργος Σεφέρης. Το ερώτημα του Μπέργκμαν διαβιβάστηκε στα αγγλικά στον Σεφέρη και είναι το εξής:

 

Περισσότερα...

Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΟΥΡΑΝΗ

Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΟΥΡΑΝΗτης Σταυρούλας Γ. Τσούπρου

Παρουσιάζοντας τον Κώστα Ουράνη στην σειρά των εκδόσεων Σοκόλη για την Νεοελληνική Λογοτεχνία, ο γνωστός ποιητής και δοκιμιογράφος Λουκάς Κούσουλας έσπευδε, κατ’ αρχάς, να διευκρινίσει ότι «στην Ανθολογία αυτή ο Ουράνης δεν εντάσσεται παρά ως πεζογράφος κι αυτός του μεσοπολέμου»[1]. Έτσι, αφού αναφερόταν στις ποιητικές συλλογές του, την αποκηρυγμένη Σαν όνειρα (1909) και τις επόμενες Spleen (1912), Νοσταλγίες (1920) και την ανέκδοτη Αποδημίες, συλλογές οι οποίες, μαζί με αρκετά ακόμα ποιήματα, συναποτέλεσαν τον συγκεντρωτικό τόμο Ποιήματα του 1953, στην συνέχεια, ο Κούσουλας σημείωνε την διαφορά μεταξύ τής αρχικής στάσης απέναντι στον λογοτέχνη Ουράνη, σύμφωνα με την οποία το βάρος τού ενδιαφέροντος, με ελάχιστες εξαιρέσεις, έπεφτε στον ποιητή, τον «λυρικό άνθρωπο» και μόνον δευτερευόντως στον πεζογράφο και της μετέπειτα, οριστικής πλέον, κατά την γνώμη του, κριτικής αντιμετώπισης, σύμφωνα με την οποία «η κύρια τελικά προσφορά του είναι η πεζογραφία του, η ταξιδιωτική του λογοτεχνία για την ακρίβεια. Ποιητές σαν τον Ουράνη, θα έλεγε κανείς, καλούς δηλαδή κι ενδιαφέροντες ποιητές τού είδους», συνέχιζε ο Κούσουλας, «βρίσκει κι άλλους, ταξιδιωτικό λογοτέχνη όμως της δικής του σημασίας – αφού μνημονεύσουμε βιαστικά μαζί του τον Νίκο Καζαντζάκη –, ταξιδιωτικό λοιπόν λογοτέχνη τής δικής του σημασίας, κανέναν». Βέβαια, ο Κούσουλας χαρακτηρίζει την ποίηση του Ουράνη ως «καθόλου αμελητέα», ενώ παραθέτει και αποσπάσματα από Κρίσεις άλλων για το έργο του.

 

Περισσότερα...

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗτης Ντόρις Λέσινγκ

απόδοση: Belica-Antonia Kubareli

Η Δύση: Ζούμε στην κοινωνία της κατάτμησης. Όσα είχαμε για σίγουρα πριν από μερικές δεκαετίες, αναιρούνται και μένουμε μετέωροι. Τώρα πια οι νέοι σπουδάζουν κάτι τόσο εξειδικευμένο, που αγνοούν παντελώς τον πραγματικό κόσμο, δε διαβάζουν τίποτα εκτός της ειδικότητάς τους, δεν αποκτούν σφαιρική γνώση, γίνονται πλάσματα του εργαστηρίου, δίχως συναίσθηση της ζωής, χωρίς πολιτική συνείδηση, χωρίς αναλυτική σκέψη. Είμαστε μπερδεμένοι και φοβισμένοι. Γίναμε είρωνες, κυνικοί. Σπανίως χρησιμοποιούμε κάποιες λέξεις και ιδέες, γιατί τις θεωρούμε ξεπερασμένες. Όμως διαθέτουμε έναν τεράστιο θησαυρό κουλτούρας απ’ τους αρχαίους Αιγύπτιους, τους Έλληνες, τους Ρωμαίους. Τα έργα τους υπάρχουν ακόμη και περιμένουν να τα ξανα-ανακαλύψουμε. Όποιοι έχουν την τύχη να τα πιάσουν στα χέρια τους μεταμορφώνονται. Ένας θησαυρός. Μπορείτε να διανοηθείτε την περίπτωση να μην υπήρχε; Πόσο φτωχοί και άδειοι θα ήμασταν. Έχουμε στην κατοχή μας μια τεράστια κληρονομιά γλωσσών, ποίησης, λογοτεχνίας, Ιστορίας, που δεν πρόκειται να εξαντληθεί ποτέ. Είναι εκεί πάντα. Μας περιμένει. Οι παραμυθάδες της αρχαιότητας μας δώρισαν ιστορίες που πάνε όλο και πιο πίσω στο παρελθόν, σε μια ανοιχτωσιά στo δάσος όπου γύρω από μια φωτιά χορεύουν και τραγουδούν σαμάνοι. Η δική μας κληρονομιά, οι δικές μας ιστορίες ξεκίνησαν με τη φωτιά της μαγείας, στον κόσμο των πνευμάτων. Και υπάρχει κάπου ακόμα και σήμερα. Ρωτήστε όποιον σύγχρονο παραμυθά θέλετε. Θα σας πει ότι υπάρχει πάντα μια στιγμή που τον άγγιξε η φωτιά, αυτό που λέμε «έμπνευση», και έτσι ήταν πάντα, απ’ την αρχή του ανθρώπινου είδους. Ο καθένας μας κρύβει μέσα του έναν παραμυθά. Ας πούμε ότι η Γη εξαφανίζεται από σεισμούς, πλημμύρες, καταστροφές, πολέμους. Ο παραμυθάς θα επιβιώσει γιατί είμαστε φτιαγμένοι απ’ τη φαντασία μας, το όνειρο μας κρατάει ζωντανούς, μας δημιουργεί, μας μορφοποιεί, είτε για καλό είτε για κακό. Και αν όλα καταστραφούν, θα ξαναγεννηθούμε απ’ τις ιστορίες μας. Οι πληγές μας θα κλείσουν με τις ιστορίες που θα εφεύρουμε. Ο παραμυθάς, ο δημιουργός ονείρων και μύθων γίνεται ο Φοίνικας του ανθρώπου κι εκπροσωπεί ό,τι καλύτερο και πιο δημιουργικό στη φύση μας.

 

Περισσότερα...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΕΙΣ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μήνυμά σας

Διεύθυνση

Πτολεμαίων 7
(Πλατεία Προσκόπων)
11635 Αθήνα,
Τηλ.-fax: 210.7212307
info@diastixo.gr
ISSN: 2585-2485

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER