A+ A A-

ΠΝΙΓΜΟΝΗ της Μάριον Χωρεάνθη

ΠΝΙΓΜΟΝΗ της Μάριον Χωρεάνθη
Σ' ένα απομακρυσμένο χωριό της ανατολικής Τουρκίας, το οποίο εν έτει 2013 δεν έχει πάρει είδηση από κοινωνική πρόοδο, οχτώ γυναίκες ζουν κλεισμένες σ' ένα σπίτι χτυπημένο από πένθος, σχεδόν χωρίς επικοινωνία με τον έξω κόσμο: η δυο φορές χήρα Χαντισέ Άλντα με τις πέντε ανύπαντρες κόρες της (μια από τις οποίες υποφέρει από χρόνια προβλήματα υγείας), τη μισότρελη μάνα της Ζαφίρα και την παρακόρη της Ουλβιγιέ. Αυταρχική και απόλυτη στις ιδέες και τις αποφάσεις της, η Χαντισέ διοικεί το σπίτι της με πυγμή σιδερένια, αρνούμενη ως και ν' αφήσει τις κόρες της να κοιτάξουν έξω απ' το παράθυρο, μην τυχόν και τις πιάσουν στο στόμα τους οι χωριανοί. Ώσπου ο αρραβώνας της πρωτότοκης Νουράν αρχίζει να αναμοχλεύει καταπιεσμένους πόθους και πάθη, κλονίζοντας το απάνθρωπο οικογενειακό κατεστημένο...

Βασισμένη στο εμβληματικό Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα του Λόρκα, η Πνιγμονή του Δημήτρη Καρατζιά διατηρεί ακέραιο το ασφυκτικό κλίμα του πρωτοτύπου, υπερτονίζοντας μάλιστα το συναίσθημα εγκλωβισμού των ηρωίδων – όχι μονάχα μέσα στον κλειστό χώρο που τις περιορίζει σωματικά, μα και στην απολιθωματική νοοτροπία την οποία συντηρεί η δεσποτική συμπεριφορά της μητέρας. Η Χαντισέ, βέβαια, έχει τα ελαφρυντικά της: καθώς οι δυο αδελφές της πλήρωσαν με τη ζωή τους μια αθώα νεανική αψηφισιά, είναι αποφασισμένη να προστατέψει με νύχια και με δόντια τις κόρες της από την ίδια μοίρα. Προκειμένου να τις διαφυλάξει από τους πειρασμούς της ηλικίας τους, αποθαρρύνει και καταπνίγει οποιοδήποτε άλλο συναίσθημα πέρα απ' τον πόνο για τους θανάτους των δικών τους. Ως και η «ειδυλλιακή» εικόνα των κοριτσιών που κάθονται να κεντήσουν την προίκα τους (αν και ξέρουν ότι η μητέρα τους δεν πρόκειται ποτέ να τις παντρέψει) δεν είναι παρά μια θλιβερή, αν όχι εφιαλτική παρωδία ήρεμης οικογενειακής στιγμής, μέσα σ' ένα «κουκλόσπιτο» απ' όπου απουσιάζουν εντελώς το γέλιο και η τρυφερότητα, ενώ το μαύρο χρώμα ισοπεδώνει ατομικότητα και χαρακτήρες με την καταθλιπτικά απρόσωπη κυριαρχία του.

ΠΝΙΓΜΟΝΗ της Μάριον Χωρεάνθη

Η δυστυχία και η κατάρα τού να είσαι γυναίκα σε μια κοινωνία που δεν θεωρεί καν ανθρώπους τις γυναίκες και δεν το έχει σε τίποτα να τις καταδικάσει σε φρικτό θάνατο για την παραμικρή αφορμή (μια απλή υποψία ή ένα αβάσιμο κουτσομπολιό), ενσαρκώνεται σε όλη της την εγγενή τραγικότητα τόσο από την ίδια τη Χαντισέ, όσο και από την επίσης χαροκαμένη Ζαφίρα, που έχοντας χάσει τα λογικά της περιφέρει τη συνταρακτική «παιδική» της ειλικρίνεια πίσω από μια σκιαχτερή όψη γερασμένης μαινάδας – δυο αντίπαλα δέη που αντί να εξισορροπούν τις αντιθέσεις, τις εντείνουν βαθμιαία και αγχωτικά ως την αιματηρή έκρηξη του φινάλε. Η σκηνή κυριολεκτικά δεν χωράει την επιβλητική παρουσία και τη στεντόρεια φωνή της Αθηνάς Τσιλύρα (Χαντισέ) απέναντι στην αφοπλιστική, διαταραγμένη αθωότητα της Γιάννας Σταυράκη (Ζαφίρα), εξαίρετα πλαισιωμένες από την πεντάδα των κοριτσιών –Κική Μαυρίδου (Νουράν), Ανδρομάχη Μαρκοπούλου (Φαντιμά), Νίκη Αναστασίου (Αΐσα), Ειρήνη Σταματίου (Γιαγκμούρ), Μελισσάνθη Μάχουτ (Νάσμα)– και την εξίσου υπέροχη Θεοδώρα Σιάρκου ως Ουλβιγιέ.

Οι διαρκείς, ασίγαστες εντάσεις ανάμεσα στις οχτώ αυτές γυναίκες ανακυκλώνονται και πολλαπλασιάζονται σε αναπόφευκτους εσωτερικούς αντικατοπτρισμούς, ενώ η ευφυής επιλογή των τουρκικών τους ονομάτων προσδίδει στη σκληρή ποιητικότητα του έργου ένα επιπλέον υπόστρωμα συνδηλώσεων. Η ανάπηρη, ασθενική και γεμάτη απωθημένα Γιαγκμούρ («βροχή» – και με το επίσης εύλογο όνομα Μαρτίριο στο ισπανικό πρωτότυπο) και η ατίθαση, ανυπότακτη Νάσμα («κύμα») αποτελούν άλλο ένα δίπολο που προξενεί και υποδαυλίζει τις συγκρούσεις: το ανήμπορο και στρεβλό κορμί της πρώτης καθρεφτίζει τον ψυχικό (αυτο)ακρωτηριασμό της μητέρας της, όπως η νεανική τόλμη και ορμή της δεύτερης βρίσκει το γκροτέσκο αντίστοιχό της στην τρέλα και τον παλιμπαιδισμό της γιαγιάς (της οποίας το όνομα, Ζαφίρα, σημαίνει –ειρωνικά όσο και συμβολικά, αφού με τον τρόπο της έχει καταφέρει να γλιτώσει από τη βασανιστική πραγματικότητα– «νικήτρια»). Η μελλόνυμφη Νουράν (Ανγκούστιας, δηλαδή «οδύνη» στο πρωτότυπο) είναι η μόνη στην οποία δίνεται, έστω και απατηλά, η δυνατότητα να συμβιβάσει τον απολυταρχικό «νόμο» της Χαντισέ (από το hadis, «παράδοση») με την ελπίδα ενός ανοίγματος προς μια πιο φυσιολογική ζωή (το όνομά της, άλλωστε, σημαίνει «φωτεινή στιγμή» στα τουρκικά). Απ' την άλλη, η καρτερική οικονόμος Ουλβιγιέ («εξιλεωμένη») και οι δυο σχετικά συμφιλιωμένες με την κατάσταση κόρες, Αΐσα και Φατίμα (συνονόματες της γυναίκας και της θυγατέρας του Μωάμεθ, αντίστοιχα), λειτουργούν σαν τον χορό της αρχαίας τραγωδίας – τη φωνή της φρόνησης, που ωστόσο δεν έχει καμιά ισχύ μέσα στον παραλογισμό μιας «εξουσίας» η οποία έχει χάσει προ πολλού το μέτρο αλλά και τον στόχο των πράξεών της: αντί για φυσικός σύμμαχος των παιδιών της, η μητέρα τους γίνεται δυνάστης και έμμεσα δήμιος, προκαλώντας η ίδια τη συμφορά που υποτίθεται ότι θα απέτρεπε. Η αδιαλλαξία της είναι ο δυναμίτης που της σκάει τελικά στα χέρια – και αντί να συνετιστεί, το πρώτο που την ενδιαφέρει είναι να κρατήσει τα κοινωνικά προσχήματα, καταργώντας έτσι τη σημασία της όποιας συνειδητής ή απονενοημένης αντίδρασης.

ΠΝΙΓΜΟΝΗ της Μάριον Χωρεάνθη

Όπως το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα, έτσι και η Πνιγμονή είναι ένα βίαιο δράμα εσωτερικού χώρου, το οποίο εκ πρώτης όψεως εκθέτει το αποκαρδιωτικό πεπρωμένο των γυναικών σ' ένα άκρως οπισθοδρομικό και θρησκόληπτο περιβάλλον. Σε ευρύτερο πλαίσιο, όμως, απεικονίζει την αμετάκλητα διαβρωτική επίδραση ενός τέτοιου καθεστώτος ακόμα και στις πλέον στοιχειώδεις, αυτονόητες ανθρώπινες εκφάνσεις και ιδιότητες: είτε ως Μπερνάρντα Άλμπα στην Ισπανία του 1936, είτε ως Χαντισέ Άλντα στην Τουρκία του 2013, η αρχηγική μητρική φιγούρα –θύμα και η ίδια του πατριαρχικού κατεστημένου– στην ουσία απαρνείται τη γυναικεία της φύση και καταλήγει «βασιλικότερη του βασιλέως», υιοθετώντας και επιβάλλοντας τυραννικά εκείνες ακριβώς τις αντιλήψεις και τις μεθόδους καταστολής που της αφαίρεσαν την ανθρωπιά, σ' έναν φαύλο κύκλο που εκμηδενίζει εξ ορισμού κάθε φυγόκεντρο δύναμη.

Οι αίθουσες του θεάτρου Vault είναι μάλλον ευσύνοπτες, με ελάχιστη απόσταση ανάμεσα στα καθίσματα και τη σκηνή. Τόσο η στενότητα του χώρου όσο και η διαρρύθμισή του μεγιστοποιούν τις διακυμάνσεις της δραματουργικής έντασης, αναγκάζοντας τους θεατές να αναμετρηθούν κυριολεκτικά με το έργο, αλλά και τους ηθοποιούς με το κοινό. Η στέρεη, σφιχτοδεμένη σκηνοθεσία του Δημήτρη Καρατζιά (με βοηθό τη Δήμητρα Κολλά) και η χορογραφική οργάνωση της κίνησης από τη Βιβή Ρωμανά φτιάχνουν ζωντανούς πίνακες ζοφερής ομορφιάς, που ίσως θα αναδεικνύονταν ακόμα περισσότερο σε κάπως μεγαλύτερη άπλα. Η διακριτικά λειτουργική μουσική επένδυση του Μάνου Αντωνιάδη αξιοποιεί την ακουστική «δωματίου» της αίθουσας, ενώ τα απέριττα σκηνικά και κοστούμια του Σίμου Παπαναστασόπουλου και οι φωτισμοί του Βαγγέλη Μούντριχα εναρμονίζονται άμεμπτα με τη φυσική φυσιογνωμία του χώρου. Οι ακριβοθώρητες πινελιές του λευκού μέσα στη συντριπτική πανταχού παρουσία του μαύρου επιτείνουν αντί να εξορκίσουν την πένθιμη ατμόσφαιρα –ως και τα νυφικά σεντόνια και φορέματα θυμίζουν σάβανα– ενώ η τελική σκηνή φέρνει ανατριχιαστικά στον νου την Αποκαθήλωση του Χριστού.

Και οι οχτώ ηθοποιοί της παράστασης φωτογραφήθηκαν σε ένα πολύ όμορφο παράλληλο κόνσεπτ που «ερμηνεύει» σχεδόν σουρεαλιστικά τους ρόλους τους (προσέξτε ιδιαίτερα τη Γιαγκμούρ, τη Νάσμα και τη Ζαφίρα) και θα εκτίθεται στους τοίχους του Vault για όλη τη διάρκεια της θεατρικής σεζόν.

 

Διαβάστε επίσης
ΘΕΑΤΡΟ
«“Θέλετε να χορέψομε Μαρία;” της Μέλπως Αξιώτη από την ομάδα bijoux de kant» του Κώστα Καρασαββίδη

Με τη νουβέλα Θέλετε να χορέψομε Μαρία; της Μέλπως Αξιώτη σε δραματουργική μεταφορά Γιάννη Σκουρλέτη και Ηλέκτρας Ελληνικιώτη, η ομάδα bijoux de kant πειραματίστηκε αυτήν τη φορά πάνω στην...

ΘΕΑΤΡΟ
«“Πού είναι η μάνα σου, μωρή;” στον Πολυχώρο Vault» της Μάριον Χωρεάνθη

Τον Ιανουάριο του 1946, με το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου, η τετράχρονη τότε Δήμητρα Πέτρουλα είδε την οικογένειά της να σφαγιάζεται με αποτρόπαιη αγριότητα από Χίτες (μέλη της Οργάνωσης Χ, που...

ΦΙΛΙΚΑ SITE

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Email:
Θέμα:
Μήνυμα:

ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ 4 (ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ)
11635 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ.-FAX: 210-7212307
info@diastixo.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

*  Το email σας:

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ

facebook icontwitter icongoogle plus iconpinterest iconyoutube iconrss icon

Με την υποστήριξη του diastixo.gr - Designed by: artspr